h 774
i 0
S 0

سلامت معنوی نوزاد

  •  چرا فرزندانی صالح تربیت کنیم؟
    •  1- موجب سرافرازی و سربلندی والدین
    •  2- زنده ماندن نام و یاد والدین
    •  3- یار و یاور والدین
    •  4- عشق و محبت نسبت به والدین
    •  5- اطاعت و فرمانبرداری از والدین
    •  6- فرزند صالح، باقیات الصالحات والدین
  •  برای تربیت فرزند صالح از کجا شروع کنیم؟
    •  آداب فرزند آوری در دین اسلام
      •  الف- آداب قبل از انعقاد نطفه
      •  ب- آداب زمان انعقاد نطفه
      •  ج- آداب دوران بارداری
      •  د- آداب و مستحبات پس از تولد نوزاد در اسلام
        •  1- آداب نخستین روزهای زندگی نوزاد
          •  شکرگزاری
          •  اذان و اقامه گفتن در گوش نوزاد
            •  زمان گفتن اذان و اقامه در گوش نوزاد
            •  چرا در گوش نوزاد اذان و اقامه می گوییم؟
          •  غسل و شستن نوزاد
          •  رنگ لباس نوزاد
          •  تحنیک یا برداشتن کام نوزاد
            •  چرا کام نوزاد را با تربت یا آب فرات برمی داریم؟
          •  تبریک تولد نوزادان
          •  ولیمه ی تولد
        •  2- آداب هفت روزگی نوزاد
          •  عقیقه کردن برای نوزاد
          •  ختنه ی نوزادان
            •  فواید ختنه
          •  تراشیدن موی سر نوزاد
          •  انتخاب نام مناسب برای نوزاد
        •  3- خانواده کلاس اول زندگی و پرورش فرزند
          •  مادر بزرگترین معلم فرزند
          •  شیر مادر پرورش دهنده فرزند

چرا فرزندانی صالح تربیت کنیم؟

از مهم ترین و اساسی ترین مسائل زندگی بشري، تربیت فرزند صالح و شایسته است و پر واضح است که هر گاه بشود فرزندان امروز را صالح بار آورد، ثمره آن پیدایش جامعه اي صالح خواهد بود که همه افراد آن با همدلی، مهر و محبت، نوع دوستی و دیگر صفات عالی انسانی در کنار هم زندگی خواهند کرد که رسیدن به این زندگانی، مطلوب همه ي انسان ها و مطابق با فطرت واقعی تمام بشر است.

برای ایجاد یک نسل صالح و نیک در هر جامعه نیاز به برنامه ‌ریزی برای تربیت فرزندان آن جامعه وجود دارد، چرا که فرزندان آینده ‌سازان فردا به شمار می‌آیند و نسل آینده را تشکیل می دهند. به همین منظور است که شاعر می فرماید:

خشت اول گر نهد معمار کج            تا ثریا می ‌رود دیوار کج

فرزند امانتی است از جانب خدا که به والدین سپرده می شود و عاقلانه نیست که امانت را به نا اهل بسپارند. خود شما اگر قرار باشد امانتی را برای مدتی به کسی بسپارید آیا آن را به هرکسی می سپارید یا سعی می کنید فرد سالم و امانتداری پیدا کنید و امانت گرانبهای خود را به او بسپارید؟ مطمئناً هیچ انسان عاقلی امانت گرانبهای خود را به فرد ناشایست نمی سپارد.

فرزند نیز امانتی الهی است که با فطرتی پاک و زلال همچون آینه به دنیا می آید و قلبش همانند زمین بکری است که برای پذیرش هر نوع بذری آمادگی دارد. به همین دلیل، بهترین دوره تربیت، دوره کودکی است که هر چه به کودک آموزش داده شود در قلب و ذهن خود ثبت می کند.

قطعاً این امانت الهی که به انسان سپرده می شود گرانبهاست و برای او خیر و برکت را به همراه خواهد داشت. بنابراین اگر نگهبانان خوبی برای این امانت گرانبهای خداوند باشیم از آثار پرخیر و برکت این نگهبانی و نگهداری بهره مند می شویم. حال به بیان چند نمونه از آثار پرخیر و برکت تربیت فرزند صالح برای والدین می پردازیم:

1- موجب سرافرازی و سربلندی والدین

«وَاعْلَمُواْ أَنَّمَا أَمْوَالُکُمْ وَأَوْلاَدُکُمْ فِتْنَةٌ وَأَنَّ اللّهَ عِندَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ» و بدانید که اموال و فرزندان شما (وسیله) آزمایش (شما) هستند و خداست که نزد او پاداش بزرگ است. (سوره تغابن/ آیه 15) اگر انسان از این امتحان با موفقیت بیرون آید، دارای اجر عظیم خواهد بود؛ هم اجر دنیوی و هم اجر اخروی.

با تربیت صحیح است که فرزند، نور چشم والدین و میوه دل آن ها و زینت دنیایشان خواهد شد. پیامبر به اشعث بن حیتس که ظرفی از غذا را بهتر از فرزند می دانست فرمود: «اَنّهم لثموهَ القُلوب وَ الاَعیُن» فرزندان میوه دل ها و نور چشم هایند.

با تربیت صحیح فرزندان، انسان می تواند علاوه بر اجر دنیوی از اجر اخروی نیز که خداوند از آن به اجر عظیم تعبیر می کند بهرمند شود. پیامبر (ص) می فرماید: «اَلولَدُ الصالح ریحانه مِن ریاحین الجنه» فرزند نیکوکار گلی از گل های بهشت است.

2- زنده ماندن نام و یاد والدین

آیات 84 تا 87 سوره انعام: «و به او اسحاق و یعقوب را بخشیدیم و همگی را هدایت کردیم و نوح را پیش از این هدایت کرده بودیم و از فرزندان ابراهیم داوود و سلیمان و ایوب و یوسف و موسی و هارون را هدایت کردیم و نیکوکاران را این گونه جزا دهیم. و زکریا و یحیی و عیسی و الیاس، که همه از صالحان بودند. و اسماعیل و الیسع و یونس و لوط، که همه را بر جهانیان برتری نهادیم. و از پدرانشان و فرزندانشان و برادرانشان بعضی را هدایت کردیم، و ایشان را برگزیدیم و به راه راست هدایت نمودیم.»

در این آیات اهمیت فرزندان صالح در معرفی نام و شخصیت انسان بیان شده است، زیرا خداوند برای معرفی مقام والای حضرت ابراهیم (ع)، قهرمان بت شکن، شخصیت های بزرگ انسانی که از دودمان او در زمان های مختلف به وجود آمده اند را بیان می کند به طوری که از میان 25 نفر از پیامبران که نامشان در مجموع قرآن آمده است در این آیات نام 16 نفر از فرزندان و بستگان ابراهیم (ع) و نام یک نفر از اجداد او آمده است و این در حقیقت درس بزرگی برای عموم مسلمانان است تا بدانند که فرزندانشان باعث زنده ماندن نام و یاد آن ها می شوند بنابراین مسائل تربیتی مربوط به آن ها فوق العاده اهمیت دارد.

3- یار و یاور والدین

از دیگر مزایای داشتن فرزند، تحقق بخشیدن به امیدهای والدین در دوران سالمندی و پیری آن ها است. زیرا والدین علاقمندند که فرزندانشان در هنگام پیری و کهولت از آنان دستگیری کنند. به تعبیر دیگر داشتن فرزند می تواند «امید به زندگانی» را در والدینی که دارای فرزند هستند، افزایش دهد. در خانواده های فاقد فرزند، معمولاً امید به زندگی در زن و شوهر چندان چشمگیر نیست، و یا هنگامی که والدین فرزندان خود را به گونه ای تربیت نکرده اند که در آینده یار و یاور آنان باشند نیز میزان امید آنان به زندگی چندان زیاد نیست.

بنابراین، اگر والدین بخواهند که فرزندانشان در آینده از ایشان دستگیری کنند و با آنان مهربان باشند، باید به تربیت اخلاقی فرزندان خویش توجه بیشتری نمایند و با آنان مهربان و صمیمی باشند. چنین فرزندانی می توانند در زندگی آینده والدین نقش آفرین باشند و در دوران کهولت و ناتوانی از آنان حمایت کنند. آنان که فاقد فرزند هستند، معمولاً دوران پیری را با حمایت کم تری پشت سر می گذارند و از احساس تنهایی، بیشتر رنج می برند و گاه از تصمیم قبلی خود مبنی بر نخواستن فرزند احساس پشیمانی می کنند. البته در برخی موارد به خاطر فراهم نبودن شرایط لازم، والدین از داشتن فرزند محروم می شوند که در این صورت نیز در دوران کهولت احساس تنهایی خواهند کرد.

زکریا (ع) به هنگام پیری از خداوند درخواست فرزند کرد. و خداوند اسحاق را به او عطا نمود. ابراهیم (ع) از نداشتن فرزند اندوهگین بود. در ایام کهولت، خداوند اسماعیل و اسحاق را بدو عطا کرد. امام حسن عسکری (ع) فرزند را بهترین یار و مددکار انسان معرفی کرده و خوار و نگون بخت از نظر او کسی است که فرزندی نداشته باشد.

4- عشق و محبت نسبت به والدین

خداوند مهربان در قرآن مجید می فرماید: وَ اخْفِضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ از روی محبت و مهربانی، بال فروتنی را برای پدر و مادرت فرود آور. (سوره اسراء/ آیه 24)

از جمله اعمال پسندیده و مهمی که اسلام در رابطه با آن تأکید فراوان نموده است نیکی به پدر و مادر می ‌باشد. قرآن کریم بعد از اطاعت از خداوند متعال، لزوم احسان و نیکی به والدین را مطرح کرده و می فرماید: وقضی ربک اَنْ لا تَعْبدوا اِلاّ ایاه و بالوالدین اِحسانا... و پروردگار تو مقدر کرد که جز او را مپرستید و به پدر و مادر نیکی کنید... (سوره اسراء آیه 23 و 24)

رسول اکرم (ص) در پاسخ به این سؤال که از حقوق پدر و مادر بر فرزندانشان چیست می فرماید: آن دو، بهشت و دوزخ تو هستند. در جایی دیگر در پاسخ به سؤال از محبوب ترین کارها نزد خداوند متعال چیست می فرمایند: نماز اول وقت.

عرض شد سپس چه؟ فرمود: نیکی به پدر و مادر.

در روایتی دیگر امام رضا (ع) می فرماید: خداوند متعال به سپاسگذاری از خود و پدر و مادر فرمان داده است. پس هر کس از پدر و مادرش سپاسگذاری نکند، از خداوند سپاسگذاری نکرده است. (منتخب میزان الحکمه ص615، حدیث 6751)

این موارد تنها نمونه ای اندک از هزاران توصیه ای است که دین مبین اسلام در رابطه با والدین به فرزندان نموده

است. بنابراین ثمره تلاش در جهت تربیت فرزند صالح، فرزندانی خواهد شد که حتی از گفتن کلمه اُف به والدین خود اجتناب می کنند.

فرزند صالح می داند چنانچه شخصی کوچک ترین نیکی و احسان را در حق انسان به جای آورد، عقل تشکر و قدردانی از او را لازم می داند، حال با توجه به این که پدر و مادر سمبل نیکی و احسان به فرزند هستند و از جان خود برای پرورش او مایه می گذارند، سزاوارترین انسان ها برای احترام و قدردانی اند.

امام زین العابدین (ع) نمونه ی کامل و جامع فرزندی صالح، در این زمینه می فرمایند: حق مادرت آن است که بدانی، او به گونه ای تو را حمل کرد که هیچ کس کسی را چنین حمل نکرده است و چنان ثمره ای از قلبش را به تو داده است که هیچ کس به کسی نمی دهد. او با جوارحش تو را حفظ کرده و هراسی از آن نداشته است که با وجود گرسنگی، تو را سیر و با وجود تشنگی، تو را سیراب کند و تو را بپوشاند. در حالی که خود برهنه است، خویشتن را در آفتاب، سایبان تو سازد و از برای تو از خواب دست کشد و تو را از گرما و سرما حفظ کند تا برای او باقی بمانی و تو نمی توانی سپاسش را به جای آری، مگر به یاری و توفیق الهی.

5- اطاعت و فرمانبرداری از والدین

نيکي و خدمت به پدر و مادر وظيفه ‌ايست که فرزندان خوش رفتار، فهميده و فرزانه آن را به عهده مي ‌گيرند. آن هایي که راه فرمانبرداري و اطاعت، جوانمردي و مروت را مي‌ شناسند و براي بدست آوردن سعادت در دنيا و آخرت تلاش مي ‌نمايند. فرزنداني که ارزش فرمان برداري و خدمت را مي ‌دانند و نزد آنان تربيتي که از والدين خود گرفته ‌اند مثمر ثمر واقع شده و «هم اکنون دوران استفاده پدر و مادر از ثمره آن است» بدانید که فرمانبرداري و نيکي به پدر و مادر نزد خداوند از محبوب ترين اعمال است.

عبدالله ابن مسعود مي گوید از پيامبر (ص) سؤال نمودم چه عملي محبوب تر و دوست داشتني تر است نزد خدا؟ فرمود: نماز سر وقت. گفت: بعد از آن کدام عمل؟ فرمود: نيکي کردن و فرمانبرداري پدر و مادر. گفت: بعد از آن؟ فرمود: جهاد در راه خدا. (رواه البخاري و مسلم)

رسول خدا (ص) فرمود: دماغش با حالت خواري بر خاک خورد «خاک برسرش» باز خاک بر سرش باز خاک برسرش. عرض کردند: چه کسي يا رسول الله!؟ فرمود: کسي که يکي از پدر و مادرش يا هر دوي آن ها را در سن پيري درک کند و کاري نکند که به بهشت برود. (رواه مسلم) يعني آنچه لازم است در حق آنان نيکي و خدمت گذاري نکند و در اثر اين قصور بهشت را از دست بدهد.

6- فرزند صالح، باقیات الصالحات والدین

امام صادق (ع) فرمود: هر كس از این جهان درگذرد پس از مرگ، چیزی به او نمی رسد جز این كه پیش تر سه چیز از خود باقی گذاشته باشد: ۱. كار نیكی كه اثرش پس از او باقی باشد ۲. سنت حسنه‏‌ای كه در میان مردم رواج داده باشد و بعد از او مردم به آن روش عمل كنند ۳. فرزند صالحی كه برای او دعا كند. [وسائل الشیعه، بیروت، ج ۱۳، ص۲۹۲]

در حدیث دیگری از آن حضرت نقل شده كه فرمود: شش چیز است كه شخص مؤمن پس از مرگش از آن بهره‏‌ مند خواهد شد: ۱. فرزند صالحی كه برای او طلب آمرزش كند ۲. قرآنی كه از او باشد و مورد استفاده قرار گیرد ۳. درختی كه می‌نشاند ۴. چاه آبی كه احداث نماید ۵. چشمه آبی كه در راه خدا جاری می‌كند ۶. سنت و روش نیكی كه پس از او مردم به آن عمل كنند. [وسائل الشیعه، بیروت، ج ۱۳، ص۲۹۳]

برای تربیت فرزند صالح از کجا شروع کنیم؟

اگر برای یک سال نقشه می کشید، گندم بکارید. اگر برای چند سال نقشه می کشید، درخت بکارید. اگر برای یک عمر نقشه می کشید، به تعلیم و تربیت بپردازید. (کنفوسیوس)

برای آن که بتوانیم از فرزند صالحی که خداوند به ما امانت می دهد به خوبی نگهداری کنیم و از آثار پرخیر و برکت او بهره مند شویم بایستی قابلیت لازم جهت دریافت و نگهداری این امانت گرانبها را کسب کنیم. اما چگونه این شایستگی و لیاقت و آمادگی را جهت دریافت این هدیه گرانبها از جانب خداوند در خود ایجاد کنیم؟

صالح بودن والدین شرط اساسی و اولیه ی صالح تربیت کردن فرزندان است چرا که «فرزندان ما همان طور که هستیم خواهند شد نه آن طور که می خواهیم» کسانی که خواهان فرزند صالح هستند قبل از هرچیز خود باید صالح باشند ومراقب رفتار و گفتار خویش.

یک مزرعه در صورتی سبز و خرم و پر ثمر خواهد بود که دارای زمین مستعد و پاک و آماده برای زراعت باشد نه شوره‏ زار و لجن‏ زار و هم چنین از نعمت بذر سالم بهره‏ مند باشد. زمین دل همسران نیز باید از آلودگی های رذایل اخلاقی و غیر انسانی و آثار بد گناه و نافرمانی الهی پاک بوده و به صفات و سجایای الهی و ملکوتی آراسته باشد تا با بذر افشانی سالم، شایستگی مقام پدر و مادر شدن و تربیت نسل سالم و پاک را داشته باشند و از راه ژنتیک و وراثت، سیرت نیک خود را به فرزندان منتقل نموده و زمینه را برای رشد و تربیت نسل پاک و شایسته فراهم آورند.

بر این اساس است که کتاب بزرگ زندگی، قرآن کریم، در این باره می فرماید:

وَ الْبَلَدُ الطَّیِّبُ یَخْرُجُ نَباتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَ الَّذی خَبُثَ لا یَخْرُجُ إِلاَّ نَکِداً سرزمین پاک و طیب، گیاه و ثمره‏ اش به فرمان الهی می‏روید، ولی سرزمین ناپاک و خبیث جز گیاه ناچیز و بی‏ارزش نمی‏رویاند. (سوره اعراف/ آیه 58)

بزرگترین خدمتی که پدر یا مادر می تواند به فرزندان خود کند انتخاب همسری صالح برای فرزندان آینده خویش است. همان گونه که شکل و سیمای ظاهری والدین بر فرزندان اثر می گذارد، روحیات و اخلاق آنان نیز به کودکان منتقل می شود. دانشمندان ثابت نموده اند که صفات انسانی به همراه سلول های جنسی به نسل بعد انتقال می یابند زیرا موجودات زنده از سلول های فراوانی تشکیل شده اند و سلول های جنسی که ماده اصلی تولید و تکثیر نسل می باشند، ویژگی هایی از قبیل رنگ پوست و بلندی و کوتاهی قد و صفاتی نظیر مهربانی ها و کینه توزی ها و ترس و شجاعت و بدجنسی و خوبی ها و... را به فرزندان انتقال می دهند.

آداب فرزند آوری در دین اسلام

داشتن فرزند سالم و صالح آرزوی انکارناپذیر هر انسانی است و این آرزو محقق نمی شود مگر با احساس مسئولیت و رعایت اصول تربیتی فرزندان. در این بخش به بیان اصول تربیتی که اسلام در مراحل مختلف زندگی فرد از قبل از انعقاد نطفه تا بعد از تولد نوزاد و رشد و نمو آن توصیه نموده است می پردازیم:

الف- آداب قبل از انعقاد نطفه

شاید هیچ تصمیمی در دنیا مهم تر و حساس تر از تصمیم برای بچه دار شدن نباشد. هنگامی که یک زن و یک مرد در چهارچوب رابطه ی زناشویی و در حریم حمایت ها و تأییدات عرف و شرع و قانون، تصمیم به بچه دار شدن می گیرند، در واقع به توافقی برای به وجود آوردن یک انسان دست می یابند. این اتفاق کوچکی نیست «به وجود آمدن یک انسان از عدم و نیستی».

بنابراین می خواهیم روی این موضوع تأکید کنیم که تصمیم برای بچه دار شدن، توافقی برای خلق یک انسان است. موجودی که در ابتدا در فضای وهم آلود، تاریک، شگفت انگیز، و سرشار از سکوت رحم مادر، به سرعت رشد می کند. گر چه جنینی بیش نیست و تا مغز استخوان به حمایت و مراقبت و توجه نیازمند است اما همین موجود غریب، سرنوشتی را رقم خواهد زد. او می تواند در آینده یک طراح برجسته، یک پزشک حاذق، یک معمار نابغه، یک دانشمند معروف، وکیلی آگاه، و یا پلیسی فداکار و سربازی وظیفه شناس گردد. از سوی دیگر ممکن است به یک تبهکار، یک جنایتکار، کلاهبردار، دزد و یا فرمانده ی بی رحم و سیاستمداری دیوانه تبدیل شود. شاید هم هیچ کدام! بلکه یک آدم معمولی و کاملاً عادی و متعارف، همانند بسیاری دیگر که هزاران نمونه و مصداق از آن ها در طول تاریخ وجود داشته اند.

راستی آیا می توانید حدس بزنید که فرزند شما چگونه انسانی خواهد شد؟

ب- آداب زمان انعقاد نطفه

غایت و هدف طبیعی ازدواج، تولید نسل انسان است. به همین دلیل، دین مبین اسلام برای پرورش و تربیت نسلی صالح و پاک، جوانب گوناگونی را در امر ازدواج متذکر شده و همگان را به آن فرمان داده است. آداب آمیزش با همسر نیز از جمله ی این جوانب و مسائل است. رعایت اصول و توصیه های دین در امر آمیزش، این عمل بشری و غریزی را رنگی معنوی و جلوه ای خاص می بخشد. یاد و ذکر خداوند حتی در اوج لحظات خلوت و لذت می تواند آدمی را رشد دهد و برکت نام او می تواند نسلی پاک و مؤمن به وجود آورد.

ج- آداب دوران بارداری

فرزند، میوه و ثمره ی زندگی مشترک است. علاقه به فرزند، میل طبیعی است که در وجود هر زن و مرد سالمی وجود دارد و به واسطه ی همین علاقه و محبت فراوان است، که آن ها تمام رنج های مربوط به فرزنداری را تحمل می نمایند. در این بین بیشترین رنج و سختی به عهده ی مادر است با این حال عشق مادرانه چنان است که نه تنها مادر، این مشکلات را تحمل می نماید، بلکه با میل و رغبت به سمت آن ها می رود و این سختی ها و رنج ها را در آغوش می گیرد. در برابر این همه فداکاری و از خود گذشتگی، خداوند بزرگ هم، اجر و پاداش فوق العاده ای برای مادران قرار داده است که چیزی با آن برابری نمی کند.

پیامبر اکرم (ص) در مورد اجر دوران بارداری می فرمایند: «پاداش زن از زمان مادری تا زایمان و تا زمان شیر دادن، همانند پاداش کسانی است که در راه خدا هستند و اگر زن در این مدت بر اثر سختی و درد زایمان از دنیا برود، پاداش شهید را دارد». (مکارم الاخلاق ص 238)

امام صادق (ع) در این مورد می فرمایند: «هرگاه زنی باردار شود، در تمام مدت حمل به منزله روزه دار و شب زنده دار و مجاهد در راه خدا با جان و مال است و هنگامی که وضع حمل می کند، خداوند آن قدر به او پاداش می دهد که هیچ کس حد آن را به سبب عظمت آن نمی داند و هنگامی که فرزندش را شیر می دهد در برابر هر مکیدنی از سوی کودک، خداوند پاداش آزاد کردن برده ای از فرزندان اسماعیل را به او می دهد و هنگامی که دوران شیر خوارگی کودک تمام شد، یکی از فرشتگان بزرگوار خداوند به زن باردار نوید و مژده می دهد که برنامه اعمال خود را از نو آغاز کن که خداوند همه ی گناهان تو را بخشید. (رسائل الشیعه، ج 15 ص 175)

د- آداب و مستحبات پس از تولد نوزاد در اسلام

در سیره معصومین (ع) آداب و سنت هایی یافت می شود که از آغاز تولد فرزند به آن ها عمل می کرده اند. عمل به این آداب، زمینه های مساعدِ تربیت را در فرزند به وجود می آورد. ممکن است نقش برخی از این آداب در تربیت فرزند برای ما مخفی باشد یا تأثیر کمتری در تربیت داشته باشد، ولی به هر حال تأثیر خود را در فرزند خواهد گذاشت.

بخشی از این روش ها، زمینه های تربیت بعدی را فراهم می کنند و برخی علاوه بر آن، خود نیز اثر تربیتی مستقیمی دارند. از مجموع همین تأثیرات جزئی است که تربیت تحقق می یابد زیرا تربیت امری لحظه ای نیست که یک باره صورت پذیرد، بلکه امری تدریجی است که با فراهم شدن زمینه های آن از بین رفتن عوامل مزاحم و رعایت آداب و توصیه های تربیتی و استفاده از شیوه های مناسب تحقق می یابد. در این بخش به بیان برخی از این آداب می پردازیم:

1- آداب نخستین روزهای زندگی نوزاد

هُوَ الَّذی خَلَقَکُمْ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَهٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَهٍ ثُمَّ یُخْرِجُکُمْ طِفْلاً … اوست آن خدایی که شما را از خاک، سپس از نطفه، سپس از لخته خونی بیافریده، آن گاه شما را که کودکی بودید از رحم مادر بیرون آورد … .

فرزندان، گل‏های باغ زندگی و آینده‏ سازان جامعه هستند. دین مبین اسلام برای شکوفایی جامعه اسلامی و انسانی زیباترین دستورات را در این زمینه بیان نموده است که برخی از آن ها به شرح ذیل است.

شکرگزاری

یکی از نشانه های قدرت و حکمت الهی، تولد فرزندان است. خداوند با حکمت خویش، نطفه ای ناچیز را به انسانی کامل تبدیل می کند و او را به مقام فهم و درک و عقل، نایل می سازد. این آیه ی قرآن کریم به این معنای بلند و والا اشاره می کند:

«وَ اللَّهُ أَخْرَجَکُمْ مِنْ بُطُونِ أُمَّهاتِکُمْ لا تَعْلَمُونَ شَیْئاً وَ جَعَلَ لَکُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصارَ وَ الْأَفْئِدَةَ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ» و خدا شما را از شکم مادرانتان ـ در حالی که چیزی نمی دانستید ـ بیرون آورد، و برای شما گوش و چشم ها و دل ها قرار داد، باشد که سپاس گزاری کنید. (سوره نحل/ آیه 78)

این آیه ی شریفه می فرماید که خداوند نوزادان را از تاریکی ها و تنگنای رحم و شکم مادران به لطف خود نجات داد و بیرون آورد، در حالی که نوزاد هیچ چیزی نمی دانست و عقل و دانشی نداشت. خداوند به او نعمت گوش و چشم و دل، که وسیله ی دیدن و شنیدن و فهمیدن است، ارزانی فرمود. اکنون هر کس باید به حکم وظیفه ی انسانی شکرگزار خداوند باشد. کمترین سپاس گزاری نیز عبادت او و در درجه ی اول ارتباط معنوی از راه نماز گزاردن است. البته، هرگز نمی توانیم شاکر حقیقی باشیم وحق نعمت های خداوند را ادا کنیم.

اذان و اقامه گفتن در گوش نوزاد

اولین عضو از نوزاد که کار خود را شروع می‌کند گوش اوست. گوش در همان لحظات اول ولادت می شنود و مغز، شنیده ها را می گیرد و در خود حفظ می‌کند. از این رو صدا در کودک اثرگذار می باشد. در تربیت اسلامی، توصیه هایی که برای ساختن شخصیت فرزند از روز تولد تا دو سالگی لازم است به صورت سمعی و شنیداری بیان شده است. به عبارتی در 2 سال اول تولد کودک، گوش نقش مهمی در تربیت کودک دارد.

قرآن هم برای گوش جایگاه ویژه‌ای قائل شده است. شیوه رسول خدا و امامان معصوم (ع) نیز برای اذان و اقامه گفتن در لحظات اول تولد، به همین خاطر است. گوش اولین عضوی است که به کار می‌افتد، و آخرین عضوی است که از کار می‌افتد. پس اذان و اقامه در لحظات اول تولد، و تلقین هنگام مرگ تأثیر بسزایی دارد.

طبق توصیه های اسلامی و آن چه که در روایات نیز آمده، بعد از تولد نوزاد بایستی در گوش راست او، اذان و در گوش چپش اقامه بخوانند و از همان کودکی، گوش جان او را با نام خدا آشنا سازند.

پیامبر اکرم می فرمایند: «در گوش راست نوزاد اذان بگویید و در گوش چپش اقامه. زیرا این کار کودک را از شر شیطان حفظ می کند. سپس در گوش او آیة الکرسی، سوره های فاتحة الکتاب، اخلاص، ناس، فلق و آیات آخر سوره حشر را بخوانید.» (دعائم الاسلام، ج 1، ص 147)

زمان گفتن اذان و اقامه در گوش نوزاد

در برخی روایات، پس از بلند شدن صدای نوزاد و در برخی دیگر، قبل از بریدن ناف توصیه شده است. (کافی، ج 11،ص 381) ظاهر برخی روایات نیز نشان می دهد که این کار باید در اولین فرصت ممکن انجام شود.

چرا در گوش نوزاد اذان و اقامه می گوییم؟

این سنت اسلامی، حاکی از نقش‌آفرینی نخستین صداها در طبیعت کودک و تأثیر آن در تربیت و سرنوشت اوست.

در این زمینه، پیامبراکرم (ص) می فرمایند: «کسی که برایش فرزندی متولد شود، در گوش راستش اذان نماز و در گوش چپش اقامه بگوید، که این کار باعث در امان ماندن از شر شیطان می شود.» و خودشان نیز برای امام حسن و امام حسین (ع) چنین کاری را انجام دادند. (کافی، ج 6، ص 24)

در روایتی از امام صادق (ع) نیز آمده است: «در گوش راست او اذان و در گوش چپ او اقامه بگو. این کار را پیش از بُریدن ناف انجام بده که (در این صورت) هرگز ترسان نمی شود و دیوانه و جن زده نمی گردد.» (کافی، ج 6،ص 23)

غسل و شستن نوزاد

یکی از حقوق نوزاد در بدو تولد پاک شدن و غسل است. امام صادق (ع) می فرمایند: «غسل دادن نوزاد، لازم است» (کافی، ج 3، ص 40)

درباره شست ‌و شو یا غسل نوزاد، چند نکته قابل توجه است:

1- غسل دادن نوزاد، مستحب است‏.

2- اگر غسل دادن برای نوزاد ضرر داشته باشد، مستحب نيست‏.

غسل دادن نوزاد اگر مضر نباشد سنت مؤکد است و بعضی واجب می دانند. نیت کنید «غسل می دهم این طفل را برای رضای خدا» و سرش را اول بشویید بعد طرف راست و بعد طرف چپ را.

رنگ لباس نوزاد

لباس، برای پوشاندن بدن و حفظ آن از سرما و گرما و آلودگی و مایه ی آبرو و آراستگی انسان است. بهترین لباس برای نوزاد، لباسی است که از پارچه های نرم و قابل اتساع (باز شونده) درست شده باشد و به راحتی پوشیده و درآورده شود. جنس لباس بهتر است از کتان یا نخ باشد و از پارچه های تمام لاستیکی استفاده نشود. لباس باید کمترین درز را داشته و دکمه یا زیپ نداشته باشد.

اندازه ی لباس نوزاد باید کمی بزرگ باشد، به طوری که لباس، اندکی گشاد بوده و تنگ نباشد. یقه ی لباس باید بزرگ باشد، به طوری که سر نوزاد به راحتی وارد آن شود. لبه ی آستین ها یا کش نداشته باشد و یا کش آن نرم و بزرگ، انتخاب گردد. از آنجایی که نوزاد به سرعت رشد می کند و لباس ها برای او تنگ می شوند، بهتر است، لباس های یک اندازه ی زیادی برای او خریداری نکنید، چرا که بی استفاده می مانند.

رنگ لباس بهتر است روشن باشد. رنگ های سفید، آبی روشن، زرد کم رنگ و... مناسب می باشند. رنگ های روشن باعث زیبایی نوزاد شده و در روحیه ی او تأثیر می گذارند. رنگ های روشن باعث شادابی روحیه می شوند، در حالی که رنگ های تیره، او را ناراحت می نمایند. رنگ لباس باید ثابت باشد تا در اثر شستشوی زیاد از بین نرود. هم چنین به بدن نوزاد، رنگ پس ندهد.

رنگ لباس کودک و نوزاد در فرهنگ اسلامی از اهمیت خاصی برخوردار است. در این زمینه در روایات آمده است که پیامبر (ص) و ائمه معصومین (ع) به ویژه در آغاز تولد به نوع لباس کودک، اهمیت فراوان می دادند. تأکید بر پوشاندن لباس سفید بر کودک و نهی از پوشاندن لباس زرد بر او در سیره نبوی، حکایت از اهمیت و تأثیر رنگ لباس بر کودک دارد.

زید بن علی از پدرش امام سجاد (ع) نقل می کند که: زمانی که حضرت فاطمه (س) امام حسن (ع) را به دنیا آورد، [اطرافیان] او را در پارچه زردی پیچیدند و نزد رسول الله (ص) آوردند. پیامبر (ص) فرمود: مگر شما را از پوشاندن پارچه زرد بر نوزاد منع نکرده بودم؟ سپس پارچه زرد را به دور افکند و پارچه سفیدی بر او پوشاند. (مجلسی، 1403، ج 104، ص 109)
در تأیید این مطلب در روایتی از مادر امام رضا (ع) آمده است که فرمود: وقتی [امام] رضا (ع) به دنیا آمد، او را در پارچه سفیدی پیچیدم و به امام کاظم (ع) دادم. (حر عاملی، 1367، ج 15، ص 138)

از این رو، رنگ پوشش نوزاد و کودک در سیره معصومین (ع) مهم دانسته شده و اصرار بر این است که رنگ لباس نوزاد سفید باشد، نه زرد.

برای زیبا کردن لباس نوزاد می توانید از گلدوزی روی لباس و یا چین دار کردن آن، استفاده نمایید. توجه کنید که گلدوزی ها زیاد برجسته نباشند، تا به بدن نوزاد آسیب نرسانند. لباس دوران کودکی باید راحت و گشاد باشد. این لباس باید رنگی روشن داشته باشد و از دو یا چند رنگ تشکیل شده باشد. یقه ی لباس نباید طرح زنانه و یا مردانه داشته باشد، بلکه از یقه های معمولی استفاده شود. می توان یقه و اطراف لباس را با چین و تور زیبا کرد. لباس کودک نباید نقش و نگار فراوان و یا عکس داشته باشد. هر چه لباس کودک ساده تر و روشن تر باشد، زیباتر است و در عین حال، روحیه ی کودک را بهتر می نماید.

تحنیک یا برداشتن کام نوزاد

منظور از برداشتن کام در سنت اسلامی، مالیدن مقداری تربت سیدالشهدا (ع) و آب فرات به کام نوزاد است. تحنیک به معنای خوراندن نیست، تحنیک یعنی این که کمی زبان نوزاد را با مقداری تربت سیدالشهدا (ع) و آب فرات آغشته کنیم.

در شماری از روایات برداشتن کام کودک با آب باران، آب گرم، خرما و عسل نیز توصیه شده است و از این رو، در صورت امکان بهتر است قدری عسل و خرما با کمی آب فرات یا آب باران مخلوط کنند و به کام کودک بمالند.

پیامبر اکرم (ص) می فرمایند: «کام نوزاد با آب گرم برداشته می شود» (الامامة و التبصرة من الحیرة، ص 34)

حضرت علی (ع) می فرمایند: «کام نوزادان خود را بعد از تولد با خرما شیرین کنید که این کار را نبی اکرم (ص) برای حسن و حسین (ع) انجام دادند» (کافی، ج 11، ص 383)

امام صادق (ع) می فرمایند: «کام فرزندان خویش را با آب فرات و با خاک قبر امام حسین (ع) بردارید و اگر این دو نبود با آب باران این کار را انجام دهید» (کافی، ج 11، ص 383)

امام رضا (ع) فرموده اند: «هنگامی که فرزند زاده می شود کام او را اگر توانستی با آب فرات و گرنه با عسل بردار» (بحارالأنوار، ج 101، ص 116)

چرا کام نوزاد را با تربت یا آب فرات برمی داریم؟

حکمت این کار، آن است که حق طلبی، عدالت خواهی و دوستی اهلبیت (ع) در آغاز زندگی در روان کودک اثر بگذارد. امام صادق (ع) در این زمینه می فرمایند: «کام کودکانتان را با تربت امام حسین (ع) بردارید چرا که خاک کربلا فرزندانتان را حفظ میکند» (وسائل الشیعه، ج 14، ص524)
حضرت علی (ع) می ¬فرمایند: «اگر مردم کوفه کام فرزندان خود را با آب فرات برمی داشتند، همه شیعه ی ما بودند» 
(کافی، ج 12، ص 650)
امام صادق (ع) فرمودند: «گمان ندارم کام کسی با آب فرات برداشته شود و او شیعه ما نباشد» (کامل الزیارات، ص 49)

 

تبریک تولد نوزادان

این موضوع در نگاه امامان معصوم (ع) از چنان اهمیتی برخوردار بوده است که در این زمینه روایات متعددی وجود دارد هم چنین در کتب معتبر فریقین، بابی به نام تبریک تولد نوزادان آمده است که امامان معصوم (ع) برای مسلمانان جهان و شیعیان، شیوه ی آن را بیان داشته اند. در این قسمت به بیان چند روایت در این باره می پردازیم:

امام صادق (ع) فرمود: مردی به دوست خود که پسری برایش متولد شده بود گفت: یهنئک الفارس، به تو تبریک می گویم ولادت این پسر سوارکار را. امام حسن (ع) که آن نوع تبریک گفتن را شنید به آن مرد فرمود: از کجا می دانی که این پسر سوار کار می شود یا جنگجوی پیاده. آن مرد عرض کرد: قربانت گردم، چه بگویم؟ آن حضرت فرمود بگو: خداوند را سپاس می گویم. این نعمت فرزند مبارک بادت و نوزاد به سن جوانی و توانایی برسد و خداوند از نیکی های او تو را بهره مند سازد. (فروع کافی، ج6، ص17، حدیث 3)

حضرت علی (ع) در این زمینه فرمودند: «برای تبریک گفتن به خانواده نوزاد این جملات را بگویید: خدای بخشنده را شکر کن، و این فرزند بر تو مبارک باشد، امیدوارم بزرگ شود و از نیکوکاریهایش بهره گیری.» (مستدرک الوسائل، ج 15، ص 126)

ولیمه ی تولد

ولیمه دادن، یکی از جلوه های تشکر از خدا و پرداختن صدقه جهت حفظ تندرستی نوزاد است. ولیمه دادن در تولد فرزند مستحب است و لازم نیست ولیمه ی تولد فرزند در روز تولد وی باشد بلکه اگر چند روزی هم بگذرد مانعی ندارد.

پیامبر اکرم (ص) فرمود: ولیمه ضرورت ندارد، مگر در پنج مورد: ولیمه ی عروسی، ولیمه میلاد فرزند، ولیمه ختنه سوران، ولیمه ی خرید منزل، ولیمه بازگشت از سفر حج. (من لایحضره الفقیه، ج 3، ص 254)

روزی که خداوند متعال، نعمتی به انسان عنایت کند، «عید» است و فرخنده و مبارک. نوزاد نعمت بزرگی برای خانواده است و جشن تولد، در حقیقت جشن سپاس گزاری از این نعمت بزرگ الهی است و تهنیت گفتن آن و ولیمه دادن برای بزرگداشت آن، مطلوب است. جشن تولد بزرگداشت روزی است که نخستین نعمت الهی که خلعت وجود است، انسان را فرا می گیرد و او با کمال عزت و بزرگواری، دیده به جهان می گشاید.

پیامبر خدا از امام علی (ع) پرسید: «نخستین نعمتی که خداوند به تو عنایت کرد، چیست؟ امام (ع) پاسخ داد: «نخستین نعمت الهی بر من این است که مرا آفرید، در حالی که چیز درخور ذکری نبودم.

2- آداب هفت روزگی نوزاد
عقیقه کردن برای نوزاد

یکی از رسم ها و سنت های اسلامی در روز هفتم تولد فرزند، عقیقه کردن است. عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیت قربانی کردن داشته باشد و اگر به جای عقیقه کردن قیمت آن را بپردازیم کافی نیست و باید حتماً عقیقه انجام شود. از امام صادق (ع) پرسیدند که آیا صدقه دادن قیمت عقیقه، به جای عقیقه کردن کافی است؟

حضرت فرمودند: نه کافی نیست، خداوند دوست دارد طعام دادن و خون ریختن را.

چرا عقیقه می کنیم؟

عقیقه کردن باعث حفظ کودک از حوادث و بلاها می شود. امام صادق (ع) می فرمایند: «هر مولودی در گرو عقیقه است» (کافی، ج 11، ص 384)

اگر عقیقه را روز هفتم انجام ندادیم چه کار کنیم؟

اگر پدری در روز هفتم برای فرزندش عقیقه نکند تا هنگام بلوغ فرزند، این کار بر عهده ی پدر است و می تواند اگر توانایی مالی دارد برای فرزندش عقیقه کند، ولی بعد از بلوغ، این کار بر عهده ی خود فرزند است که برای خود عقیقه نماید.

شرایط حیوانی که عقیقه می شود:

1. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می شود، از نظر جنسیت مساوی باشند، ولی اگر نشد اشکالی ندارد و کافی است.

2. عقیقه بهتر است گوسفند باشد نه غیر آن. البته برخی از مجتهدین می گویند بهتر است که عقیقه گوسفند باشد، سپس شتر و سپس هر حیوانی که بتوان آن را قربانی کرد.

3. برخی از مجتهدین می گویند حیوانی که عقیقه می شود، بهتر است شرایط قربانی را داشته باشد؛ یعنی معیوب نباشد، چاق باشد، سن آن هم رعایت شود، ولی اگر شرایط قربانی را هم نداشته باشد عیبی ندارد. امام صادق (ع) فرموده اند: «عقیقه، گوسفند گوشتی است» (کافی، ج 11، ص 389) یعنی هدف گوشت است، هر گوسفندی برای عقیقه کفایت می کند، منتهی هرچه چاق تر باشد بهتر است.

دعایی که هنگام سر بریدن عقیقه می خوانیم:

امام صادق (ع) فرمودند وقتی می خواهید عقیقه را سر ببرید بگویید:

«یٰا قَوْمِ إِنِّی بَرِیءٌ مِمّٰا تُشْرِکُونَ إِنِّی وَجَّهْتُ وَجْهِیَ لِلَّذِی فَطَرَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ حَنِیفاً مُسْلِماً وَ مٰا أَنَا مِنَ الْمُشْرِکِینَ. إِنَّ صَلٰاتِی وَ نُسُکِی وَ مَحْیٰایَ وَ مَمٰاتِی لِلّٰهِ رَبِّ الْعٰالَمِینَ لٰا شَرِیکَ لَهُ وَ بِذٰلِکَ أُمِرْتُ وَ أَنَا مِنَ الْمُسْلِمِینَ . اللَّهُمَّ مِنْکَ وَ لَکَ بِسْمِ اللهِ وَ اللهُ أَکْبَرُ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ تَقَبَّلْ مِنْ فُلَانِ بْنِ فُلَانٍ.» (کافی، ج 11، ص 401)

لازم به ذکر است که به جای فلان بن فلان، اسم فرزند و پدرش ذکر شود.

دعایی که بعد از سر بریدن عقیقه می خوانیم:

امام صادق (ع) فرمودند هنگامی که حیوان را سر بریدید بگویید:

«بِسْمِ اللَّهِ وَ بِاللَّهِ، اللَّهُمَّ عَقِیقَةٌ عَنْ فُلَانٍ لحمها بِلَحْمِهِ وَ دمها بِدَمِهِ وَ عَظْمُهَا بِعَظْمِهِ اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ وِقَاءً لآِلِ مُحَمَّدٍ صلیاللهعلیهوعَلیهِم.» (کافی، ج 6، ص 30)

عقیقه را به چه کسانی بدهیم؟

1. طبق روایات، بهتر است بعد از سر بریدن عقیقه، استخوان هایش را نشکنند، بلکه از بندها جدا کنند، ولی مستحب بودن دفن کردن استخوان های عقیقه و بعضی از کارهایی که در بعضی جاها مرسوم و معروف است، ثابت نشده و مدرکی ندارد.

2. بهتر است یک ران یا یک سوم و یا یک چهارم گوسفند را به قابله (هرکسی که زایمان نوزاد را انجام داده است مثل پزشک یا ماما و...) بدهند. اگر قابله مادربزرگ پدری نوزاد باشد، یا از افراد تحت تکفل وی باشد، چیزی به قابله داده نمی شود.

3. اگر فرزند بدون قابله متولد شد، یک ران یا یک سوم و یا یک چهارم گوسفند را به مادر فرزند می دهند و مادر آن را به هر کسی که خواست می دهد و بقیه گوشت را بین مؤمنان نیازمند تقسیم کنند، اما بهتر آن است که بقیه را لااقل با آب و نمک بپزند و گوشت آن را حداقل به ده نفر از مؤمنین بدهند که هر قدر تعداد بیشتر باشد، بهتر است و ثواب بیشتری دارد.

4. سنت است که پدر و مادر و هر کسی که خرجش به عهده پدر آن طفل است و عیال او محسوب می شوند مانند فرزندان و... از گوشت عقیقه نخورند، هم چنین بهتر آن است که از غذایی که در آن گوشت عقیقه را پخته اند نخورند و در مورد مادر، تأکید زیادی شده است که از آن گوشت عقیقه نخورد، اما اشکالی ندارد که مادر از گوشت عقیقه به همسایه فقیرش بدهد. (کافی، ج 11، ص 403)

توجه: خوب است تراشیدن موی سر فرزند و هم وزن موی نوزاد، طلا یا نقره، صدقه دادن و عقیقه نمودن در روز هفتم، هم زمان انجام شود ولی بهتر است که اول موی سر نوزاد را بتراشند و بعد عقیقه بدهند. (کافی، ج 11، ص 406)

ختنه ی نوزادان

ختنه ی پسران امری واجب و لازم است و تمامی مسلمانان آن را انجام می دهند. ما نیز به چند روایت اشاره می کنیم.

پیامبر اکرم (ص) فرموده است: «الختان سنه للرجال....» ختنه کردن برای مردان روش و سنت است.

والدین باید نوزاد خود را ختنه نمایند تا پاکیزه گردند و رشد نمایند. برخی از روایات، روز هفتم پس از تولد را زمانی مناسب برای ختنه ی نوزاد می دانند: پیامبر اکرم (ص) فرمود: پسرانتان را در روز هفتم ولادت ختنه کنید، زیرا سبب پاکیزگی و زود روییدن گوشت بدنشان است»

امام موسی بن جعفر (ع) موقع تولد فرزندش امام رضا (ع) فرمود: با وجودی که فرزندم ختنه شده و پاکیزه و طاهر به دنیا آمده، لکن برای پیروی از فرمان مؤکد اسلام و سنت و دین، تیغ به جای مخصوص ختنه کشیده می شود. از امام صادق (ع) دعایی خاص وارد شده که خوب است در هنگام ختنه ی نوزادان خوانده شود:

«اللهم هذه سنتک و سنة نبیک صلواتک علیه و آله و اتباع منا لک و لنبیک بمشیتک و بإرادتک و قضائک لأمر أردته و قضاء حتمته و أمر أنفذته و أذقته حر الحدید فی ختانه و حجامته بأمر أنت أعرف به منی، اللهم فطهره من الذنوب ورد فی عمره و ادفع الافات عن بدنه و الأوجاع عن جسمه ورده من الغنی و ادفع عنه الفقر فإنک تعلم و لا نعلم»

خدایا، این سنت تو و پیامبر توست. درود و سلامت بر او و خاندانش و این فرمانبرداری ما از تو و فرستاده ی توست. به اراده و خواسته ات، به فرمانی که خواستی و حکمش را استوار دانستی و دستوری که اجرایش را خواستار شدی و سوزش آهن را به او چشانیدی، که تو بهتر از من به آن آگاهی. بار الها، از گناهان پاکیزه اش فرما و عمرش را طولانی کن و بدی ها را از بدنش برطرف نما و دردها را از تنش دور گردان و بر توانگری اش بیفزا و نیازمندی را از او دور فرما، زیرا تو دانایی و و ما نادان. (مکارم الاخلاق، فصل 8، ص 229)

امام صادق (ع) فرمود: هر کس فراموش کرد این دعا را موقع ختنه کردن فرزند بخواند، قبل از این که فرزندش بالغ شود و محتلم گردد آن را بخواند که اگر این دعا خوانده شود، فرزند از کشته شدن و غیر آن با ابزار آهنی محفوظ خواهد ماند. (همان)

ختنه از نظر احکام اسلامی چنان مورد توجه است که شیخ محمد بن عثمان العمری در بین سؤالاتی که از محضر پرفیض قطب دایره ی عالم امکان حضرت صاحب الزمان (عج) می نماید از آن نیز می پرسد و حضرت در پاسخ می نویسد: اما راجع به نوزادی که یک بار ختنه شده و دوباره پوستی روییده سؤال کردی که آیا دوباره ختنه بشود یا نه. آری، باید مجدداً ختنه بشود، زیرا واجب است آن پوست قطع گردد، چون زمین از ادرار فرد ختنه نشده تا چهل صبحگاه به درگاه خداوند عزیز و والا ناله خواهد کرد. (بحارالانوار، ج104، ص107، حدیث 1)

در تمام ادیان گذشته نیز به پیامبران الهی دستور ختنه داده شده است. کشفیات تاریخی نیز معین کرده اند که این امر، قبل از بعثت حضرت موسی متداول بوده است. این عمل در بین کلیمیان متداول بوده و از برنامه های دینی محسوب می شده است. آنان نوزاد را در همان هفته ی اول با آدابی مخصوص به خود ختنه می کرده اند. در دین مسیحیان نیز ختنه وجود داشته و خود حضرت عیسی نیز این سنت را انجام داده اند ولی حواریون با اقرار به این که امر خدایی بوده، به شهادت انجیل حاضر، این امر را از جانب خود لغو نمودند و از دین جدا کردند. البته امروزه اروپاییان و معتقدین به دین مسیح که از راه علم به اهمیت ختنه پی برده اند آن را انجام می دهند.

فواید ختنه

1- در بیشتر کودکان، سوزشی در اثر جمع شدن میکروب بین حشفه (نوک آلت) و قلفه (قسمتی که در ختنه بریده می شود) پیدا می شود که علاج بیماری، ختنه است.

2- ختنه، شب ادارای کودکان را درمان می کند و یا دست کم کاهش می دهد.

3- یکی از فواید ختنه، جمع نشدن چرک و میکروب ها بین قلفه و پوست اضافی است که این امر از تحریک زیاد آلت تناسلی در جوانان می کاهد و این کاهش، مانع بروز عادت های زشت در آنان می گردد.

4- قلفه و پوست اضافی، جایگاه خوبی برای میکروب گونوکوک یا سوزاک می شود که این مورد نیز با ختنه برطرف می شود.

5- به دلیل این که ترشحاتی از حشفه بیرون می آید، قلفه جایگاه مناسبی برای پرورش میکروب هاست. عمل ختنه از رشد این میکروب ها جلوگیری می کند.

6- پرفسور کهن فرانسوی در کتابی که به نام ختنه تألیف کرده است می نویسد که ختنه تولید نسل را افزایش می دهد زیرا غالباً پوست اضافی [قلفه] سبب نرسیدن منی و نطفه ی مرد به رحم و تخمدان زن است. (اسلام و علم امروز، ص428)

تراشیدن موی سر نوزاد

یکی از مواردی که در روز هفتم تولد نوزاد بهتر است انجام دهیم، این است که موی سر نوزاد را بتراشیم. در این زمینه نقل شده است که رسول خدا (ص) در روز هفتم تولد امام حسن و امام حسین (ع) موی سر آن ها را تراشیدند و به وزن موی آن ها نقره صدقه دادند. (کافی، ج 11، ص 407)

از امام صادق (ع) علت این کار را پرسیدند؟ امام فرمودند: دلیلش زدودن موهایی است که در شکم مادر روییده شده است» (من لا یحضره الفقیه، ج 3، ص 489)

از امام کاظم (ع) پرسیدند اگر موی سر نوزادی را تا روز هفتم نتراشیدند، چه باید کرد؟ امام فرمود: وقتی روز هفتم گذشت دیگر تراشیدن سر لازم نیست. (کافی، ج6، ص 38)

رسول خدا (ص) بعد از تراشیدن موی سر فرزندان شان به سر آن ها خلوق می مالیدند که ماده ای معطر و مخلوطی از مواد مختلف که عمده آن زعفران است، البته طبق روایتی از امام صادق (ع)، مالیدن زعفران کافی است.

انتخاب نام مناسب برای نوزاد

در روایت آمده است که در روز هفتم برای نوزاد خود نام انتخاب کنید. (کافی، ج6، ص 18، روایت 4)

امام صادق (ع) فرموده است: هیچ فرزند پسری برایمان متولد نشده مگر این که او را محمد می نامیم. بعد از گذشت هفت روز اگر بخواهیم آن را تغییر می دهیم وگرنه همان نام محمد را باقی می گذاریم.

از امام صادق (ع) است که فرمود: برای نوزاد در روز هفتم تولد نام انتخاب کنید. (مستدرک، ج15، ص143، روایت 17803)

پیامبر اکرم (ص) فرمود: هر کس چهار پسر داشته باشد و بر یکی از آن ها نام مرا نگذارد به من ستم کرده است. (کافی، ج6، ص 19، روایت 6)

نام زشت و ناپسند می تواند امنیت روحی و روانی کودک را در سال های آتی زندگی او به خطر اندازد و او را با مشکلات عاطفی فراوان مواجه سازد. این است که والدین باید با دقت و تأمل، نامی مناسب و شایسته برای فرزندان خویش انتخاب کنند. سیره ی بزرگان ما همیشه این بوده است که بر فرزندان خویش نامی نیکو بگذارند تا مایه ی خجالت، رسوایی و سرافکندگی آنان در اجتماع نباشد.

پیامبر خاتم و امامان معصوم (ع) بعضی از نام های بد و زشت اطرافیان خود را به نامی شایسته تغییر می دادند. سرور کائنات (ص) نام دختر عمر را که عاصیه یعنی گناهکار بود به جمیله یعنی زیبا تبدیل فرمود و نام کسی را که بره می نامیدند به زینب تغییر داد. (گفتار فلسفی، کودک ج2، ص 228ـ231)

اعراب قبل از اسلام فرزندانشان را به اسامی درندگان و گزندگان، مثل سگ و پلنگ می نامیدند. از جمله ی آن نام ها معاویه بود. معاویه یعنی سگی که عوعو می کند. (همان، ص 231)

خداوند متعال می فرماید: «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا لا یَسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ عَسی‏ أَنْ یَکُونُوا خَیْراً مِنْهُمْ وَ لا نِساءٌ مِنْ نِساءٍ عَسی‏ أَنْ یَکُنَّ خَیْراً مِنْهُنَّ وَ لا تَلْمِزُوا أَنْفُسَکُمْ وَ لا تَنابَزُوا بِالْأَلْقابِ بِئْسَ الاِسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإیمانِ وَ مَنْ لَمْ یَتُبْ فَأُولئِکَ هُمُ الظَّالِمُونَ» ای کسانی که ایمان آورده اید، نباید قومی قوم دیگر را ریشخند کند، شاید آن ها از این ها بهتر باشند و نباید زنانی زنان [دیگر] را [ریشخند کند]، شاید آن ها از این ها بهتر باشند و از یکدیگر عیب مگیرند، و به همدیگر لقب های زشت مدهید، چه ناپسندیده است نام زشت پس از ایمان. و هر که توبه نکرد آنان خود ستمکارند. (سوره حجرات/ آیه 11)

مسلمانان نباید یکدیگر را به نام های زشت بخوانند و نیز نباید یکدیگر را مسخره کنند. اما وظیفه ی والدین هم این است که نام هایی مایه ی رسوایی و شرمساری بر کودکان خود ننهند.

امام جعفر صادق (ع) می فرماید: مردی که کنیه اش ابومره [یکی از کنیه های ابلیس لعین] بود به محضر علی بن الحسین (ع) رسید. زمانی که قصد شرفیابی داشت و در منزل کسب اجازه ی ورود نمود، به عرض آن حضرت می رسانیدند که ابومره اجازه ورود می خواهد. آن حضرت با تأکید و شدت به او فرمودند: به خدا سوگندت می دهم که هر وقت در منزلمان می پرسند کیستی مبادا بگویی ابومره» (فروع کافی، ج6، ص 21، حدیث17)

پیامبر اکرم (ص) نیز فرموده است: نام های خوب بر فرزندانتان بگذارید، زیرا روز معاد آنان را به همان نام صدا خواهند زد و دستور می دهند: ای فلانی فرزند فلانی، برخیز به طرف روشنایی کارهای خوبت برو» (همان، ص 19، حدیث 10)

همچنین معصومین (ع) فرموده اند: اگر نام دخترتان را فاطمه گذاشتید حرف های ناسزا و بد و نفرین و لعن به او نگویید و او را کتک نزنید. (همان، ص 48، حدیث 6)

3- خانواده کلاس اول زندگی و پرورش فرزند

پایه های اولیه تربیت فرزند، در خانه و توسط والدین ساخته می شود به عبارتی مناسب ترین محل برای پرورش کودک خانواده است و تربیت صحیح یکی از حقوقی است که فرزند بر والدین دارد.

خانواده کلاس اول زندگی و پرورش کودک است. کودک راه و رسم زندگی را در آنجا می آموزد و خوب و بد امور را فرا می گیرد. خانواده خوب، آموزشگاهی است که کودک در آن، لبخند و قهر، درستی و خوش خلقی، صبر و بردباری، تعادل و تکامل، خدمت و وظیفه شناسی و... را می آموزد. خداوند صراحتاً به انسان ها دستور می دهد که هم به فکر خودشان باشند و هم خانواده خود «ای کسانی که ایمان آورده اید خود و خانواده تان را از آتشی که سوخت آن مردم و سنگ هاست حفظ کنید» و فردی را که خود و خانواده اش را از آتش جهنم نجات نداده است، ورشکسته معرفی می کند. در حقیقت زیانکاران کسانی هستند که به خود و خانواده خود در روز قیامت زیان رسانده اند. بنابراین اگر فرزند در دوران کودکی بر اساس صحیحی تربیت نشود و زیربنای فکری و اخلاقی او به صورت فاسد پی ریزی شود، در آینده نیز به سهم خود در فساد و تباهی جامعه تأثیر خواهد گذاشت. خانواده ای که در آن ایمان به خدا حرف اول را می زند محیطی پاک است که در آن نفس اماره اطاعت نمی شود و افراد آن در سایه ایمان به خدا، محبت و در پرتو فضایل اخلاقی، کار و کوشش، به مدارج کمال مادی و معنوی می رسند. نتیجه و ثمره چنین خانواده ای فرزندی صالح و شایسته است که باعث شکوفایی و سازندگی خانواده و جامعه خود خواهد شد.

مادر بزرگترین معلم فرزند

مهم ترین فرد در خانواده مادر است. مادر تمام وقت و توان خود را در جهت تربیت فرزند خویش صرف می کند. مادر تنها موجودی است که بی هیچ چشم داشت و منفعتی به فرزند خود عشق می ورزد و تمام وجودش را جهت تربیت فرزندش به کار می برد.

از نظر مذهب وجود زن مایه ی خیر و آرامش و موجب سکون و وقار است. اوست که دل های رئوف می پروراند و مهرها و عاطفه ها را در گرو مهرورزی خود قرار می دهد. اوست که با انتقال خصائص و روحیات انسانی خود به کودک، او را به جامعه بشری انسان تحویل می دهد. بهشت زیر پای مادران است زیرا بخش اعظم سعادتمندی فرزندان و در نتیجه لایق بهشت شدن توسط مادران است.

شیر مادر پرورش دهنده فرزند

از مادر مقدس اردبیلی درباره ی پرورش فرزندش سؤال کردند که او چگونه به این مقام بلند دینی و ایمانی رسیده است. او گفت: هیچ گاه لقمه ی شبهه ناک و مشکوک نخوردم و قبل از شیر دادن طفلم با طهارت و وضو بودم و اصلاً به مردان بیگانه و نامحرم نگاه نمی کردم. پس از شیرخوارگی نیز در طهارت و پاکی اش کوشا بودم و اجازه نمی دادم با بی ادبان و زشت کرداران تماس داشته باشد.

هم چنین گفته اند که شیخ مرتضی انصاری رحمة الله نیز بر اثر برکت شیر مادر و وضوی او در هنگام شیر دادن، به این مرتبه از علوم دینی رسید که سید و شیخ و استاد فقها و مراجع تقلید زمانش گردید. (وفیات العلماء یا دانشمندان اسلامی، ص 66)

اثرات شیر مادران بر نوزادان بسیار است و داستان های جالب و شنیدنی در این زمینه فراوان. اکنون به بیان نمونه هایی از این داستان ها می پردازیم.

گفته اند که بخت النصر در کودکی از شیر سگ نوشیده است و این باعث شده تا بعدها خوی درندگی پیدا کند و فرزندان پیامبران الهی را در بیت المقدس بکشد. (جامع النّورین مشهور به انسان، ص 105، مجلس 12)

شیخ مرتضی انصاری رحمة الله، یکی از فقیهان برجسته و نام آوران فقه شیعه است. روزی که آن مرد بزرگ به مقام مرجعیت رسید و سرآمد فقیهان زمانه ی خود شد، به مادر او خبر دادند که فرزندت شیخ الفقهاء شده و به مرجعیت عامه رسیده است. مادر شیخ در پاسخ گفت: اگر او به مقامات بالاتر هم می رسید تعجب نمی کردم، چرا که من برای تربیت او زحمت بسیار کشیده ام. من هر وقت که می خواستم او را شیر بدهم، حتی شب ها که از خواب بیدار می شدم، وضو می گرفتم و هرگز بدون وضو به او شیر نداده ام. پیش از تولد او شبی امام صادق (ع) را در خواب دیدم که قرآنی به من عطا فرمود. خوابم را برای عالمی گفتم و او تعبیر کرد که خداوند فرزندی به تو خواهد بخشید که نگهبان قرآن خواهد شد. پس از به دنیا آمدن او من هرگز به فرزندم بدون وضو شیر ندادم، چرا که آن عالم او را نگهبان قرآن خوانده بود. (مفاسد مال و لقمه ی حرام، ص 69)

مشهور است که مرحوم شیخ مرتضی انصاری در روز وفات مادر بزرگوارش بسیار گریه می کرد. یکی از شاگردان آن فقیه بزرگ برای دلجویی به ایشان گفت: ای شیخ! سزاوار نیست که شما با این مقام علمی بر جنازه پیرزنی که عمر خود را کرده است چنین اشک بریزید. شیخ در جواب فرمود: شاید تاکنون به مقام والای مادر آگاه نشده ای. من هر چه دارم از برکت شیر پاک و تربیت اوست. (مفاسد مال و لقمه ی حرام، ص 69)

عالم فرزانه، مرحوم حاج آخوند ملا عباس تربتی در وقت احتضار به همه ی چهارده معصوم و حتی به زینب کبری (س) سلام و تعظیم کرد و به آن بانوی قهرمان کربلا عرض کرد: بی بی! من برای شما خیلی گریه کرده ام. سپس به مادر خود نیز سلام کرد و گفت: مادر از تو ممنونم که به من شیر پاکی دادی. (همان)

آورده اند که وقتی می خواستند مرحوم شیخ فضل الله نوری را اعدام کنند و دار بزنند، پسر او برای کشتن پدر فعالیت می کرد و خوشحال بود. به مرحوم شیخ خبر رسانیدند. شیخ گفت: می دانم و از همین می ترسیدم. هنگامی که در نجف اشرف بودم و این پسر به دنیا آمد، مادرش بیمار شد و شیر نداشت. مجبور شدیم دایه ای را که نمی شناختیم برای شیر دادن او بیاوریم. آن زن مدتی این پسر را شیر داد. بعدها فهمیدم که آن زن آلوده و از این بالاتر، دشمن امیر مؤمنان و اهل بیت، یعنی ناصبیه بوده است. من یقین داشتم که شیر آن زن در این پسر اثر خواهد کرد. (تربیت فرزند در اسلام، ص 90)

در کوفه زنی نادان و کم عقل به نام مُجیبه زندگی می کرد. جوانی که در طفولیت، شیر همین زن بی عقل را خورده بود روزی با پشت گردنی محکم به بهلول [معروف] که دانشمندی بود و برای حفظ جانش در داشتن مذهب حقه خود را مجنون می نمود زد. بهلول که او را می شناخت گفت: چگونه جوانی که از دایه و زن شیردهی مثل مجیبه بی عقل و نادان شیر نوشیده است چنین دیوانگی نداشته باشد؟! به خدا سوگند که آن بی عقل از شیرش به پرنده ای چشانید، دیدم که پرنده دیوانه وار به پرواز در آمد. (البیان و التبیین، ج 2 ص 231)

می گویند: معاویه می گفت کاری می کنم که در بچه ها بغض [و دشمنی و کینه] علی بن ابی طالب پرورش یابد. در مثال های خود می گوییم: با شیر اندرون شد و با جان بدر رود. هر چه که با شیر [و پستان مادر] به جان انسان وارد شود فقط با مردن بیرون می رود. (تعلیم و تربیت در اسلام، مرتضی مطهری ص 80) شیر مادران محترمه ای که دل و جانشان آکنده از محبت و عشق و ایمان به معصومین است فرزندانی با ایمان و دلباخته به عشق آن بزرگواران تربیت خواهند کرد.

این روایات، زنگ خطری است برای مادران و نیز بشارتی است برای آنان. حیف است که آنان جگرگوشه های خود را از نعمت بزرگ و خیر و برکتی که معصومین (ع) فرموده اند محروم نمایند و خود را از این عبادت بزرگ و اثراتی که در دنیا و آخرت نصیبشان خواهد شد بی بهره سازند. مادران گرامی! از شیر خود به فرزندانتان بنوشانید و اولادی مهربان و حق شناس و مؤمن برای خود و جامعه ی اسلامی تربیت کنید.

کودک > نوزاد > سلامت معنوی
1396/05/15
کارشناس مامایی خانم ناصری
S s s s s s 0
o j k q

اگر مایل هستید، می توانید مطلب فوق را با دوستانتان به اشتراک بگذارید

مطالب مرتبط

اگر نظری یا سؤالی در مورد مطلب فوق دارید در بخش نظرات با ما در میان بگذارید. ما نکات شما را با دقت می خوانیم.

نام و نام خانوادگی
آدرس ایمیل
متن نظر
کد امنیتی