h 4295
i 0
S 0

تغذیه در بارداری

ﺗﻐﺬﻳﻪ ﺻﺤﻴﺢ یکی ﺍﺯ مهم ترین اصول ﺯﻧﺪگی سالم است و ﺩﺭ ﺑﺮخی ﺍﺯ ﺩﻭﺭﺍﻥ ﻫﺎی ﺯﻧﺪگی ﺍﻫﻤﻴﺖ ﺑﻴﺸﺘﺮی پیدا می کند، به طور نمونه در بارداری که یکی ﺍﺯ ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ و زیباترین ﺩﻭﺭﺍﻥ ﺯندگی یک ﻣﺎﺩﺭ ﺍﺳﺖ. تغذیه سالم و مناسب در بارداری موجب سپری کردن دوره ای سالم و تندرست می شود و هم چنین در ارتقای سلامت مادر نقش مهمی دارد. رژیم غذایی متعادل سبب سلامت مادر در طی بارداری، زایمان و شیردهی می شود. علاوه بر این، تغذیه صحیح در رشد و تکامل جنین و هم چنین سلامت وی در طی سال های بعدی نقش دارد. مادر و جنین در ﺗﻤﺎم دوران ﺑﺎرداری در ﻫﻤﻪ ﭼﯿﺰ ﺑﺎ ﻫﻢ ﺷﺮﯾﮏ هستند. ﺑﺎ ﻫﻢ ﻧﻔﺲ ﻣﯽ کشند، ﺑﺎ ﻫﻢ ﻏﺬا می خورند و ﺑﺎ ﻫﻢ ﻣﯽ ﻧﻮشند. بنابراین تمام رفتار مادر هم چنین تغذیه رابطه ی مستقیمی با سلامتی جنین دارد.

ما در این قسمت سعی کرده ایم اطلاعات تغذیه ای صحیح و لازم در دوره بارداری را برای شما شرح دهیم؛ شما هم ﺳﻌﯽ ﮐﻨﯿﺪ از اﯾﻦ ﻓﺮﺻﺖ نه ماهه بارداری ﺑﺮای اﯾﺠﺎد ﯾﮏ ﻋﺎدت ﻏﺬاﯾﯽ ﺧﻮب اﺳﺘﻔﺎده ﮐﻨﯿﺪ ﺗﺎ علاوه بر اینکه سلامتی را به خود هدیه دهید، شاهد رﺷﺪ و ﺗﮑﺎﻣﻞ ﻣﻄﻠﻮب و سالم ﻓﺮزﻧﺪ ﺗﺎن باشید

  •  اصول تغذیه در بارداری
    •  تغذیه ی صحیح
    •  نیازهای تغذیه ای دوران بارداری
    •  ویتامین های مورد نیاز در دوران بارداری
    •  املاح و مواد معدنی ضروری در بارداری
    •  مکمل های دارویی لازم در دوران بارداری
    •  مواد غذایی غیر مجاز در بارداری
  •  وزن گیری مناسب در بارداری
    •  محدوده مناسب وزن گیری
    •  وزن گیری زنان باردار دچار اضافه وزن
    •  وزن گیری زنان باردار دچار کمبود وزن
  •  تأثیرات تغذیه بر جنین
    •  تأثیر تغذیه در زیبایی جنین
    •  تأثیر تغذیه در هوش جنین
  •  شکایات شایع دوران بارداری
    •  ترش کردن و سوزش سر دل
    •  تهوع و استفراغ
    •  ویار
    •  یبوست
    •  هموروئید یا بواسیر
    •  افزایش بزاق دهان
    •  نفخ شکم
    •  واریس
    •  ورم
  •  بهبود بیماری ها در بارداری با رعایت تغذیه مناسب
    •  فشار خون بارداری
    •  کم خونی در بارداری
    •  دیابت بارداری
    •  عفونت ادراری
    •  فنیل کتونوری

اصول تغذیه در بارداری

یک ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻏﺬﺍیی ساﻟﻢ ﻣﻮﺟﺐ ﺳﻼﻣﺖ ﺟﺴﻢ ﻭ ﺭﻭﺍﻥ می ﺷﻮﺩ. غذایی که مادر در دوران بارداری مصرف می کند، نیازهای تغذیه ای او و هم چنین رشد مناسب جنین را تأمین می کند. بنابراین دانش مادر در زمینه تغذیه، گروه های غذایی، تنوع و تعادل رژیم غذایی نقش مهمی در تأمین سلامت جنین ایفا می کند زیرا اگر مادر در طول بارداری از مواد مغذی مناسب و مورد نیاز جنین استفاده نکند، جنین کلیه این نیاز ها را از ذخائر بدن مادر تأمین کرده و با کاهش ذخائر مادر سلامتش به خطر می افتد. بنابراین لازم است مادر دانش خود را در زمینه تغذیه ارتقا بخشد.

تغذیه ی صحیح

1. تغذیه ی صحیح

تغذیه صحیح اصولی با توجه به هرم غذایی انجام می پذیرد و لازم است برای داشتن تغذیه ای سالم در این دوران با هرم غذایی و گروه های غذایی و برخی توصیه های از قبیل، تعادل و تنوع در رژیم غذایی و انتخاب مواد غذایی مناسب آشنا شویم.

هرم غذایی

هرم غذایی یک راهنمای تغذیه و در واقع یک الگوی کلی از تغذیه مناسب در طول روز است. در الگوی هرم تغذیه تنوع غذایی مورد توجه قرار گرفته تا بدن تمام مواد مغذی مورد نیاز خود را دریافت کرده و در عین حال مقدار کالری دریافتی و وزن بدن در حد مطلوب باشد.

2. قسمت های مختلف هرم تغذیه

هرم تغذیه دارای چهار طبقه است که به نسبت نیاز به آن گروه غذایی در طول روز فضای هرم را اشغال می کند. هر یک از گروه های غذایی تنها بخشی از مواد مغذی مورد نیاز بدن را تأمین می کنند و هیچ یک از آن ها را نمی توان با گروه غذایی دیگر جایگزین کرد. هم چنین هیچ کدام از گروه های غذایی را نمی توان مهم تر از دیگر گروه ها دانست، چرا که بدن برای برخورداری از سلامت کامل به همه آن ها نیاز دارد.

طبقه اول: طبقه بالا یا رأس هرم را گروه متفرقه تشکیل می دهد که شامل ﺍﻧﻮﺍﻉ ﻗﻨﺪﻫﺎ ﻭ ﭼﺮبی ﻫﺎ است. خوراکی های مربوط به این طبقه عبارتند از: سس سالاد، انواع روغن ها، خامه، کره، کره نباتی، شکر، نوشابه ها، شکلات ها و دسرهای شیرین. این خوراکی ها دارای کالری زیادی بوده و مواد مغذی اندکی دارند. این غذاها را باید به میزان اندک مصرف کرد.

طبقه دوم: طبقه دوم هرم به دو واحد تقسیم شده است و مربوط به دو گروه غذایی است که عمدتاً از حیوانات تهیه می شوند که شامل گروه گوشت، تخم مرغ، حبوبات و مغزها و گروه شیر و لبنیات می باشد. خوراکی های مربوط به این طبقه عبارتند از: شیر، ماست، پنیر و گوشت، مرغ، ماهی، تخم مرغ، حبوبات و آجیل ها. خوراکی های این طبقه حاوی پروتئین، کلسیم، آهن و روی می باشند.

طبقه سوم: طبقه سوم هرم نیز به دو واحد تقسیم شده است و مربوط به خوراکی هایی است که از گیاهان تهیه می شوند یعنی سبزیجات و میوه جات. به دلیل وجود ویتامین ها، مواد معدنی و الیاف (فیبر) در این نوع غذاها، باید آنها را بیشتر از طبقه فوق مصرف نمود.

طبقه پایین: طبقه پایین هرم مربوط به نان، برنج، ماکارونی و غلات است که همه این خوراکی ها از گیاهان دانه ای تهیه می شوند. بدن شما روزانه به خوردن چندین سهم از این نوع خوراکی ها نیازمند است.

 گروه های غذایی

مواد غذایی به 5 گروه اصلی و یک گروه متفرقه تقسیم می شوند که عبارتند از:

1- نان و غلات

2- سبزی ها

3- میوه ها

4- شیر و فرآورده های آن

5- گوشت، حبوبات، تخم مرغ و مغز دانه ها

6- گروه متفرقه: چربی ها و شیرینی ها

گروه نان و غلات

این گروه به طور عمده انرژی مورد نیاز روزانه فرد را تأمین می کند و علاوه بر آن ﺑﺨشی ﺍﺯ ﭘﺮﻭﺗﺌﻴﻦ، ﺁﻫﻦ ﻭ ﻭﻳﺘﺎﻣﻴﻦ ﻫﺎی ﮔﺮﻭﻩ ﺏ ﻣﻮﺭﺩ ﻧﻴﺎﺯ بدن ﺭﺍ نیز ﺗﺄﻣﻴﻦ می کند. ﻣﺼﺮﻑ ﻣﻮﺍﺩ ﻏﺬﺍیی ﺍﻳﻦ ﮔﺮﻭﻩ ﺑﺎﻋﺚ ﺭﺷﺪ ﻭ ﺳﻼﻣﺖ ﺩﺳﺘﮕﺎﻩ عصبی ﺟﻨﻴﻦ می شوند. برنج به صورت کته یا دمی پخته و به همراه حبوبات مصرف شود. مخلوط غلات و حبوبات مانند ماش پلو، عدس پلو، لوبیا پلو (چشم بلبلی)، عدسی با نان و خوراک لوبیا با نان، پروتئین مناسبی را برای خانم باردار تأمین می کند.

منابع غذایی این گروه شامل مواد غذایی زیر می باشد:

انواع نان سبوس دار مثل سنگک، نان جو و نان های سنتی سفید مثل لواش و تافتون

برنج

انواع ماکارونی

غلات صبحانه و فرآورده های آن ها

مقدار مصرف گروه نان و غلات روزانه 7-11 واحد یا سهم است که هر واحد می تواند معادل یکی از موارد زیر باشد:

یک کف دست بدون انگشت (معادل 30گرم) انواع نان ها مثل نان بربری، سنگک و تافتون

یا 4 کف دست نان لواش (معادل30گرم)

یا نصف لیوان برنج یا ماکارانی پخته

یا 3عدد بیسکویت ساده به خصوص سبوس دار

گروه سبزی ها

این گروه دارای انواع ویتامین های آ، ب، ث و اسید فولیک، مواد معدنی مانند پتاسیم، منیزیم و مقدار قابل توجهی فیبر و آنتی اکسیدان است. ﺭﻭﺯﺍﻧﻪ ﺳﺒﺰی ﻫﺎی ﺗﺎﺯﻩ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﺒﺰی ﺧﻮﺭﺩﻥ، ﻛﺎﻫﻮ، ﮔﻮﺟﻪ ﻓﺮنگی، ﻫﻮﻳﺞ ﻫﻤﺮﺍﻩ ﺑﺎ ﻏﺬﺍ ﻭ ﻳﺎ ﺑﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ ﻣﻴﺎﻥ ﻭﻋﺪﻩ ﻭ ﻳﺎ ﺳﺒﺰی ﻫﺎی ﭘﺨﺘﻪ ﻫﻮﻳﺞ، ﻧﺨﻮﺩﻓﺮنگی، ﻟﻮﺑﻴﺎ ﺳﺒﺰ، ﻛﺪﻭ ﻭ.. ﺩﺭ ﻛﻨﺎﺭ ﻏﺬﺍ ﻣﺼﺮﻑ ﺷﻮﺩ. ﺳﺒﺰی ﻫﺎیی ﻛﻪ ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﺧﺎﻡ ﺧﻮﺭﺩﻩ می ﺷﻮﻧﺪ، ﺑﺎﻳﺪ ﻗﺒﻞ ﺍﺯ ﻣﺼﺮﻑ ﺑﻪ ﺩﻗﺖ ﺷﺴﺘﻪ ﻭ ﺿﺪ ﻋﻔﻮنی ﺷﻮﻧﺪ.

منابع غذایی این گروه شامل

انواع سبزی های برگ دار

هویج، بادمجان، نخود سبز

انواع کدو، قارچ

خیار، گوجه فرنگی

پیاز، کرفس

ریواس و سبزیجات مشابه

مقدار مصرف گروه سبزی ها روزانه 4-5 واحد یا سهم است که هر واحد می تواند معادل یکی از موارد زیر باشد:

یک لیوان سبزی های خام برگی

یا نصف لیوان سبزی پخته یا خام خرد شده

یا یک عدد گوجه فرنگی، پیاز، هویج یا خیار متوسط

یا نصف لیوان آب هویج

یا نصف لیوان نخود سبز، لوبیا سبز و هویج خردشده

گروه میوه ها

این گروه حاوی ویتامین های A، C و اسیدفولیک، مواد معدنی مانند پتاسیم و فیبر می باشد. می توان در میان وعده ها از ﺍﻧﻮﺍﻉ ﻣﻴﻮﻩ ﻫﺎی ﻭ ﻣﻴﻮﻩ ﻫﺎی خشک را میل نمود. بهتر است به جای آب میوه از میوه استفاده کنید زیرا دارای فیبر بیشتری است.

منابع غذایی این گروه شامل

انواع میوه مثل سیب، موز، پرتقال، خرما، انجیر تازه، انگور

آب میوه طبیعی

کمپوت

میوه های خشک مثل انجیر خشک، کشمش و برگه آلو

مقدار مصرف گروه میوه ها روزانه 3-4 واحد یا سهم است که هر واحد می تواند معادل یکی از موارد زیر باشد:

یک عدد میوه متوسط مثل سیب، موز، پرتقال یا گلابی و..

یا نصف لیوان میوه های ریز مثل توت، انگور، دانه های انار

یا نصف لیوان میوه پخته یا کمپوت میوه

یا یک چهارم لیوان میوه خشک یا خشکبار

یا سه چهارم لیوان آب میوه تازه و طبیعی و در مورد میوه های شیرین مانند آب انگور یک سوم لیوان

ﮔﺮﻭﻩ ﺷﻴﺮ ﻭ ﻟﺒﻨﻴﺎت

ﺍﻳﻦ ﮔﺮﻭﻩ ﻣﻨﺒﻊ ﻋﻤﺪﻩ ﺗﺄﻣﻴﻦ ﻛﻠﺴﻴﻢ، ﻓﺴﻔﺮ، ﭘﺮﻭﺗﺌﻴﻦ ﻭ ﻭﻳﺘﺎﻣﻴﻦ ﻫﺎی A و 2B می باشد ﻛﻪ ﺑﺮﺍی ﺭﺷﺪ ﻭ ﺍﺳﺘﺤﻜﺎﻡ ﺩﻧﺪﺍﻥ ﻫﺎ و استخوان ها ضروری است. ﻣﺼﺮف ﺷﯿﺮ و ﻓﺮآورده ﻫﺎی آن ﺑﺎﻋﺚ ﻣﯽ ﺷﻮد، ذﺧﯿﺮه ﮐﻠﺴﯿﻢ ﺑﺪن ﺷﻤﺎ حفظ شود و اﺳﺘﺨﻮان ﺑﻨﺪی ﺟﻨﯿﻦ رﺷﺪ ﻣﻨﺎﺳﺒﯽ داشته باشد.

ﺷﻴﺮ ﺭﺍ می ﺗﻮﺍﻥ ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﺳﺎﺩﻩ ﻭ ﻳﺎ ﺩﺍﺧﻞ ﻓﺮنی ﻭ ﻳﺎ ﺷﻴﺮ ﺑﺮﻧﺞ ﺑﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ ﻣﻴﺎﻥ ﻭﻋﺪﻩ میل کرد. کشک را که یک ﻣﻨﺒﻊ غنی ﺍﺯ ﭘﺮﻭﺗﺌﻴﻦ، ﻛﻠﺴﻴﻢ ﻭ ﻓﺴﻔﺮ ﺍﺳﺖ می توان ﻫﻤﺮﺍﻩ ﺑﺎ ﻏﺬﺍﻫﺎیی ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺁﺵ ﻭ ﺑﺎﺩﻣﺠﺎﻥ مصرف کرد. حتماً از کشک پاستوریزه استفاده کنید و قبل از مصرف 20 دقیقه بجوشانید.

منابع غذایی این گروه شامل

شیر

ماست

پنیر

بستنی

دوغ

کشک

مقدار مصرف گروه ﺷﻴﺮ ﻭ ﻟﺒﻨﻴﺎت روزانه 3-4 واحد یا سهم است که هر واحد می تواند معادل یکی از موارد زیر باشد:

یک لیوان شیر یا ماست کم چرب

یا 45تا 60 گرم پنیر (یک ونیم قوطی کبریت پنیر)

یا یک چهارم لیوان کشک مایع

یا 2 لیوان دوغ یا یک ونیم لیوان بستنی پاستوریزه

گروه گوشت، حبوبات، تخم مرغ، مغزها و دانه ها

ﺍﻳﻦ ﮔﺮﻭﻩ ﻣﻨﺒﻊ ﻋﻤﺪﻩ ﺗﺄﻣﻴﻦ ﭘﺮﻭﺗﺌﻴﻦ ﻭ ﺍﻣﻼحی مانند ﺁﻫﻦ، ﺭﻭی، منیزیم و برخی از ویتامین های گروه B ﺍﺳﺖ. ماهی ها به علت دارا بودن اسید چرب امگا 3 در تکامل سیستم عصبی و افزایش قوای ذهنی جنین بسیار مؤثرند. ولی به علت وجود متیل جیوه در بعضی ماهی ها مصرف بیشتر از دو بار در هفته به شکل بخار پز، تنوری یا کباب شده توصیه نمی شود.

ﺍﺯ ﻣﺮﻍ ﻳﺎ ﺟﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺻﻮﺭﺕ ﻛﺒﺎبی ﻳﺎ ﺁﺏ ﭘﺰ ﺷﺪﻩ ﻫﻤﺮﺍﻩ ﺑﺎ ﺑﺮﻧﺞ ﻭ ﺍﻧﻮﺍﻉ ﺳﺒﺰی ﻫﺎی ﭘﺨﺘﻪ ﻣﺜﻞ ﻫﻮﻳﺞ، ﻧﺨﻮﺩﻓﺮنگی، ﺳﻴﺐ ﺯمینی، ﺍﺳﻔﻨﺎﺝ، ﻛﺪﻭ، ﻟﻮﺑﻴﺎ ﺳﺒﺰ، ﻛﺮﻓﺲ ﻭ ﻳﺎ ﻫﺮ ﺳﺒﺰی ﺩﻳﮕﺮی ﻛﻪ ﺩﺭ ﺩﺳﺘﺮﺱ ﻭﺟﻮﺩ ﺩﺍﺭﺩ ﻭ ﻳﺎ ﺑﻪ ﺻﻮﺭﺕ ﺳﻮپ ﻣﺮﻍ ﻭ ﺟﻮﺟﻪ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﺷﻮد.

طی ﺩﻭﺭﻩ ﺑﺎﺭﺩﺍﺭی ﺍﺯ ﻣﺼﺮﻑ ﺍﻧﻮﺍﻉ ﺟﮕﺮ ﻛﻪ ﻣﻤﻜﻦ ﺍﺳﺖ ﺣﺎﻭی ﺑﺎﻗﻴﻤﺎﻧﺪﻩ ﺩﺍﺭﻭﻫﺎ ﻭ ﻣﻮﺍﺩ ﻫﻮﺭﻣﻮنی ﺑﺎﺷﺪ ﻭ ﻧﻴﺰ ﺍﺣﺘﻤﺎﻝ ﻣﺴﻤﻮﻣﻴﺖ ﻭﻳﺘﺎﻣﻴﻦ A ﺍﺟﺘﻨﺎﺏ ﺷﻮﺩ.

ﺍﻧﻮﺍﻉ ﻣﻐﺰﻫﺎ از نوع خام ﻣﺜﻞ ﭘﺴﺘﻪ، ﺑﺎﺩﺍﻡ، ﮔﺮﺩﻭ، ﻓﻨﺪﻕ، ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺧﻮﺏ ﭘﺮﻭﺗﺌﻴﻦ ﻭ ﺁﻫﻦ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻭ می ﺗﻮﺍﻥ ﺑﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ ﻣﻴﺎﻥ ﻭﻋﺪﻩ ﺗﺮﺟﻴﺤﺎً ﻛﻢ نمک ﺁﻥ ﻫﺎ را ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﻛﺮﺩ.

منابع غذایی این گروه شامل

ﮔﻮﺷﺖ ﻫﺎی ﻗﺮﻣﺰ: گوسفند و گوساله

ﮔﻮﺷﺖ ﻫﺎی ﺳﻔﻴﺪ: ﻣﺮﻍ، ﻣﺎهی ﻭ ﭘﺮﻧﺪﮔﺎﻥ

تخم مرغ

حبوبات: نخود، انواع لوبیا، عدس، لپه و...

مغز دانه ها: گردو، بادام، فندق، بادام زمینی و...

مقدار مصرف گروه گوشت، حبوبات، تخم مرغ و مغز دانه ها روزانه 3 واحد یا سهم است که هر واحد می تواند معادل یکی از موارد زیر باشد:

60 گرم گوشت (یا دو تکه خورشتی) لخت و بی چربی پخته اعم از گوشت قرمزیا سفید، به اندازه سایز دو تکه جوجه کبابی یا دو قوطی کبریت کوچک

یا نصف ران متوسط یا یک سوم سینه متوسط مرغ بدون پوست

یا 60 گرم گوشت ماهی پخته شده به اندازه کف دست بدون انگشت

یا دو عدد تخم مرغ

یا نصف لیوان حبوبات پخته

یا یک سوم لیوان انواع مغزها: گردو، بادام، فندق، پسته و تخمه

گروه متفرقه

این گروه ﺷﺎﻣﻞ ﺍﻧﻮﺍﻉ ﻗﻨﺪﻫﺎ ﻭ ﭼﺮبی ﻫﺎ ﻣﺜﻞ ﻗﻨﺪ ﻭ ﺷﻜﺮ، ﺷﻴﺮینی، ﺭﻭﻏﻦ، ﻛﺮﻩ، ﺧﺎﻣﻪ، نمک، ﺷﻜﻼﺕ، ﺳﺲ ﻣﺎﻳﻮﻧﺰ، ﺍﻧﻮﺍﻉ ﻣﺮﺑﺎﻫﺎ، ﻧﻮﺷﺎﺑﻪ ﻫﺎی ﮔﺎﺯﺩﺍﺭ، ﺍﻧﻮﺍﻉ ﺗﺮشی ﻫﺎ ﻭ ﺷﻮﺭﻫﺎ ﻭ ﻏﻴﺮﻩ است. بهتر است مواد غذایی این گروه را با حداقل مقدار، مصرف کنید.

نمک مصرفی در پخت حتماً باید یددار و تصفیه شده باشد. نمک باید کم مصرف شود ولی همان مقدار کم از نوع یددار و تصفیه شده استاندارد استفاده شود. مصرف نمک هایی که فاقد استاندارد های لازم و پروانه ساخت از وزارت بهداشت هستند، ممنوع است. این نوع نمک ها علاوه بر این که ید کافی ندارند، به علت داشتن ناخالصی های فراوان سلامت مادر وجنین را به خطر می اندازند. برای کاهش مصرف نمک، بهتر است از گذاشتن نمکدان در سفره و یا سر میز غذا خودداری شود.

3. تعادل و تنوع در رژیم غذایی

رژیم غذایی در دوران بارداری باید پاسخگوی تمام نیازهای غذایی مادر و جنین در دوران بارداری باشد. برای پاسخگویی مناسب به این نیازها باید تنوع و تعادل در رژیم غذایی رعایت شود. تعادل در رژیم غذایی به این معناست که همه گروه

های اصلی غذایی در برنامه غذایی روزانه وجود داشته باشند و استفاده از یک گروه غذایی باعث حذف گروه غذایی دیگر نشود.

تنوع غذایی یعنی مواد غذایی مختلف از هر گروه غذایی انتخاب شود مثلاً از گروه نان و غلات می توان در هر وعده برنج، جو، ماکارونی و انواع نان را جایگزین یکدیگر کرد، ﭼﻮﻥ ﻣﻮﺍﺩ ﻏﺬﺍیی ﻛﻪ ﺩﺭ یک ﮔﺮﻭﻩ ﺟﺎی ﺩﺍﺭﻧﺪ می ﺗﻮﺍﻧﻨﺪ ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻦ یک دیگر ﺷﻮﻧﺪ. علاوه بر این ﻫﺮ ﭼﻪ ﺗﻨﻮﻉ ﻏﺬﺍیی ﺑﺎﻻﺗﺮ ﺭﻭﺩ ﺗﺄﻣﻴﻦ ﻣﻮﺍﺩ ﻣﻐﺬی ﻻﺯﻡ بیشتر می شود.

4. انتخاب مواد غذایی مناسب

هنگام خرید مواد غذایی، موارد زیر مدنظر قرار دهید تا مواد غذایی سالم و با کیفیت تهیه نمایید و به این طریق سلامت خود و جنین تان را تضمین کنید.

مواد غذایی تازه

بین مواد غذایی یخ زده، کنسروی و بسته‌ بندی ‌شده و مواد غذایی که مستقیماً از بازار میوه و تره‌ بار یا فروشگاه های ارائه‌ ی مستقیم مواد غذایی خریداری می کنید تفاوت‌ هایی وجود دارد. تا جایی که می توانید از مصرف غذاهای فرآوری شده مانند سوسیس، کالباس، غذاهای کنسروی و فست فودها خودداری کنید. زیرا علاوه بر اینکه ارزش تغذیه ای آن ها کم است و مقدار زیادی نمک و چربی دارند. هم چنین به این غذا ها افزودنی ها و مواد نگه دارنده اضافه می شود که بر روی سیستم گوارشی اثر نامطلوب دارند.

خرید مواد غذایی فصلی

با توجه به تولیدات فصلی مواد غذایی خود را انتخاب کنید، چون ارزان قیمت، تازه و خوشمزه هستند و هم چنین نیاز بدن هم متناسب با مواد غذایی همان فصل می باشد.

خواندن برچسب غذایی

برای اطلاع از مواد تشکیل دهنده ماده غذایی، مواد افزودنی و هم چنین تاریخ تولید و انقضای محصول به برچسب روی بسته توجه کنید.

نیازهای تغذیه ای دوران بارداری

ﺩﺭ ﺩﻭﺭﺍﻥ بارداری ﻣﺘﺎﺑﻮﻟﻴﺴﻢ و سوخت و ساز بدن 15 درصد افزایش می یابد. ﺩﺭ ﺳﻪ ﻣﺎﻫﻪ ﺍﻭﻝ ﺑﺎﺭﺩﺍﺭی، انرژی مورد نیاز مادر ﺷﺒﻴﻪ ﺯﻧﺎﻥ ﻏﻴﺮ ﺑﺎﺭﺩﺍﺭ ﺍﺳﺖ. ﺍﻣﺎ ﺩﺭ ﺳﻪ ﻣﺎﻫﻪ ﺩﻭﻡ 340-360 ﻛﻴﻠﻮﻛﺎﻟﺮی ﺩﺭ ﺭﻭﺯ، ﻭ ﺩﺭ ﺳﻪ ﻣﺎﻫﻪ ﺳﻮﻡ 112 کالری دیگر علاوه بر سه ماهه دوم افزایش پیدا می کند. ﺍﺿﺎﻓﻪ ﺩﺭﻳﺎﻓﺖ ﻛﺎﻟﺮی علاوه بر نیاز مادر، می تواند ﻭﺯﻥ ﻣﺎﺩﺭ ﻭ ﺟﻨﻴﻦ ﺭﺍ ﺑﻴﺶ ﺍﺯ ﺣﺪ ﻣﺠﺎﺯ ﺍﻓﺰﺍﻳﺶ ﺩﻫﺪ، ﺍﺯ ﺳﻮی ﺩﻳﮕﺮ ﻛﻤﺒﻮﺩ ﺍﻧﺮژی ﺩﺭﻳﺎفتی ﻣﻮﺟﺐ ﻛﺎﻫﺶ ﻭﺯﻥ ﻭ ﺑﻪ ﺣﺮﻛﺖ ﺩﺭ ﺁﻭﺭﺩﻥ ﺫﺧﺎﻳﺮ ﭼﺮبی ﻭ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺘﻌﺎﻗﺐ ﻛﺘﻮﻥ می ﮔﺮﺩﺩ ﻛﻪ می ﺗﻮﺍﻧﺪ ﺍﺛﺮﺍﺕ منفی ﺑﺮ ﺿﺮﻳﺐ ﻫﻮشی ﺟﻨﻴﻦ ﺩﺍﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ. 60 تا 55 درصد ﺍﻧﺮژی ﺭﻭﺯﺍﻧﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺍﺯ کربوهیدرات ها، 10-15 درصد از پروتئین ها و 25-30 درصد از چربی ها تأمین شود.

کربوهیدرات ها

نقش اصلی کربوهیدرات تأمین انرژی برای سلول های بدن به ویژه مغز، سیستم عصبی، گلبول های قرمز، گلبول های سفید خون و مدولای کلیه است. دربارداری گلوکز از طریق بند ناف به جنین منتقل می شود و به عنوان سوخت اصلی برای تولید انرژی در بدن جنین به کار می رود. بیشترین بخش کالری مورد نیاز مادر از طریق مصرف کربوهیدرات ها تأمین می شود و در صورت محدودیت مصرف کربوهیدرات ها به رشد جنین آسیب وارد می شود.

کربوهیدرات ها به دو دسته کربوهیدرات ساده و پیچیده تقسیم می شوند:

کربوهیدرات ساده به مدت چند دقیقه جذب بدن می شوند و انرژی تولید می کنند و در قند، شکر، سبزیجات، شیر و انواع میوه های تازه و خشک وجود دارند. کربوهیدرات های ساده به سرعت قند خون را بالا می برند، بنابراین باید در حد تعادل مصرف شوند.

کربوهیدرات های پیچیده زمان بیشتری را برای هضم و جذب نیاز دارند، بنابراین انرژی را دیرتر در بدن آزاد می کنند. این نوع از کربوهیدرات ها غنی از ویتامین ها، مواد معدنی و فیبر هستند. انواع نان های سبوس دار مانند نان سنگک، حبوبات مانند عدس، سبزی ها و مغز دانه ها بهترین منابع غذایی این نوع کربوهیدرات هستند. غلات سبوس دار مانند نان سنگک، ماکارونی سبوس دار، نان جو و برنج قهوه ای نسبت به انواع نان سفید، برنج و ماکارونی، کیک ها و بیسکوییت ها ارزش غذایی بیشتری دارند.

پروتئین ها

پروتئین ها عنصر اساسی ساختمان بدن هستند. در دوران بارداری نیاز مادر و جنین به پروتئین افزایش پیدا می کند. پروتئین باعث می شوند در بدن کودک بافت هایی مانند استخوان، عضله، غضروف و خون به رشد و تکامل کافی برسند. میزان پروتئین مورد نیاز بدن به نوع آن و میزان فعالیت بدنی مادر باردار بستگی دارد اما به طور کلی در نیمه اول بارداری نیاز به پروتئین \66 0 گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن و در نیمه دوم بارداری به 71 گرم در روز افزایش می یابد. حداکثر نیاز به پروتئین در دوران بارداری مربوط به سه ماهه سوم بارداری است. کمبود پروتئین در بارداری پیامد های نامطلوب از جمله اختلال در رشد، تولد نوزاد کم وزن و سنتز سلول و بافت های جنین را به دنبال دارد. مصرف بیش از اندازه پروتئین موجب افزایش برخی مواد شیمیایی حاصل از سوخت و ساز پروتئین ها در بدن می شود که می تواند برای جنین خطرناک باشد. حبوبات، گوشت بدون چربی، شیر و لبنیات، تخم مرغ، ماهی، مغز دانه ها از منابع خوب پروتئینی هستند.

پروتئین ها به دو دسته پروتئین حیوانی و گیاهی تقسیم می شوند:

پروتئین حیوانی بهترین نوع پروتئین هستند، زیرا شامل اسیدآمینه های ضروری هستند. این نوع پروتئین حاوی اسید های چرب اشباع هم هستند که مصرف زیاد آنان می تواند منجر به افزایش کلسترول بد خون و افزایش خطر بیماری قلبی عروقی شود. گوشت قرمز بدون چربی، مرغ بدون پوست، ماهی، تخم مرغ، شیر و لبنیات کم چرب از بهترین منابع این گروه هستند.

پروتئین گیاهی، چربی کمتری دارند ولی تمام اسیدهای آمینه ضروری را ندارند. حبوبات، مغز دانه ها و غلات کامل مانند جوانه گندم، نان سنگک و جو از بهترین منابع این گروه هستند.

چربی ها

چربی منبع عمده تأمین انرژی برای بدن است و به جذب ویتامین های محلول در چربی و کاروتنوئیدها کمک می نماید. در مغز در حال تکامل جنین و شیرخوار در دو سال اول زندگی به مقدار زیادی DHA یا ماده اولیه اسیدهای چرب امگا 3 تجمع می یابد. چربی در تکامل بینایی جنین، رشد جفت و سایر بافت های جنینی نقش مهمی دارد.

چربی ها به دو دسته چربی های غیراشباع یا گیاهی و چربی های اشباع یا حیوانی تقسیم می شوند:

چربی های اشباع نشده یا گیاهی بسیار مفید هستند. این چربی ها حاوی اسیدهای چرب امگا 3 و امگا 6 که برای رشد سالم جنین بسیار اهمیت دارد، می باشند. چربی های اشباع نشده شامل روغن زیتون، کانولا، روغن بادام زمینی، مغزها، روغن سویا هستند.

چربی های اشباع یا حیوانی در حرارت اتاق به شکل جامدند و تا حد امکان باید از برنامه غذایی حذف شوند؛ کره، چربی های گوشت، روغن جامد و دمبه از این نوع هستند.

ویتامین های مورد نیاز در دوران بارداری

ویتامین ها در رها ساختن انرژی مواد غذایی، سلامت پوست و مو، تکامل و عملکرد مطلوب اندام های بدن و در نهایت حفظ سلامتی نقش مهمی به عهده دارند. در بارداری وجود برخی ویتامین ها اهمیت خاصی پیدا می کند. بعضی از این ویتامین ها از طریق رژیم غذایی قابل تأمین است، ولی در سایر موارد استفاده از یک مکمل ضروری است که این مکمل حتماً باید با نظر پزشک دریافت شود.

تیامین، ریبوفلاوین و نیاسین

این ویتامین ها از گروه ویتامین های B هستند. با توجه به افزایش انرژی مورد نیاز روزانه در دوران بارداری و شیردهی و نقش این سه ویتامین در متابولیسم کربوهیدرات ها، نیاز به این ویتامین ها در این دوران افزایش می یابد. بنابراین مصرف منابع غذایی حاوی این ویتامین ها از جمله گوشت، تخم مرغ، شیر، غلات سبوس دار و حبوبات توصیه می شود.

پیریدوکسین (B6)

ویتامین 6B در خون سازی، متابولیسم پروتئین و چربی و کربوهیدرات، سیستم ایمنی و سلامت سیستم عصبی نقش دارد. گوشت قرمز، جگر، غلات، حبوبات، موز، مرغ و ماهی از منابع غنی این ویتامین هستند.

ویتامین B12

ویتامین B12 در عملکرد سیستم عصبی، تقسییم سلولی و خون سازی نقش دارد و نیاز به آن در دوران بارداری اندکی افزایش می یابد. این ویتامین در غذاهای با منشا حیوانی مانند گوشت ها، شیر و لبنیات و تخم مرغ وجود دارد. مادران بارداری که گیاه خوارند باید مکمل ویتامین 12B مصرف کنند. کمبود این ویتامین در بارداری موجب نقایص مادرزادی لوله عصبی جنین می شود.

اسید فولیک (فولات)

در بارداری به علت تولید بیشتر گلبول قرمز و شکل گیری دستگاه عصبی جنین و نقش مهم اسید فولیک در تکامل سیستم عصبی جنین، نیاز به این ویتامین افزایش می یابد. کمبود اسید فولیک ممکن است نقایص لوله عصبی (NTD)، نقایص قلبی عروقی و شکاف لب و کام جنین را سبب می شود. مصرف به موقع و کافی این ویتامین از ایجاد ضایعات عصبی خصوصاً نقص مادرزادی لوله عصبی پیشگیری می کند، بنابراین سه ماه قبل از بارداری با مشورت پزشک مکمل اسید فولیک مصرف شود. علاوه بر مکمل مادر باردار باید در رژیم غذایی روزانه خود منابع غذایی اسید فولیک مانند جگر، عدس، سبزی های برگ سبز مانند اسفناج و بروکلی، میوه ها مانند موز، خربزه و زردآلو، غلات کامل، مغز دانه ها و حبوبات را قرار دهد.

ویتامین C

وجود ویتامین C برای ساخت کلاژن، ترمیم بافت، بهبود زخم، رشد استخوان، سلامت پوست و جذب آهن ضروری است. ویتامین C به عنوان یک آنتی اکسیدان، سلول ها را از آسیب حفظ کرده و از طریق سیستم ایمنی بدن با عفونت ها مبارزه می کند.

میوه های تازه و خشک و سبزی های برگ سبز منابع ویتامین C هستند. ویتامین C در اثر حرارت از بین می رود، بنابراین بهتر است مواد غذایی حاوی این ویتامین تازه و در صورت امکان خام مصرف شود. کیوی، توت فرنگی، مرکبات، کلم بروکلی، گریپ فروت، فلفل دلمه ای و گوجه فرنگی از منابع غنی ویتامین C هستند.

ویتامین A

ویتامین A در بارداری در سلامت پوست، تکامل بینایی و کمک به رشد استخوان نقش مهمی دارد. ذخایر مادری به آسانی میزان افزایش مورد نیاز جنینی را تأمین می کند. منابع غذایی ویتامین A شامل کره تازه، تخم مرغ، سبزی های برگ تیره مانند جعفری، کدو، اسفناج، کاهو و شاهی، سبزی های برگ زرد و نارنجی مانند هویج، کدو حلوایی، فلفل دلمه ای زرد و قرمز و میوه های زرد رنگ مانند زرد آلو، طالبی، انبه، آلو، هلو و موز می باشد. مصرف زیاد ویتامین A می تواند خطرناک باشد و مسمومیت ایجاد کند.

ویتامین D

نیاز به ویتامین D در دوران بارداری و شیردهی مشابه قبل از بارداری است. ویتامین D به جذب کلسیم و فسفر از دستگاه گوارش کمک می کند. در بارداری برای ساخت استخوان، دندان های جنین، تکامل مغز، افزایش عملکرد ایمنی، سلامت بینایی و پوست نقش مهمی دارد. منبع اصلی ویتامین D نور خورشید است و با تابش نور آفتاب بر پوست نیز در بدن ایجاد می شود. روغن کبد ماهی و ماهی های چرب مانند ماهی آزاد و ساردین مقدار کمی ویتامین D دارد. کمبود این ویتامین در بارداری فرد را مستعد ابتلا به مسمومیت حاملگی می کند. برای پیشگیری از کمبود ویتامین D مادران باردار باید روزانه به مدت 10 دقیقه دست و پا و صورت خود را در معرض نور مستقیم خورشید قرار دهند.

املاح و مواد معدنی ضروری در بارداری

مواد معدنی دسته بزرگی از ریزمغذی ها را تشکیل می دهند. این مواد به دو دسته تقسیم می شوند: مواد معدنی عمده مانند کلسیم که در مقادیر بالای 100 میلی گرم در روز مورد نیاز هستند و مواد معدنی جزئی مانند آهن که در مقادیر کمتر از 15 میلی گرم در روز مورد نیاز هستند.

کلسیم

کلسیم از فراوان ترین مواد معدنی در بدن است. 99 درصد کلسیم در استخوان و دندان وجود دارد. یک درصد بقیه کلسیم در خون و مایعات خارج سلولی و در داخل سلول های بافت ها وجود دارد که سبب تنظیم بسیاری از عملکرد های متابولیکی مهم می گردد. با توجه به نقش کلسیم در بارداری برای رشد استخوان و دندان، عملکرد ماهیچه ها و تکامل عصبی جنین، مادر باید منابع غذایی کلسیم را در برنامه روزانه خود قرار دهد. تقریبا30 گرم کلسیم در طول بارداری ذخیره می شود که 25 گرم آن در اسکلت جنین و باقی آن در اسکلت مادر تجمع می یابد تا احتمالاً به عنوان منبع تأمین نیاز کلسیم دوران شیردهی استفاده شود. بیشترین ذخیره جنینی در سه ماهه آخر بارداری اتفاق می افتد. با کمبود کلسیم در دوران بارداری، خطر پوکی استخوان مادر را در سال های بعد بیشتر می شود و می تواند خطر مسمومیت حاملگی را افزایش دهد. شیر و سایر محصولات لبنی، سبزی های برگ تیره، کلم برکلی، ماهی های کوچک مثل ساردین که با استخوان خرده می شوند، انجیر خشک، بادام و کنجد از منابع کلسیم هستند. به یاد داشته باشید که بدن برای جذب کامل کلسیم به ویتامین D نیاز دارد.

آهن

وجود آهن برای تولید گلبول های قرمز خون، افزایش هموگلوبین، رشد و نمو و تأمین ذخایر کبدی جنین ضروری است. بیشترین نیاز به آهن پس از هفته بیستم بارداری رخ می دهد یعنی زمانی که بیشترین تقاضا از سوی مادر و جنین وجود دارد. میزان آهن مورد نیاز جنین طی حاملگی اگر 300 میلی گرم باشد و نیاز مادر 500 میلی گرم و کل آهن دریافتی 400 میلی گرم، جنین 300میلی گرم آهن مورد نیاز خود را می گیرد و این مادر است که در صورت عدم تغذیه مناسب به هنگام بارداری، دچار کمبود آهن و عوارض ناشی از آن خواهد شد. البته به علت نیاز خیلی زیاد مادر و جنین به آهن، قرص آهن از ماه چهارم حاملگی جهت تمام مادران تجویز می شود. مصرف غذاهای غنی از آهن مانند گوشت قرمز، تخم مرغ، هلو و کشمش در دوره بارداری ضروری است. اما از مصرف جگر در این دوران خودداری کنید.

ید

میزان ید مورد نیاز بدن در دوران بارداری به علت نقش ید در متابولیسم بدن، تولید انرژی و تکامل مغز جنین افزایش می یابد. کمبود ید در دوران بارداری منجر به عوارضی در نوزاد می گردد. ید در محصولات لبنی، تخم مرغ، سبزیجات و غذاهای دریایی وجود دارد اما با توجه به اینکه در کشور ما غذاهای گیاهی و حیوانی از نظر ید فقیر هستند، برای پیشگیری از کمبود ید در بارداری مصرف نمک یددار تصفیه شده به مقدار کم در طبخ غذا لازم است.

روی

روی برای رشد مغز، بهبود زخم، سلامت پوست و مو لازم است و یکی از مهم ترین املاح مورد نیاز دوران بارداری است. در طول بارداری روی به تکامل اندام های جنین، استخوان بندی، مغز، چشم ها و سیستم ایمنی و عصبی او کمک می کند. کمبود روی بسیار تراتوژن است و منجر به ناهنجاری های مادرزادی، رشد غیرطبیعی مغز در جنین و رفتار غیرطبیعی در نوزاد می گردد. سطح پایین روی هم چنین اثرات سوء بر وضعیت ویتامین A دارد. دانه کامل غلات، حبوبات و مغزها از منابع خوب روی هستند. قابل دسترس ترین شکل روی در گوشت قرمز و ماکیان وجود دارد. به طورکلی دریافت روی نیز مانند دریافت آهن با دریافت پروتئین همبستگی خوبی دارد.

فیبر

فیبر بخشی از میوه ها، سبزی ها و دانه های خوراکی به ویژه حبوبات و غلات می باشد که در بدن انسان هضم نمی شود. غذاهای پر فیبر به سیر شدن کمک می کنند و باعث می شوند غذا و چربی کمتری مصرف شود. فیبر با حجیم کردن مدفوع باعث خروج راحت و سریع مدفوع شده و به این طریق از بروز یبوست جلوگیری می کند. هم چنین احتمال بروز بیماری های روده مانند سرطان کولون و بواسیر را کاهش می دهد. در روده، فیبرها جذب کلسترول و قندها را کاهش می دهند و به این طریق خطر ابتلا به بیماری های قلبی عروقی و دیابت را کاهش می دهد. توصیه ما به مادران باردار برای تأمین مواد معدنی، ویتامین ها و فیبر، مصرف نان سبوس دار، غلات کامل، سبزیجات برگ سبز و زرد و میوه های تازه و خشک می باشد.

مکمل های دارویی لازم در دوران بارداری

در دوره بارداری نیاز مادر به ویتامین ها و مواد معدنی تغییر می کند و مادر حتی با داشتن یک تغذیه خوب هم نمی تواند تمام نیاز خود و فرزندش را به این مواد تأمین نماید، به این دلیل مصرف مکمل ها ضرورت می یابد. مکمل های اسید فولیک، آهن و مولتی ویتامین از این دسته اند.

الف. اسید فولیک

اسید فولیک یکی از ویتامین های گروه B است. این ویتامین به پیشگیری از ایجاد ناهنجاری های مغز و نخاع (ناهنجاری های لوله عصبی) در نوزاد کمک می کند. نیاز به اسیدفولیک در دوران بارداری افزایش می یابد و مصرف کافی منابع غذایی این ویتامین به تنهایی نیاز بدن مادران باردار به اسیدفولیک را تأمین نمی کند به همین دلیل بهتر است از سه ماه قبل از بارداری تا پایان ماه چهارم روزانه یک عدد قرص اسیدفولیک مصرف شود.

عوارض کمبود اسید فولیک

بی اشتهایی، کاهش وزن و ضعف بدن

سردرد و تپش قلب و کم خونی

افسردگی و کم طاقتی، آشفتگی در خواب

ایجاد ناهنجاری های مغزی و نخاعی در جنین

زخم در روی زبان

راه های پیشگیری از کمبود اسیدفولیک

از 3 ماه قبل از بارداری تا هفته 16 روزانه یک عدد قرص اسید فولیک مصرف شود و در ادامه اگر مولتی ویتامین مصرفی دارای اسید فولیک است دیگر نیازی به مصرف جداگانه اسیدفولیک نیست.

استفاده از منابع غذایی اسید فولیک مانند سبزیجات سبز تیره مانند اسفناج و مارچوبه و بروکلی، میوه ها به خصوص مرکبات، حبوبات، سویا، قارچ و سیب زمینی، نان گندم کامل و شیر.

با توجه به اینکه بخش عمده اسیدفولیک دراثر پخت سبزی از بین می رود، از سبزی های تازه مثل سبزی خوردن و سالاد شامل کاهو و خیار در برنامه غذایی روزانه استفاده کنید.

ب. آهن

آهن در حمل اکسیژن در خون و انتقال آن به اندام ها از جمله مغز، کبد، کلیه ها و سایر قسمت های بدن نقش دارد. از آن جا که حجم خون مادر در هنگام بارداری 50 درصد افزایش می یابد در نتیجه یک خانم باردار در طول بارداری به 500 میلی گرم و جنین وی به 300 میلی گرم آهن اضافه نیاز دارد. کمبود آهن در بسیاری از زنان شایع است و ممکن است با ایجاد بارداری این حالت تشدید شده و مادر و جنین دچار عوارض ناشی از این کمبود شوند. در دوران بارداری نیاز به آهن تا دو برابر قبل از بارداری افزایش می یابد. این میزان افزایش نیاز به آهن برای رشد جفت وجنین به حدی است که به هیچ وجه از طریق مصرف مواد غذایی به تنهایی تأمین نمی شود.

عوارض کم خونی فقر آهن

رشد ناکافی و کم وزنی جنین و کودک

کاهش اکسیژن رسانی به سلول های مغزی و اختلال در عملکرد مناسب مغز

رنگ پریدگی، کاهش تمرکز و سردرد مادر

افزایش احتمال عفونت و خونریزی شدید بعد از زایمان

سرگیجه، کاهش تمرکز و سردرد مادر

افزایش احتمال عفونت و خونریزی شدید بعد از زایمان

تپش قلب، تنگی نفس و ورم

راه های پیشگیری ازکم خونی فقر آهن

کلیه مادران باید از هفته 16 بارداری تا 3 ماه پس از زایمان روزانه یک عدد قرص آهن مصرف کنند.

منابع غذایی حاوی آهن مانند گوشت، مرغ، ماهی، حبوبات و سبزی های سبز تیره در برنامه غذایی روزانه گنجانده شود.

از انواع مغزها مثل گردو، بادام، پسته و انواع خشکبار مثل برگه ها، توت خشک، کشمش و خرما که منابع خوبی از آهن هستند در میان وعده ها استفاده شود.

مصرف منابع غذایی ویتامین C مثل سبزی های تازه و سالاد شامل گوجه فرنگی، کلم، فلفل دلمه ای و هم چنین چاشنی هایی مثل آب لیمو و آب نارنج تازه را که جذب آهن را افزایش می دهند به همراه غذا مفید است.

قرص آهن را هم زمان با شیر و فرآورده های لبنی، چای و قهوه مصرف نکنید زیرا کلسیم موجود در لبنیات و تانن موجود در چای و قهوه در جذب آهن اختلال ایجاد می کند.

عوارض قرص آهن

با مصرف قرص آهن ممکن است دچار عوارضی مانند: تهوع، درد معده، اسهال و یا یبوست شوید، برای جلوگیری از این عوارض قرص آهن را بعد از غذا و یا شب قبل از خواب میل کنید تا عوارض جانبی به حداقل برسد. هیچ گاه مصرف قرص آهن را قطع نکنید زیرا بعد از گذشت چند روز معمولاً این عوارض برای شما قابل تحمل شده و یا به طور کلی برطرف خواهند شد.

ج. مولتی ویتامین

در دوران بارداری و شیردهی، نیاز مادر به برخی از مواد مغذی و ویتامین ها نسبت به پیش از بارداری بیشتر می شود. از جمله این ویتامین ها می توان به ویتامین های D، E، B و C اشاره کرد. این ویتامین ها نقش مهمی در سلامت مادر و جنین داشته و برخی از آن ها از طریق شیردهی به بدن نوزاد منتقل می شود. برنامه غذایی روزانه باید مواد مغذی مورد نیاز یک خانم باردار را تا حد زیادی تأمین کند؛ خصوصاً در شرایطی که برنامه غذایی خانم باردار تعادل و تنوع کافی را ندارد و یا خانم باردار به علت حاملگی های مکرر و به ویژه با فاصله کم، ذخایر بدنی کافی ندارد، باید مصرف مکمل های مولتی ویتامین توصیه شود. با تجویز پزشک یا ماما از هفته 16 تا سه ماه پس از زایمان می توانید روزانه یک عدد کپسول مولتی ویتامین مصرف نمایید.

عوارض کمبود ویتامین ها

کمبود ویتامین C: ضعف استخوان ها، طولانی شدن ترمیم بخیه های مادر، ایجاد مشکلات انعقادی خون

کمبود ویتامین های گروه B: ضعف عضلانی، ورم اندام ها، مشکلات عصبی، ترک لب ها، مشکلات پوستی، بی خوابی، افسردگی

کمبود ویتامین A: شب کوری، کم خونی، مشکلات پوستی

کمبود ویتامین D: نرمی استخوان در شیرخوار، مشکلات استخوانی در مادر، ضعف ماهیچه ها و شکنندگی استخوان مادر، فراهم شدن زمینه پوکی استخوان

راه های پیشگیری از کمبود ویتامین ها

کلیه مادران باردار بایستی از ابتدای ماه چهارم تا سه ماه پس از زایمان، روزانه یک عدد قرص مولتی ویتامین ساده مصرف کنند.

مصرف سبزی ها و میوه های تازه، جوانه غلات وحبوبات، شیر و لبنیات، تخم مرغ، ماهی، گوشت و جگر که از منابع غذایی غنی این ویتامین ها محسوب می شوند.

استفاده بیشتر از غذاهای تهیه شده با سبزیجات مانند آش، خورش های حاوی سبزی و کرفس، کوکو و غیره توصیه می شود.

اضافه کردن پودر جوانه غلات، حبوبات در انواع سالاد، ماست و ماست و خیار در تأمین ویتامین ها مفید است.

قرار گرفتن دست ها و صورت روزانه 10-15 دقیقه در مقابل نور مستقیم و ملایم آفتاب نه از پشت شیشه، برای تأمین بخش قابل توجهی از ویتامین D ضروری است.

مواد غذایی غیر مجاز در بارداری

در دوره بارداری در مورد تغذیه، باید نکات ایمنی خاصی رعایت شود؛ زیرا امروزه معلوم شده است که برخی غذاها به تعداد زیادی از باکتری و انواع میکروب ها آلوده هستند و می توانند باعث بیماری فرد مصرف کننده شوند و در مواردی نیز حتی دلیل سقط شدن و یا ایجاد نقایص مادرزادی در جنین می باشند.

عفونت با «لیستریا» یکی از عوامل شناخته شده سقط غیر عمدی و مننژیت جنین و نوزاد است. لیستریا یک ارگانیسم موجود در خاک است که با مصرف غذاهای حیوانی آلوده و سبزیجات خام وارد بدن شده و ایجاد عفونت می کند. شیر خام، غذاهای دریایی دودی، کالباس، کباب کوبیده که خوب پخته نشده اند، پنیرهای نرم، گوشت های پخته نشده و غذاهای مانده در یخچال منابع احتمالی آلودگی هستند. بنابراین محصولات آبیاری شده با فاضلاب بایستی قبل از مصرف با آب آشامیدنی شستشو و ضد عفونی شوند.

«سالمونلا» نام باکتری دیگری است که در تخم مرغ، گوشت مرغ و جوجه وجود دارد و مصرف آن باعث ایجاد عوارضی چون تب، درد شکمی و اسهال شدید می شود. این باکتری با پخت کامل مواد غذایی از بین می رود.

«توکسوپلاسموزیس» نام انگلی است که در مدفوع گربه و سگ و در گوشت قرمز خام وجود دارد. این انگل باعث ایجاد بیماری توکسوپلاسموزیس می شود. این بیماری هنگام بارداری، باعث پیدایش نقایص مادرزادی در جنین می شود. برای پیشگیری از ابتلا به این بیماری، پس از تماس با هر نوع حیوان خانگی همیشه دست های خود را خوب بشویید.

هم چنین برای داشتن یک بارداری بی خطر بهتر است نکات تغذیه ای زیر را مدنظر داشته و به آن عمل نمایید.

مصرف کم قهوه و نوشابه های سیاه رنگ به علت وجود کافئین و چای به علت وجود تئین خطرناک نیست؛ اما مصرف زیاد آن می تواند باعث تولد نوزاد کم وزن یا نوزاد با عوارض عصبی شود.

دم کرده های گیاهی مانند چای نعناع یا گل گاوزبان گاهی اثرات جانبی مانند حالت تهوع و استفراغ دارند، لذا مصرف آن ها در دوران بارداری توصیه نمی شود.

برخی داروهای گیاهی نیز در دوران بارداری به خاطر تأثیر بد احتمالی بر جنین، نامناسب هستند، پس اگر مایل به استفاده از این مواد هستید با پزشک تان مشورت کنید.

کلیه نوشیدنی های الکلی موجب رشد غیرطبیعی جنین و کاهش مهارت عقلانی و هوشی او و بروز سندروم الکلی جنین می شوند.

شکلات علاوه بر اینکه مقادیر کمی کافئین دارد، حاوی تئوبرومید نیز هست که به کافئین شبیه است؛ بنابراین، مصرف شکلات باید محدود شود.

استعمال دخانیات در دوران بارداری می تواند با تولد نوزاد کم وزن همراه باشد. به مادران باردار توصیه می شود از استعمال دخانیات در دوران بارداری خودداری کنند و تا جایی که امکان دارد در معرض دود سیگار نیز قرار نگیرند.

مصرف هر دارویی در بارداری ممنوع است مگر این که با تجویز پزشک شما باشد.

وزن گیری مناسب در بارداری

تغذیه در دوران بارداری برای رفع نیازهای مادر جنین در حال رشد اهمیت زیادی دارد. با پیشرفت بارداری، میزان اشتهای مادر و نیاز او به کالری و مواد غذایی افزوده می شود که این افزایش اشتها، یک روش طبیعی برای تشویق مادر است تا با تغذیه کافی، هم به خودش و هم به رشد و تکامل جنین خود توجه کند. اما باید توجه داشت نیاز بیشتر مادر بدان معنی نیست که در بارداری باید به اندازه دو نفر غذا خورد. نسل های گذشته تصور می کردند که زن باردار باید به اندازه دو نفر غذا بخورد و به محض آنکه زنی باردار می شد، لقمه های او نیز دو برابر می گردید. نتیجه ای که از این کار به دست می آمد، اضافه وزنی بیش از حد بود که نه تنها بی فایده بلکه خطرناک نیز بود. مادر باید در این دوران تغذیه اصولی و متعادل داشته باشد.

در یک بارداری معمولی مادر بین 11 تا 16 کیلوگرم وزن اضافه خواهد کرد. این ﺍﻓﺰﺍﻳﺶ ﻭﺯﻥ در ﺩﻭﺭﺍﻥ ﺑﺎﺭﺩﺍﺭی ﻧﺘﻴﺠﻪ یک ﻓﺮﺁﻳﻨﺪ ﻓﻴﺰﻳﻮﻟﻮژیک در بدن مادر است که مربوط به ﺟﻨﻴﻦ، رحم، ﺟﻔﺖ، ﻣﺎﻳﻊ ﺁﻣﻨﻴﻮتیک، ﺍﻓﺰﺍﻳﺶ ﺣﺠﻢ ﻭ ﺗﺮﻛﻴﺒﺎﺕ ﺧﻮﻥ، ﺫﺧﺎﻳﺮ ﭼﺮبی ﻭ ﺍﻧﺪﺍﺯﻩ ﭘﺴﺘﺎﻥ مادر مربوط می شود. ﻣﻴﺰﺍﻥ ﻭﺯﻥ ﮔﻴﺮی ﻣﺎﺩﺭ ﺩﺭ ﺩﻭﺭﺍﻥ ﺑﺎﺭﺩﺍﺭی ﺑﺮ ﻣﻴﺰﺍﻥ ﻭﺯﻥ و ﺯﻣﺎﻥ ﺗﻮﻟﺪ ﻧﻮﺯﺍﺩ ﻣﺆﺛﺮ ﺍﺳﺖ. قسمت اعظم افزایش وزن در سه ماهه آخر بارداری اتفاق می افتد.

محدوده مناسب وزن گیری

میزان اضافه وزنی که باید در بارداری به دست آورید، بستگی به شاخص توده بدنی مادر دارد. شاخص توده بدنی یا BMI شاخصی برای ارزیابی وضعیت تغذیه مادر است و به صورت زیر  محاسبه می شود.

- برای مثال BMI فردی با وزن ۹۳ کیلوگرم و قد ۱۹۰ سانتی متر (1.9 متر) را طبق فرمول بالا بدست می آوریم:

با توجه به دارا بودن BMI حدود 25.7 پس وزن فرد با توجه به جدول پایین در محدوده اضافه وزن می باشد.

 

تفسیر

BMI

کم وزن

کمتر از 18.9

وزن طبیعی

19 تا 9/24

اضافه وزن

25 تا 9/29

چاق

30 به بالا

همان طور که در جدول بالا آمده است، بر اساس شاخص توده بدنی زنان به چهار دسته کم وزن، طبیعی، اضافه وزن و چاق تقسیم می شوند که میزان اضافه وزن در هر دسته متفاوت است.

اگر BMI مادر کمتر از 9/18 باشد، فرد کم وزن محسوب می شود و در دوره ی بارداری باید بین 13 تا 18 کیلوگرم افزایش وزن داشته باشد. کم وزنی مادر می تواند زایمان زودرس، تأخیر رشد جنین و تولد نوزاد کم وزن را در پی داشته باشد، بنابراین مادر باید اضافه وزن به اندازه کافی داشته باشد، میزان اضافه وزن برای این افراد در سه ماهه اول بین 500 گرم تا 2 کیلوگرم و در سه ماهه دوم و سوم به طور متوسط هفته ای 500 گرم است.

اگر BMI بین 19 تا 9/24 باشد فرد از نظر نسبت وزن و قد طبیعی است و مادر باید در دوره بارداری به تدریج بین 11 تا 16 کیلوگرم وزن اضافه کند. این افراد در سه ماهه اول بین 500 تا 2 کیلوگرم و در سه ماهه دوم و سوم حدود 400 گرم در هفته وزن اضافه می کنند.

اگر BMI بین 25 تا 9/29 باشد فرد دچار اضافه وزن است و باید بین 7 تا 12 کیلوگرم وزن اضافه کند. بهتر است این مادران در سه ماهه دوم و سوم هفته ای 300 گرم وزن اضافه کنند.

اگر BMI 30 به بالا باشد فرد چاق است و باید بین 5 تا 9 کیلوگرم وزن اضافه نماید. در سه ماهه دوم و سوم وزن گیری باید 200 گرم در هفته باشد.

 

وزن گیری زنان باردار دچار اضافه وزن

زنان باردار دچار اضافه وزن و چاقی ممکن است با مشکلات متعددی در دوران بارداری و زایمان مانند دیابت، پرفشاری خون و زایمان زودرس مواجه شوند. خانم های باردار که اضافه وزن دارند در طول بارداری نگران این هستند که وزن شان بیش از حد افزایش پیدا کند و ممکن است به این فکر بیفتند که رژیم بگیرند. اگرچه افزایش وزن در زنان باردار دچار اضافه وزن، خطراتی را برای مادر و جنین مانند دیابت بارداری، مسمومیت بارداری، جنین درشت و سزارین به همراه دارد، اما دوران بارداری زمان مناسبی برای کاهش وزن و رژیم گرفتن نیست و این زنان هم نیز باید تا حدودی افزایش وزن داشته باشند. استفاده از یک رژیم غذایی مناسب برای زنان دچار اضافه وزن و چاق توصیه می شود بنابراین، انتخاب مواد غذایی با کیفیت و ارزش غذایی مطلوب و خودداری ازمصرف مواد غذایی پرکالری، مورد تأکید می باشد. خانم های باردار در هر شرایطی که باشند؛ لاغر، طبیعی، اضافه وزن یا چاق باید افزایش وزن متناسب با وضعیت خود داشته باشند؛ بنابراین استفاده از رژیم غذایی محدود برای کاهش وزن خانم های باردار چاق توصیه نمی شود.

دلایل اضافه وزن بیش از حد

اضافه وزن در خانم ها دو دلیل عمده دارد:

عادات غذایی غلط مانند مصرف زیاد منابع غذایی نشاسته ای نان، برنج، ماکارونی، غذاهای چرب و سرخ شده، چیپس، سیب زمینی سرخ کرده، غذای فوری، نوشابه های قندی، کولاها، آبمیوه های صنعتی که حاوی قند زیادی هستند، شیرینی و شکلات

کم تحرکی و نداشتن فعالیت جسمانی

راه های کنترل وزن گیری بیش از حد

برای کنترل وزن خانم های باردار دارای اضافه وزن یا چاق یا خانم های بارداری که در ابتدای بارداری BMI بالای 25 دارند و هم چنین خانم های بارداری که در طول بارداری بیش از مقدار مطلوب وزن اضافه کرده اند نکات زیر توصیه می شود:

کاهش دریافت چربی

از سرخ کردن غذاها بپرهیزید و حتی الامکان غذاها را به شکل آب پز، بخارپز، کبابی و تنوری طبخ کنید.

چربی ها شامل کره حیوانی، مارگارین، خامه، سرشیر، دنبه، پیه را از غذاهای خود حذف کرده و چربی های قابل رؤیت گوشت قرمز و پوست مرغ را قبل از طبخ آن ها جدا کنید.

شیر و لبنیات کم چرب استفاده کنید.

مصرف شیرینی ها، کیک های خامه ای و دسرهای پرچرب یا شیرین را محدود کنید.

می توانید مرغ را آب پز کنید و یا سینه مرغ که چربی کمتری دارد میل کنید. ماهی و گوشت را بدون افزودن روغن با حرارت ملایم طبخ کنید.

مصرف کله پاچه، دل، قلوه، زبان و مغز، سوسیس، کالباس و پیتزا را محدود کنید.

به جای مصرف سس های چرب مانند مایونز و سس های مخصوص سالاد از سس سالم که حاوی؛ ماست کم چرب، کمی نمک، روغن زیتون، آب لیمو یا آب نارنج است استفاده کنید.

از سیب زمینی آب پز یا تنوری به جای سرخ کرده استفاده کنید.

محدود کردن مصرف زرده تخم مرغ به سه عدد در هفته (به صورت مجزا یا داخل انواع غذاها مثل کوکو و املت)

برای طبخ غذا از ظروف تفلون و نچسب استفاده کنید، با این کار موقع طبخ غذا روغن کمتری مصرف می شود.

نکته مهم

به دلیل اهمیت دریافت ویتامین های محلول درچربی نباید همه چربی ها و روغن ها را حذف نمود بلکه نوع و مقدار روغن مصرفی مهم است.

کاهش دریافت مواد قندی

از میوه های تازه به جای شیرینی و شکلات به عنوان میان وعده استفاده کنید.

مصرف نان های شیرین مثل نان قندی، نان شیرمال، شیرینی، کیک و انواع شکلات و آب نبات را محدود کنید.

دوغ کم نمک و بدون گاز، آب و آب میوه های طبیعی به جای نوشابه های گازدار بنوشید.

میوه هایی مثل سیب، هلو و گلابی که قند کمتری دارند میل کنید.

ازمصرف کمپوت میوه خودداری کنید. در صورت تمایل به مصرف کمپوت میوه بهتر است آن را در منزل تهیه کنید. برای این کار تکه های میوه را با مقدار کمی آب و بدون اضافه کردن شکر به مدت چند دقیقه بجوشانید و سپس برای مصرف روزانه آن در یخچال نگهداری شود.

همراه با چای به جای قند و شکر از خرما، کشمش یا توت خشک به مقدار کم استفاده کنید.

کاهش دریافت گروه نان و غلات

مصرف نان، برنج و ما کارونی را به 7 سهم در روز محدود کنید.

از مصرف برنج و ما کارونی در وعده شام خودداری کنید.

از نان های سبوس دار به جای نان های فانتزی استفاده کنید. نان سنگک بیش از سایر نان ها سبوس دارد.

همراه با برنج یا هنگام صرف غذا نان نخورید.

در وعده شام به جای برنج می توانید انواع خوراک ها با مقداری نان میل کنید.

در میان وعده ها به جای نان و پنیر و بیسکوییت، میوه و یا سبزی ها و صیفی ها، کاهو، خیار، گوجه فرنگی و هویج مصرف کنید.

افزایش دریافت مواد پروتئینی

برای افزایش دریافت پروتئین در رژیم غذایی، مصرف مواد غذایی زیر پیشنهاد می شود

مرغ آب پز و یا کبابی

گوشت چربی گرفته

انواع ماهی تازه بخار پز یا کباب شده. استفاده از گوشت سفید از قبیل مرغ و ماهی حداقل دو بار در هفته توصیه می شود.

شیر و لبنیات کم چرب شامل ماست، پنیر، کشک

استفاده از انواع حبوبات عدس، لوبیا، ماش، باقلا و... همراه با غلات مثلاً به شکل عدس پلو، لوبیا پلو، عدسی با نان، خوراک لوبیا با نان.

سفیده تخم مرغ کاملاً پخته. زرده تخم مرغ حاوی کلسترول فراوان است اما سفیده تخم مرغ که از ارزش بیولوژیکی بالایی برخوردار است، به عنوان یک منبع پروتئینی با ارزش می تواند در برنامه غذایی برای تأمین پروتئین استفاده شود.

افزایش دریافت فیبر

روزانه سبزی خوردن، سبزی های محلی یا سالاد کاهو، کلم، گوجه فرنگی، خیار، هویج، فلفل دلمه ای سبز و... همراه با غذا میل کنید.

در میان وعده ها میوه تازه، خشکبار، برگه زردآلو، کشمش و... و سبزی های تازه، هویج، گل کلم، خیار، گوجه فرنگی و... نوش جان کنید.

ترجیحاً از خود میوه به جای آب میوه استفاده کنید.

از انواع حبوبات لوبیا، عدس، ماش و نخود در انواع سوپ ها و آش ها استفاده کنید. به طور کلی غذاهایی را که حاوی حبوبات هستند مثل عدسی، خوراک لوبیا و انواع خورش ها بیشتر مصرف کنید.

از سبزی هایی مانند کاهو، گوجه فرنگی، جعفری، پیاز، کلم و فلفل دلمه ای در ساندویچ های خانگی استفاده کنید.

ازسبزی ها در اکثر غذاها باقلاپلو، کلم پلو، لوبیا پلو، سبزی پلو، ماست وخیار، ماست وسبزی وانواع سوپ ها وآش ها استفاده کنید.

به جای نان هایی که با آرد سفید تهیه شده اند، مثل نان لواش، بربری، نان فانتزی، نان سبوس دار مثل نان سنگک و نان جو مصرف کنید.

کنترل پرخوری

در حالت نشسته و در یک مکان ثابت و دائمی غذا بخورید.

پنج دقیقه قبل از صرف ناهار یا شام یک لیوان آب بنوشید.

قبل از صرف غذا، سالاد بدون سس مایونزمیل کنید.

سعی کنید وعده های اصلی غذا صبحانه، ناهار و شام را حذف نکنید، زیرا مجبور به ریزه خواری خواهید شد. (ریزه خواری یعنی: مصرف مکرر وعده های غذایی کوچک از جمله میان وعده های غذایی و تنقلات)

سر سفره غذا، تنها از یک نوع غذا میل کنید.

از میوه ها و سبزی های تازه به عنوان میان وعده استفاده کنید.

غذا را در ظرف کوچک تری بکشید تا مقدار کمتری غذا بخورید.

مواد غذایی را در جایی دور از معرض دید نگهداری نمایید.

از خرید و مصرف تنقلات غذایی کم ارزش که تنها حاوی چربی یا مواد قندی می باشند نظیر نوشابه، چیپس و... خودداری کنید.

از خرید و نگهداری شیرینی و شکلات در منزل خودداری کنید.

پس از صرف غذا بلافاصله سفره را ترک کنید.

غذا را آهسته و با آرامش میل کنید.

تا حد امکان از سرخ کردن مواد غذایی اجتناب کنید و در صورت لزوم از روغن مخصوص سرخ کردنی به جای روغن مایع معمولی یا روغن جامد استفاده کنید.

خوردن آجیل و انواع تخمه را که حاوی چربی زیادی است، محدود کنید.

وزن گیری زنان باردار دچار کمبود وزن

اگر شاخص توده بدنی یا BMI مادری پیش از بارداری 9/18 و یا کمتر باشد، لاغر یا کم وزن محسوب می شود. وزن گیری مناسب برای رشد و تکامل مطلوب جنین ضروری است. خانم های باردار لاغر نیاز به افزایش وزنی بیش از خانم های باردار با وزن طبیعی دارند. نوزادانی که مادران شان در دوران بارداری وزن گیری کافی نداشته اند، کم وزن به دنیا می آیند و سلامت شان به خطر می افتد. در این رابطه شما باید حتماً با پزشک مشورت کنید.

دلایل وزن گیری ضعیف

بسیار پر اهمیت است که دلیل وزن گیری پایین مادر در بارداری مشخص شود تا پزشک برای رفع آن به مادر کمک کند. از دلایل عمده وزن گیری پایین در دوران بارداری می توان نداشتن تغذیه خوب، کم اشتهایی، فعالیت زیاد بدنی، مشکلات بهداشتی، تهوع و استفراغ را نام برد. پزشک با توصیه مادر به استراحت بیشتر و کاهش فعالیت بدنی، تجویز مولتی ویتامین و مکمل ها و اصلاح الگوی غذایی نامناسب او، وزن گیری مادر را اصلاح می کند.

راه های افزایش وزن

مادر برای وزن گیری مناسب باید رژیم غذایی خود را تغییر دهد و در وعده های اصلی غذایی و میان وعده های خود مواد غذایی مناسب قرار دهد تا دریافت انرژی و مواد مغذی افزایش یابد. با اضافه کردن مواد انرژی زا مانند مواد قندی، نشاسته ای، چربی و روغن رژیم غذایی خود را مقوی کند. مواد غذایی حاوی پروتئین مانند گوشت قرمز، مرغ، ماهی و انواع حبوبات و مواد معدنی مانند انواع میوه، سبزی و لبنیات را در برنامه غذایی خود قرار دهد تا غذا مغذی شود. رعایت موارد زیر می تواند به افزایش وزن مادر کمک کند.

افزایش انرژی و مقوی کردن رژیم غذایی

در وعده صبحانه مربا، عسل، خرما، شیره انگور و شیره خرما میل کنید.

حداقل دو میان وعده شامل بیسکوییت ترجیحاً سبوس دار کیک، کلوچه، نان و پنیر، نان و سیب زمینی، نان و تخم مرغ، نان و خرما، نان روغنی، نان شیرمال همراه با یک لیوان شیر و انواع میوه داشته باشید.

مقدار بیشتری از گروه نان و غلات مثل نان، برنج و ما کارونی مصرف شود. خانم های باردار لاغر می توانند روزانه تا 11 سهم از این گروه که معادل330 گرم نان یا 770 گرم برنج پخته یا حدود 6 کفگیر می باشد، مصرف کنند.

از سیب زمینی در انواع غذاها و یا در میان وعده ها بیشتر استفاده شود.

همراه با سایر مواد غذایی مانند برنج در وعده ناهار و شام، نان مصرف شود.

بستنی های پاستوریزه و میوه های شیرین مانند انگور، خربزه، انجیر، توت، خرما، شیرینی و انواع خشکبار به عنوان میان وعده میل شود.

لبنیات پرچرب شیر و ماست پرچرب، پنیر خامه ای و کشک در رژیم غذایی گنجانده شود.

در هر وعده غذایی مقداری کره به غذا اضافه شود.

سالاد را با روغن زیتون میل کنید.

در وعده صبحانه سرشیر، خامه و کره مصرف شود.

در طبخ غذاها از قلم گوسفند و گاو استفاده شود.

افزایش دریافت پروتئین ها، ویتامین ها، مواد معدنی و مغذی در وعده های غذایی

دریافت شیر و لبنیات ماست، پنیر، کشک و بستنی را افزایش دهید.

استفاده از شیر، ماست، پنیر و بستنی به عنوان میان وعده بیسکویت و شیر، نان و ماست، نان و پنیر، شیربرنج، فرنی و امثال آن می توانید روزانه تا 4 سهم از مواد این گروه میل کنید.

مصرف گروه گوشت، تخم مرغ، حبوبات و مغزها را افزایش دهید.

میوه و سبزیجات بیشتری میل کنید.

در وعده های غذایی دوغ کم نمک و غلیظ و بدون گاز میل کنید.

استفاده بیشتر از غذاهای تهیه شده با انواع گوشت ها کتلت، کباب، انواع خورش و....

در صبحانه یا میان وعده تخم مرغ را بصورت آب پز، نیمرو و یا املت میل کنید و مصرف غذاهای تهیه شده با تخم مرغ را افزایش دهید مثل کوکو، کتلت و...

غذاهای تهیه شده با انواع حبوبات برخی از خورش ها، آش ها، خوراک ها، آبگوشت، عدسی، خوراک لوبیا میل کنید.

خشکبار و مغزها گردو، پسته، بادام و... را به عنوان میان وعده بیشتر مصرف کنید.

افزایش دریافت گروه میوه ها و سبزی ها

سبزی هایی مثل گوجه فرنگی، هویج، خیار، ساقه کرفس، را به عنوان میان وعده میل کنید.

غذاهای تهیه شده با سبزی ها مثل انواع آش، سوپ، برخی از خورش ها، کوکوها را بیشتر در برنامه غذایی خود قرار دهید.

از میوه ها و آبمیوه ها به عنوان میان وعده بیشتر استفاده کنید.

افزایش اشتها

غذا در بشقاب بزرگتر بکشید.

غذای تان را با سبزی های رنگی مانند هویج، گوجه فرنگی، فلفل دلمه ای و... تزیین کنید، این کار باعث افزایش اشتها می شود.

در طول روز استراحت کافی داشته باشید، به ویژه پس از صرف غذا.

اعضای خانواده در انجام کارهای روزانه به خانم باردار کمک کنند تا حجم کارهای مادر کاهش یابد.

 

تأثیرات تغذیه بر جنین

برخی از مواد غذایی می توانند تأثیرات بر زیبایی و هوش جنین داشته باشند برای دریافت اطلاعات در این باره علاوه بر مطالعه ی موارد زیر می توانید به قسمت طب سنتی در بارداری مراجعه فرمایید

تأثیر تغذیه در زیبایی جنین

مادران باردار در طول نه ماه دوره بارداری، فرشته ی کوچک خود را آن گونه که دوست دارند به زیباترین شکل در ذهن خود تصور می کنند، مادران دوست دارند در واقعیت نیز کودکی زیبا داشته باشند. مهم ترین معیار زیبایی، ژنتیک نسل است و ترکیب نژادهای مختلف در زمینه زیبایی تأثیر به سزایی دارد. سبک زندگی و رژیم غذایی مادر در طول دوره بارداری نیز بر روی سلامت نوزاد و زیبایی او تأثیرگذار است. مواد غذایی زیر می توانند بر زیبایی جنین مؤثر باشند

خوردن گلابی

در روایات آمده است: به زنان باردار گلابی بدهید که فرزندان را نیکو و زیبا و اخلاق آنان را نیز نیکو می کند. خوردن گلابی مایه قوت قلب، پاکی معده، صفای دل، دلیری و زیبایی بچه می شود. گلابی قلب را جلا می دهد و دردهای درون را به اذن حق شفا می بخشد.

در کتاب کافی از امام صادق (ع) نقل شده : ایشان در حالی که به کودکی زیبا می نگریست فرمود : باید پدر این پسر بچه، گلابی خورده باشد.

هم چنین روایت شده است که پیامبر (ص) گلابی اش را تکه کرد و به جعفر بن ابی طلالب داد و به او فرمود : بخور! همانا گلابی رنگ را جلا می دهد و فرزند را نیکو می گرداند.

شیره نارگیل

اگر مستعد ابتلا به دیابت نیستید و دیابت هم ندارید، می توانید از هسته نارگیل در برنامه غذایی خود از استفاده کنید.

مصرف روزانه شیر

مادر باردار باید روزانه 2 تا 3 لیوان شیر مصرف کند، مخصوصاً در سه ماهه اول بارداری نوشیدن شیر را فراموش نکنید که برای رشد جنین لازم و ضروری است.

خربزه با پنیر

رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: هیچ زن بارداری نیست که خربزه با پنیر بخورد، مگر آن که کودکش خوشروی و خوش خوی شود.

مصرف تخم مرغ

تخم مرغ دارای پروتئین بالایی بوده و بهتر است مادر باردار به صورت مرتب مخصوصاً در سه ماهه دوم بارداری مصرف کند.

خوردن کاسنی

خوردن کاسنی باعث زیبایی فرزند و ازدیاد در پسر آوردن می شود. زیاد خوردن کاسنی سبب افزایش دارایی و تولد فرزند پسر خواهد شد.

انار

خوردن انار شیرین فرزند را نیکو می کند.

سیب

سیب در زیبایی کودک نیز نقش زیادی ایفا می‎کند. اگر در ماه هشتم بارداری به دفعات بر سیب سرخ سوره ی یوسف خوانده شده و زن باردار بخورد کودکی زیبا خواهد داشت.

پرتقال

این میوه سرشار از ویتامین c بوده و برای تقویت و کلاژن سازی پوست جنین شما لازم است، پس در برنامه غذایی خود از این میوه استفاده کنید.

آناناس

این میوه سرشار از آهن و ویتامین C می باشد و توصیه می شود آناناس تازه و یا آب آناناس را هفته ای یک بار مصرف کنید.

انجیر و شنبلیله

مصرف انجیر و شنبلیله از ریزش مو جلوگیری کرده و سبب افزایش مو می گردد.

کندر

خوردن کندر توسط زن باردار باعث زیادی عقل بچه، باهوش، پاکدل، دانا و شجاع شدن پسر و خوش خو و نیکو شدن دختر می شود.

شلغم

شلغم به خاطر داشتن کلسیم و فسفر برای رشد و نمو و استحکام استخوان بندی نافع است لذا خوردن آن به زنان باردار و شیرده توصیه می‌ شود.

دوستان کبد

اگر می خواهید فرزندتان رنگ و روی خوب داشته باشد در هنگام بارداری سراغ روغن زیتون، انار، روغن ماهی، کاسنی، کنگر، هویج، زرشک، شکرنعناع که از دوستان کبد هستند، بروید.

توت فرنگی

خوردن توت فرنگی و هلو نیز در زیبایی رخ جنین و شادابی پوست زن باردار تأثیر دارد.

تأثیر تغذیه در هوش جنین

داشتن فرزندی سالم با ضریب هوشی بالا خواسته ی هر پدر و مادری است. عوامل مختلفی از جمله ژنتیک، تغذیه دوران بارداری، سن مادر و عوامل محیطی بر هوش جنین مؤثر هستند. سبک زندگی و رژیم غذایی مادر در طول بارداری بر روی سلامت نوزاد تأثیرگذار است. تغذیه مناسب تا زمانی که مغز کودک در حال رشد و تکامل است، تأثیر زیادی بر افزایش هوش دارد. استفاده از غذا های زیر در بارداری می تواند در افزایش هوش فرشته ی زیبای شما تأثیر داشته باشد.

اسید های چرب امگا3

اسید های چرب امگا 3 می توانند به تکامل بهتر مغز، افزایش هوش و عملکرد مغز و تقویت حافظه در افراد مختلف کمک کنند. ماهی های چرب مانند ماهی سالمون، قزل آلا، خال مخالی، بذر کتان، روغن زیتون، کانولا و گردو منبع DHA، اسید چرب مفید و امگا3 هستند.

تخم مرغ

کولین نوعی از ویتامین B است که رشد مغزی و ذهنی جنین را افزایش می دهد. میزان ذخیره این ویتامین در طول بارداری کاهش می یابد، به همین جهت دریافت مقدار کافی از این ماده بسیار پر اهمیت است. زرده تخم مرغ یک منبع خوب از کولین است.

میوه و سبزی

مصرف فراوان میوه و سبزی از کودکی تا 30 سالگی باعث می شود میانگین هوش حداقل 5 نمره بالاتر برود. کلم بروکلی که جزء سبزی های برگ سبز تیره است سرشار از ویتامین K، ویتامین C و انواع آنتی اکسیدان هاست. ویتامین K در بهبود عملکرد مغز و افزایش هوش جنین و کودکان خردسال، نقش مهمی دارد. گوجه فرنگی به دلیل داشتن لیکوپن، با رادیکال های آزاد موجود در بدن مبارزه می کند و جلوی تخریب سلول های مغزی را می گیرد.

پروتئین

پروتئین پایه گذار رشد نوزاد است و سلول های بدن را بازسازی می کند. در طول بارداری، پروتئین مصرفی روزانه باید از 46 گرم به 71 گرم برسد. پنیر سفید منبع عالی و سریع این ماده غذایی است و مقداری کلسیم اضافی دارد. بادام نیز سرشار از منیزیم، ویتامین E و پروتئین است.

عدم مصرف غذاهای فرآوری شده

غذاهای فرآوری شده مانند انواع سوسیس، کالباس، غذاهای آماده کنسروی، فست فودها و غذاهای چرب و سرخ شده تأثیری منفی بر رشد مغز جنین می گذارند و باعث کاهش هوش کودک می شود.

شکایات شایع دوران بارداری

ممکن است حاملگی طبیعی با یکسری ناراحتی ها برای مادر همراه باشد، که اگر نسبت به آن ها اطلاعات نداشته باشید باعث آزردگی شما شود. اما با یادگیری و عمل به برخی نکات به راحتی می شود این دوره از حاملگی را به شیرینی سپری کرد.

ترش کردن و سوزش سر دل

این حالت که در 23 درصد زنان باردار رخ می دهد به دلیل بزرگ شدن رحم و فشار آن روی روده ها و معده و نیز شل شدن اسفنکتر مری و بازگشت محتویات اسیدی معده به داخل مری ایجاد می شود و باعث احساس سوزش می شود.

این عارضه با خوردن غذای زیاد و تشکیل گاز شدت می یابد. با رعایت موارد زیر می توان از بروز حالت زیر جلوگیری کرد:

غذا را در وعده های کوچک و متعدد هر 2 تا 3 ساعت مصرف کنید.

غذاهای آب پز، بخار پز و یا کبابی را جایگزین مواد غذایی سرخ کرده کنید.

در محیطی آرام و با آرامش غذا را میل کنید.

قبل از خواب از خوردن غذاهای حجیم خودداری کنید.

در حین غذا خوردن و یا بلافاصله بعد از اتمام غذا آب ننوشید. می توانید 1-2 ساعت پس از صرف غذا آب و مایعات بنوشید.

بعد از صرف غذا کمی پیاده روی کنید.

رژیم غذایی باید پر پروتئین و بدون قند های ساده باشد.

رژیم غذایی باید کم چرب و حاوی مقادیر کمی از غذاهای سرخ شده، سس های خامه دار، آبگوشت های چرب غلیظ، گوشت های پرچرب، شیرینی ها و مغزها باشد.

از غذاهای ادویه دار، به خصوص ادویه تند کمتر استفاده کنید. هر چه غذا ادویه کمتر و طعم ملایم تری داشته باشد، ترشح اسید معده را کمتر تحریک می کند.

غذاهایی مانند نعناع، پیاز، سیر، چاشنی ها، شکلات، قهوه، چای، نوشابه های گازدار و نوشیدنی های حاوی کافئین دریچه تحتانی مری را شل کرده و باعث برگشت اسید معده می شود. از مصرف این نوع غذاها خودداری کنید.

1 تا 2 ساعت بعد از صرف غذا یا آشامیدن، از دراز کشیدن یا خم شدن به جلو پرهیز کنید.

هنگام استراحت چند بالش زیر سر بگذارید تا سر و سینه بالاتر از معده قرار گیرد و برگشت غذا از معده به مری صورت نگیرد.

در صورتی که موارد فوق را رعایت کردید اما سوزش سر دل هم چنان ادامه داشت، به ماما یا پزشک مراجعه کنید.

تهوع و استفراغ

معمولاً از دومین ماه بارداری حالت تهوع با یا بدون استفراغ ایجاد می شود. گفته می شود این حالت به علت افزایش هورمون های بارداری ایجاد می شود. تهوع و استفراغ صبح ها شدیدتر است ولی ممکن است در طول روز ادامه یابد. خالی بودن معده، یبوست، خستگی های جسمی و روحی ممکن است سبب تشدید این حالت شود.

تهوع بارداری تنها تهوعی است که با حضور غذا در معده بهبود می یابد و تغذیه به عنوان بخشی از درمان در نظر گرفته می شود. تهوع بارداری هنگامی خطرناک است که موجب کاهش وزن شود. توصیه های زیر می تواند از بروز این حالت جلوگیری کند:

قبل از برخاستن از رخت خواب چند تکه بیسکویت یا نان خشک میل کنید و پس از 15 دقیقه از رخت خواب برخاسته و صبحانه سبک و زود هضم بخورید.

تعداد وعده های غذایی را افزایش دهید اما حجم غذا در هر وعده کم باشد. برحسب تحمل تان به 9 وعده هم می توانید برسانید.

همراه غذا مایعات فراوان ننوشید.

به مدت طولانی گرسنه نمانید و معده را خالی نگه ندارید، در عین حال معده را پر و سنگین هم نکنید و غذا را به آرامی میل کنید.

از خوردن غذاهای پر ادویه، سرخ شده، نفاخ، حجیم و دیر هضم پرهیز کنید.

از آنجایی که غذا ها و مایعات سرد بیش از نوع گرم آن ها قابل تحمل می باشند، از غذاهای سرد با دمای یخچال استفاده کنید. و نیز از غذاهایی که بوی محرک دارند پرهیز شود.

در زمان آشپزی، پنجره آشپزخانه را باز بگذارید تا بوی شدید و تند غذا آزار دهنده نباشد و در صورتی که نمی توانید بوی غذا را تحمل کنید، سایر اعضای خانواده غذا را آماده کنند. از رایحه های آزار دهنده و بوی تند برخی غذاها و سایر بوهای آزاردهنده دوری کنید.

مواد غذایی حاوی کربوهیدرات پیچیده مثل نان برشته، بیسکویت نمکی کراکر، نان خشک یا نان سوخاری میل کنید.

ویار

برخی زنان در بارداری به خوردن خوراکی های غیرعادی و عجیب مانند برفک یخچال، آرد و.. و مواردی که معمولاً خوراکی نیستند مانند خاک، مهر، گچ و.. تمایل پیدا می کنند و از بعضی بوها مانند بوی صابون، گل و.. ناراحت می شوند. خوردن این مواد نامناسب سبب کاهش دریافت مواد مغذی مفید و در نتیجه کمبود ریزمغذی ها می شود. ممکن است این مواد سمی باشند و یا آلودگی میکروبی داشته باشند و یا در جذب مواد معدنی از قبیل آهن اختلال ایجاد کنند به همین دلیل باید از خوردن این موارد پرهیز شود.

یبوست

تغییرات هورمونی دوران بارداری و فشار ناشی از بزرگ شدن رحم بر روده به ویژه در اواخر دوران بارداری سبب کاهش حرکات دستگاه گوارش و درنتیجه ایجاد یبوست می شود. توصیه های زیر به پیشگیری و یا رفع یبوست مؤثر است.

در طول روز به مقدار کافی مایعات مثل آب، آبمیوه و سوپ میل کنید.

در برنامه غذایی روزانه سالاد قرار دهید و همراه سالاد از روغن زیتون یا سایر روغن های مایع استفاده کنید.

هر روز صبح ناشتا، یک لیوان آب ولرم میل کنید.

نان سبوس دار مثل سنگگ مصرف کنید.

برگه، انجیر و آلو بخارای تازه را بصورت خشک و یا خیسانده در آب ولرم میل کنید.

حبوبات لوبیا، نخود، عدس و.. غلات، سبزی های خام و پخته، میوه های تازه مصرف کنید.

در وعده صبحانه نان و عسل میل کنید.

پیاده روی کنید.

تمرین های مناسب انجام دهید.

روزانه، یا یک روز در میان یک لیوان شیر به همراه یک قاشق مرباخوری شکر یا عسل بنوشید.

قبل از صرف وعده غذا، به دستشویی رفته و اجابت مزاج انجام دهید.

هموروئید یا بواسیر

واریسی شدن سیاهرگ های ناحیه مقعد را هموروئید یا بواسیر می نامند. علت آن افزایش فشار ناشی از وزن جنین می باشد. هموروئید ممکن است باعث ایجاد ناراحتی، سوزش و خارش شود و گاه پاره شدن مویرگ ها سبب خونریزی از مقعد و آنمی می گردد. رعایت موارد زیر می تواند این مشکل را بهبود بخشد.

تغییر و اصلاح عادات بد غذایی و کنترل کردن یبوست از طریق اجابت مزاج در زمان های احساس دفع

استراحت به منظور کاهش فشار رحم به روده

افزایش بزاق دهان

ترشح بیش از حد بزاق در طی بارداری که ممکن است ناشی از تحریک غدد بزاقی به علت مصرف مواد غذایی نشاسته ای مثل نان، برنج، سیب زمینی، نشاسته و... باشد این حالت گذرا بوده و جز در موارد آزاردهنده نیاز به درمان خاصی ندارد.

نفخ شکم

از مصرف زیاد مواد غذایی نفاخ و سرخ کردنی پرهیز شود.

واریس

مصرف نمک و اغذیه شور را محدود کنید و مصرف پروتئین را افزایش دهید.

ورم

از خوردن غذای شور مانند چیبس سیب زمینی، آجیل شور، بیسکوییت شور و ترشی ها خودداری کنید.

بهبود بیماری ها در بارداری با رعایت تغذیه مناسب

در طول بارداری ممکن است مادر دچار مشکلات طبی و یا عوارض بارداری شود، در کنار درمان دارویی رعایت موارد تغذیه ای می تواند در بهبود و یا جلوگیری از پیشرفت بیماری های زیر مؤثر باشد.

فشار خون بارداری

اضافه وزن و چاقی یکی از مهم ترین عوامل مؤثر بر ایجاد فشارخون در بارداری و سایر دوران های زندگی است؛ بنابراین بهتر است بعد از کاهش وزن و کنترل فشارخون بارداری صورت پذیرد. اما اگر مادر در بارداری دچار فشار خون باشد، ضمن پیگیری دقیق نزد پزشک و درمان دارویی، رعایت توصیه های تغذیه ای زیر می تواند در این مادران مفید باشد.

تنظیم کالری مورد نیاز با مراجعه به مشاوره کارشناس تغذیه

افزایش مصرف سبزی ها و میوه ها و کاهش مصرف قندهای ساده

محدودیت مصرف نمک

افزایش مصرف مواد پروتئین دار

کم خونی در بارداری

نیاز مادر به آهن در یک بارداری طبیعی1000 میلی گرم است. از این میزان 300 میلی گرم مربوط به جنین و جفت و 500 میلی گرم مربوط به افزایش توده هموگلوبین مادر است و 200 میلی گرم نیز مربوط به میزانی است که به طور طبیعی از طریق دستگاه گوارش، ادرار و پوست دفع می شود. میزان تام آهن 1000 میلی گرم به مراتب بیش از ذخایر آهن اکثر زنان است و این مسئله در صورت عدم تجویز مکمل آهن، سبب کم خونی فقر آهن می شود. در سه ماهه سوم برای افزایش میزان هموگلوبین مادر و نیز برای انتقال به جنین، آهن بیشتری مورد نیاز است. چون میزان آهن منتقل شده به جنین در مادران مبتلا به فقر آهن با مقدار منتقل شده در مادران طبیعی مشابه است، حتی نوزادی که از مادر شدیداً کم خون به دنیا می آید، دچارکم خونی فقر آهن نمی شود؛ اما میزان ذخایر آهن بدن نوزاد با وضعیت مادر از لحاظ آهن در ارتباط است. برای جلوگیری از کم خونی در بارداری اقدامات زیر را انجام دهید.

منابع غذایی حاوی آهن مثل گوشت، مرغ، ماهی، حبوبات و سبزی های سبز تیره مثل جعفری در برنامه غذایی روزانه خود قرار دهید.

از انواع مغزها مثل گردو، بادام، پسته، فندق و انواع خشکبار مثل برگه ها، توت خشک، کشمش و خرما که منابع خوبی از آهن هستند به عنوان میان وعده استفاده کنید.

منابع غذایی ویتامین c مثل سبزی های تازه و سالاد شامل گوجه فرنگی، کلم، گل کلم، فلفل دلمه ای و هم چنین چاشنی هایی مثل آب لیمو و آب نارنج تازه که جذب آهن را افزایش می دهند به همراه غذا مصرف کنید.

برای جذب بهتر آهن غذا، از مصرف چای، قهوه و دم کرده های گیاهی یک ساعت قبل از غذا و حداقل دو ساعت پس از غذا خودداری گردد هم چنین چای پررنگ ننوشید.

برای کاهش اختلالات گوارشی و جذب بهتر آهن، بهترین زمان مصرف قرص آهن پس از غذا و یا شب قبل ازخواب است.

دیابت بارداری

دیابت بارداری یک اختلال نیمه دوم بارداری است و عموماً بعد از حاملگی برطرف می شود. این مادران باید تحت نظر پزشک قرار گیرند. توصیه های تغذیه ای زیر می تواند به کنترل قند خون مادر کمک کند.

غذا را در حجم کم و به دفعات بیشتر (5 وعده در روز) میل کنید.

در هیچ وعده ای، غذا بیش از حد نخورید.

در برنامه غذایی خود از همه گروه های غذایی به شکل متنوع و متعادل استفاده کنید.

مصرف غذاهای چرب و سرخ کرده را کاهش دهید.

مصرف نمک را کاهش دهید.

روزانه از مواد غذایی فیبردار مانند حبوبات، سبزی، میوه و نان های سبوس دار مانند سنگک که در کاهش قند خون مؤثر است استفاده کنید.

مصرف قند های ساده مانند قند، شکر و تنقلات شیرین را کاهش دهید.

مواد غذایی با قند پایین مانند نان بربری، نان تافتون، سنگک، چغندر، لپه، عدسی، لوبیا قرمز، لوبیا چیتی و ماش را جایگزین مواد غذایی با قند بالا مانند لواش ماشینی، باقالا بدون پوست، هویج، سیب زمینی و پوره سیب زمینی نمایید.

بعد از وعده های غذایی کمی پیاده روی کنید.

عفونت ادراری

عوامل متعددی در ایجاد عفونت های ادراری نقش دارند. در بارداری مقادیر زیاد هورمون پروژسترون باعث شل شدن عضلات حالب و در نتیجه گشادتر شدن حالب می شود. رحم در حال رشد می تواند به حالب ها فشار وارد آورده و جریان ادرار را در داخل آن ها با اختلال مواجه کرده سرعت آن را کند سازد. رشد جنین موجب فشار بر روی مثانه می شود در نتیجه تخلیه آن هنگام دفع کامل نخواهد بود. نتیجه نهایی این اختلالات آن خواهد بود که عبور ادرار در مسیر دستگاه ادراری بیشتر طول می کشد و باکتری ها قبل از خروج از بدن زمان بیشتری برای تکثیر در اختیار خواهند داشت و همین عامل خانم باردار را مستعد ابتلا به عفونت ادراری می کند. برای پیشگیری از عفونت های ادراری و یا عود مجدد آن علاوه بر رعایت توصیه های بهداشتی رعایت نکات زیر نیز توصیه می شود:

از مصرف مواد غذایی محرک مانند ادویه ها، فلفل سبز، فلفل قرمز، خردل خودداری شود.

فراورده های گوشتی نمک سود به ویژه سوسیس و کالباس، سیرابی، گوشت های کنسرو شده و صنعتی از رژیم غذایی حذف گردد.

مصرف نوشیدنی های حاوی ترکیبات گزانتیک مانند قهوه محدود شود.

با اسیدی کردن ادرار می توان از ایجاد محیط مناسب برای رشد و تکثیر باکتری ها جلوگیری کرد. انواع گوشت لخت (قرمز و سفید)، ماهی و تخم مرغ، پنیر، شکلات و غلاتی که کمتر قابل تخمیر هستند مانند برنج و انواع نان در اسیدی کردن ادرار مؤثر هستند.

مجاری ادراری باید شستشو داده شود. برای این کار حداقل 2 لیتر مایعات در روز نوشیده شود.

فنیل کتونوری

فنیل کتونوری یک اختلال متابولیک ارثی است که در آن اسیدآمینه فنیل آلانین به علت کمبود آنزیم فنیل آلانین هیدروکسیلاز، در خون تجمع می یابد. این تجمع در بافت های مختلف از جمله مغز سبب آسیب های متعددی به بافت مغز می شود و در نهایت می تواند موجب اختلال رشد و عقب ماندگی ذهنی کودکان شود. رژیم درمانی تنها روش کنترل این بیماری است. مهمترین هدف رژیم درمانی در این بیماری قبل و حین بارداری حفظ سطح فنیل آلانین خون در محدوده مناسب آن می باشد. به منظور حصول اطمینان از باقی ماندن سطح فنیل آلانین خون در محدوده طبیعی، ضروری است اندازه گیری میزان این اسیدآمینه در خون به طور منظم انجام شود. مبتلایان به این بیماری نمی توانند آزادانه مواد غذایی دلخواه خود را انتخاب کنند. استفاده از مواد غذایی حاوی مقادیر زیاد این اسیدآمینه موجب محدودیت شدید دریافت سایر مواد غذایی و عدم تأمین انرژی و مواد مغذی مورد نیاز می گردد. غذاهایی که حاوی پروتئین زیاد هستند، فنیل آلانین بالایی نیز دارند مانند شیر و لبنیات، گوشت، مرغ، ماهی، تخم مرغ، باقلا، لوبیا، مغزها.

چند نکته مهم در تنظیم رژیم غذایی این افراد باید مد نظر قرار گیرد

در مادرانی که در رژیم غذایی خود سهل انگاری می کنند حداقل از 3 ماه قبل از بارداری باید محدودیت مصرف مواد غذایی حاوی فنیل آلانین در رژیم غذایی رعایت گردد.

در مصرف مواد غذایی و داروهایی که در ترکیب آن ها از فنیل آلانین یا آسپارتام استفاده شده است باید احتیاط کرد. آسپارتام یک دی پپتید حاوی فنیل آلانین است که به عنوان شیرین کننده مصنوعی در برخی از مواد غذایی یا داروها مورد استفاده قرار می گیرد. به طور مثال نوشابه های رژیمی اغلب حاوی شیرین کننده آسپارتام می باشند.

در مادرانی که غذاهای مخصوص رژیمی به مقدار مناسب استفاده نمی کنند به دلیل در دسترس نبودن، گران بودن و... لازم است مصرف ویتامین ها خصوصا B12 و اسیدفولیک به میزان کافی مورد تاکید قرار گیرد.

استفاده از انواع مکمل های ویتامین و مواد معدنی خصوصاً روی، منگنز و نیاسین در این بیماران ضروری است.

دریافت ناکافی انرژی و یا صدمه ناشی از بیماری و عفونت، به تجزیه پروتئین های بدن و در نتیجه رها شدن آمینو اسیدها از جمله فنیل آلانین در خون و افزایش سطح خونی آن منجر می شود.

به منظور اطمینان از رعایت رژیم غذایی، میزان فنیل آلانین خون 2 بار در هفته کنترل شود؛ زیرا میزان فنیل آلانین و سایر اسیدهای آمینه خون که در نتیجه متابولیسم فنیل آلانین به وجود می آیند مانند تیروزین بر اساس رژیم غذایی مادر در ماه های مختلف حاملگی و میزان اضافه وزن تغییر می کند.

میزان پروتئین مورد نیاز در این مادران از مقادیر توصیه شده بیشتر است و این میزان پروتئین باید از مواد غذایى مخصوص که فاقد فنیل آلانین هستند تأمین شود.

غذاهای مخصوص فاقد اسیدآمینه فنیل آلانین از نظر ویتامین ها و مواد معدنی غنی سازی می شوند، لذا در صورت استفاده از این نوع غذاها لازم است مصرف کپسول های ویتامینی خصوصاً ویتامینهای A و D قطع شود.

از آنجایی که مادران مبتلا به PKU در معرض خطر زایمان زودرس قرار دارند، لازم است تحت نظارت دقیق تری قرار گیرند. حتی در زمانی که میزان فنیل آلانین خون در محدوده ی طبیعی قرار دارد.

 

 

 

منابع

راهنمای جامع تغذیه مادران وزارت بهداشت

دکتر سلام

نی نی بان

نرم افزار فرزند زیبا

پزشکان بدون مرز

سایت تنظیم خانواده

WWW.ACOG.COM

www.babycenter.com

مادر > دوره بارداری > تغذیه
1396/04/28
کارشناس مامایی خانم حیدری
S s s s s s 0
o j k q

اگر مایل هستید، می توانید مطلب فوق را با دوستانتان به اشتراک بگذارید

مطالب مرتبط

اگر نظری یا سؤالی در مورد مطلب فوق دارید در بخش نظرات با ما در میان بگذارید. ما نکات شما را با دقت می خوانیم.

نام و نام خانوادگی
آدرس ایمیل
متن نظر
کد امنیتی