h 2060
i 0
S 3

زنان و مامایی بعد از بارداری

تولد نوزاد یک تغییر ژرف و پایدار در زندگی زنان است. در دوره نفاس که به شش هفته اول پس از زایمان گفته می شود مادر تغییرات مختلفی را تجربه می کند. تغییرات فیزیکی و آناتومیکی جهت برگشت بدن به وضعیت قبل از حاملگی و تغییرات روانی برای کسب نقش مادری و ایجاد ارتباط نزدیک با فرزند از جمله این تغییرات هستند. معمولاً مادران به خوبی از عهده مراقبت از کودک بر آمده و با تأثیرات خانوادگی، اقتصادی و اجتماعی ناشی از آن سازش می یابند. این بخش در پی تبیین این نوع سازگاری ها است که حول محورهای زیر دنبال خواهد شد.

  •  تغییرات پس از زایمان
    •  تغییرات رحم
    •  تغییرات سیستم ادراری
    •  تغییرات پوستی پس از زایمان
    •  تغییرات خلقی
  •  مراقبت های مادر و مشکلات شایع
    •  خونریزی پس از زایمان
    •  درد پس از زایمان
    •  یبوست
    •  هموروئید
    •  کمردرد
    •  سردرد
    •  خستگی
    •  اپیزیاتومی
    •  بخیه سزارین
    •  بازگشت قاعدگی
    •  مقاربت
    •  پیشگیری از بارداری پس از زایمان
    •  تغذیه مادران شیرده
    •  ورزش بعد از زایمان
      •  تنفس شکمی
      •  چرخش مچ پا
      •  ورزش کگل
  •  مراقبت های نوزاد و شیر دهی

تغییرات پس از زایمان

به شش هفته اول بعد از زايمان، دوران نقاهت پس از زايمان یا دوره نفاس می گویند. طی این دوره، رحم و سایر ارگان ها به وضعیت قبل از بارداری باز می گردند و سیستم های بدن عملکرد قبل از بارداری خود را به دست می آورند.

تغییرات رحم

در این دوره بیشترین سیستمی که دچار تغییر می شود سیستم تولیدمثل از جمله رحم است. رحم بلافاصله بعد از زایمان کاملاً منقبض می شود و 4 هفته بعد به حالت قبل از زایمان می رسد. لایه ضخیمی که در بارداری در دیواره رحم برای نگه داشتن جنین تشکیل شده بود ابتدا به شکل ترشحات خونی و سپس ترشح قهوه ای رنگ و پس از حدود ۱۰ روز به صورت ترشحات زرد یا سفید رنگ از واژن خارج می شود. البته ممکن است در برخی خانم ها خونریزی در حد لکه بینی، حتی تا حدود 60-40 روز پس از زایمان نیز ادامه یابد. در این موارد برای اطمینان بیشتر می توان با پزشک یا ماما مشورت کرد.

تغییرات سیستم ادراری

در طی 12 ساعت اول پس از زایمان دفع ادرار به طور قابل ملاحظه ای افزایش می یابد و در خانم هایی که در بارداری دچار ورم بوده اند این امر بارزتر است. در صورتی که مادر در تخلیه ادرار دچار مشکل باشد باید علت را جست و جو کرد. باز کردن شیر آب و یا ریختن آب گرم روی ناحیه ادراری کمک کننده است. در اواخر بارداری عضلات کف لگن توسط نوزاد، جفت و مایع آمنیوتیک تحت فشار قرار می گیرد بنابراین بعد از زایمان خروج غیر ارادی ادرار هنگام سرفه، عطسه، خندیدن یا ورزش کردن بسیار معمول است. انجام ورزش کگل عضلات محوطه لگنی را تقویت کرده و مشکل را در عرض چند هفته برطرف می کند.

تغییرات پوستی پس از زایمان

تغییراتی که در پوست برخی زنان باردار به وجود می‌آید بیشتر به صورت لک ظاهر می شود. این لک‌ها به دلیل افزایش هورمون‌های بارداری است، زنانی که پوست تیره دارند، بیشتر مستعد ملاسما یا ماسک حاملگی هستند ضمن این‌که آفتاب نیز آن را تشدید می‌کند. معمولاً این لک ها پس از زایمان از بین می روند، در غیر این صورت بهترین راه جلوگیری از شدید شدن این لک ها استفاده منظم از ضدآفتاب و پوشش بدن است.

ترک های پوستی که طی دوره بارداری ممکن است به وجود آید روی شکم، باسن، ران، ناحیه لگن و سینه خانم ایجاد می شود. این ترک ها بعد از زایمان کمی محو می شوند هرچند به طور کامل از بین نمی روند. معمولاً بعد از12-6 ماه تا حدود زیادی کاهش پیدا کرده و روشن تر از پوست اطراف خود خواهند شد (رنگ جای باقیمانده از ترک ها بر روی پوست بستگی به رنگ فرد دارد). این ترک ها نیاز به درمان خاصی ندارد.

در دوران حاملگی به علت تغییرات هورمونی که در بدن رخ می‌دهد موها هم بیشتر عمر می‌کنند و کمتر می‌ریزند. به همین دلیل بیشتر خانم ها از موهای خود در دوران بارداری رضایت دارند. اما پس از بارداری و در فاصله حدود ۳ ماه پس از زایمان موها شروع به ریزش می‌کنند. زمانی که فرد باردار می‌شود، به دلیل ساختار فیزیولوژیک بدن ریزش مو کم می‌شود. اما پس از زایمان و زمانی که هورمون‌های حاملگی از بین می‌روند و بدن به حالت عادی برمی‌گردد، موها شروع به ریزش می‌کنند. کم شدن استراحت مادر و افزایش استرس وی نیز یکی دیگر از دلایل افزایش ریزش مو می تواند باشد. تغذیه نامناسب دوران بارداری و همچنین شیردهی این ریزش مو را تشدید می کند.

تغییرات خلقی

بسیاری از زنان طی روزهای اول پس از زایمان درجاتی از تغییرات روحی را تجربه می کنند و دوره گذرایی از غم را سپری می کنند که اصطلاحاً غم مادری نامیده می شود. این حالت ممکن است چند روز طول بکشد. طی هفته اول پس از زایمان بسیار شایع است و تا روز دهم بهبود می یابد. فشارهای روانی ناشی از هیجان بارداری و زایمان، ورود نوزاد و تغییرات ایجاد شده در خانواده، خستگی ناشی از کم خوابی اواخر بارداری و نگرانی در مورد مراقبت از نوزاد، ممکن است مادر را در ساعاتی از روز اندوهگین نماید. نشانه‌های اندوه پس از زایمان عبارت است از گریه، احساس خستگی، اضطراب و تحریک‌پذیری (عصبانیت). همسر و اطرافیان نقش بسیار مهمی در بهبود این وضعیت دارند. آنان باید بدانند که تغییرات روحی در مادر طبیعی و زودگذر است و لازم است در این مدت به مادر توجه و محبت بیشتری نمایند.

مشخص شده که شیردهی مادر از سینه خود و ایجاد تماس بدنی با نوزاد نقش مهمی در بهبود عاطفی و سازگاری مجدد او دارد و احساس کفایت و حس مادر بودن را در او افزایش می دهد.

توصیه می شود در 10 روز اول پس از زایمان که معمولاً در کنار مادر همراهی وجود دارد، مادر بیشتر استراحت کند. تغذیه مناسبی داشته باشد تا پس از آن با سلامتی بیشتری به فعالیت روزانه و مراقبت از خود و نوزاد مشغول شود.

مراقبت های مادر و مشکلات شایع

نیمی از جمعیت جهان را زنان تشکیل می دهند که سلامت آنان تضمین کننده سلامت کودکان و خانواده هاست. دوره پس از زایمان یکی از مهم ترین زمان های تأثیر گذار بر سلامت زنان است. اجرای مراقبت های بعد از زایمان می تواند در پیش گیری، تسکین و درمان به موقع برخی عوارض، مؤثر باشد.

مادران پس از ترخیص از بیمارستان جهت ادامه مراقبت های پس از زایمان و اطمینان از سلامت خود در سه نوبت به پزشک یا مامای خود مراجعه می کنند. اولین مراقبت پس از زایمان در روزهای5-3 ، دومین مراقبت 15-10 روز پس از زایمان و نوبت بعدی روزهای 45-30  انجام خواهد شد. در این مراقبت ها علائم حیاتی، وضعیت رحم و میزان خونریزی مادر چک و پستان ها از نظر شقاق نوک سینه و التهاب و همچنین محل بخیه ها بررسی می شود و در نهایت مشاوره و تنظیم خانواده و انجام پاپ اسمیر و... صورت می گیرد.

خونریزی پس از زایمان

معمولاً بلافاصله پس از زایمان مقدار خونریزی زیاد است اما به تدریج کم می شود. در برخی از زنان در چند روز اول پس از زایمان لخته های کوچک دفع می شود. اگر مادر سزارین یا در زایمان طبیعی اپیزیاتومی شده باشد دفع لخته ها بیشتر خواهد بود ولی به تدریج از مقدار ترشحات خونی واژن کاسته و کم رنگ می شود. دفع این نوع ترشحات طبیعی است و نشانه ی التیام رحم می باشد و ممکن است 8-6 هفته ادامه یابد.

توصیه ها

- به اندازه کافی استراحت کنید. فعالیت زیاد پس از زایمان می تواند به افزایش خونریزی منجر شود. فعالیت روزانه ظرف 4-3 روز بعد از زایمان به خوبی قابل تحمل است، ولی باید از انجام تمرین های    ورزشی سنگین 6-4 هفته پرهیز کرد.

- مصرف مکمل آهن و ویتامین تا 3 ماه پس از زایمان ادامه یابد.

- مایعات زیاد مصرف شود.

- مادران از بلند کردن اشیا سنگین خودداری کنند.

- خشک نگه داشتن لباس زیر و تعویض روزانه آن توصیه می شود.

* نکته: در صورت بروز هرگونه تب، تورم، ترشح وکبودی محل بخیه و یا خونریزی شدید از رحم (بیشتر از حد قاعدگی در 10 روز اول پس از زایمان)، تورم و قرمزی در پستان، ورم و درد غیر قرینه در پاها پزشک خود را مطلع سازید.

درد پس از زایمان

بسیاری از زنان، دردهای لگنی را پس از زایمان تجربه می کنند زیرا رحم کوچک می شود و به محل خود بر می گردد. این دردها از زایمان دوم به بعد شایع است و ناشی از انقباضات رحمی می باشد. این انقباضات دردناک و دردهايي شبيه درد قاعدگي هستند كه به آن پس درد می گویند. اما خوشبختانه در روز سوم یا چهارم پس از زایمان رفع می شوند. دردها حین شیردهی تشدید می شوند چرا که همان هورمونی که باعث جریان یافتن شیر می شود رحم را هم منقبض می کند. بسیاری از متخصصان بر این باورند که این دردها به کم شدن خونریزی پس از زایمان کمک می کنند.

توصیه ها

- اکثر دردها با مسکنی ساده مثل استامینوفن رفع می شوند یا دست کم از شدت آن ها کم می شود.

- کمپرس آب گرم یا حمام گرم به رفع دردها کمک می کند.

- پیشگیری از مشکلات ادرار و مدفوع احتمال ناراحتی های لگنی را کمتر می کند.

یبوست

یبوست یکی از مشکلات پس از زایمان است به خصوص برای مادرانی که پیش از زایمان نیز به آن دچار بوده اند. در فرایند زایمان و به دنیا آمدن نوزاد روده بزرگ تخلیه می شود و معمولاً مادران چیزی نمی خورند و بازگشت به روال قبلی غذا خوردن 4-2 ساعت پس از به دنیا آمدن نوزاد به تأخیر می افتد پس به طور طبیعی تا 2-1 روز پس از زایمان ممکن است اجابت مزاج وجود نداشته باشد.

راهکارهای جلوگیری از یبوست

- مصرف فراوان مایعات

- تحرک زود هنگام بعد از زایمان

- مصرف میوه و سبزیجات و غذاهای پرفیبر مثل آلو، انجیر و خاکشیر

هموروئید

هموروئید یکی از رایج ترین بیماری های گوارشی است که در آن رگ‌های خونی در ناحیه مقعد واریسی می‌شوند. به‌طور معمول با خارش و درد در ناحیه مقعد همراه است. هموروئید یک مشکل شایع در دوران بارداری و پس از زایمان است. برخی از زنان آن را برای اولین بار در حالی‌که حامله هستند، تجربه می‌کنند. گاهی اوقات نیز سبب خونریزی، به خصوص هنگام اجابت مزاج می‌شود.

- اولین و مهم ترین راه، جلوگیری از یبوست است. یک رژیم غذایی با فیبر بالا (میوه‌های تازه، سبزیجات، غلات کامل و حبوبات)، نوشیدن مقدار زیادی آب (هشت تا ده لیوان در روز)، ورزش منظم حتی برای مدت کوتاه، و پیاده روی سریع می‌تواند از یبوست جلوگیری کند.

- درمان‌های سرد و گرم را ابتدا با کیسه آب یخ شروع کنید، سپس داخل وان آب گرم بروید و خودتان را بشویید.

کمردرد

کمردرد بعد از زایمان بسیار شایع است زیرا در دوران بارداری ستون فقرات، وزن جنین در حال رشد را تحمل می کند. به علاوه در این دوره رباط ها و مفاصل نیز شل می گردد. در نیمه بارداری، وقتی رحم سنگین تر می شود، وضعیت فرد تغییر می یابد (مادر به عقب تکیه می کند و شکم خود را به جلو می برد). همچنین اگر زایمان با بیهوشی نخاعی انجام گیرد سبب می شود که درد کمر به وجود آید. بعد از تولد نوزاد، شیردادن نیز موجب کمردرد می گردد. بنابراین اگر مادر بعد از زایمان ورزش های سبک انجام دهد و عضلات شکم و پشت خود را تقویت کند کمردرد او به تدریج بهبود خواهد یافت.

سردرد

سردرد از جمله شکایات اکثر زنان بعد از زایمان است. دلیل این سردرد فشاری است که هنگام زایمان طبیعی به عضلات گردن وارد می شود. انرژی زیادی که در طول روند زایمان صرف می شود و افت قند خون نیز می تواند باعث سر درد شود. در خانمی که تحت بی حسی نخاعی یا بی هوشی عمومی قرار گرفته باشد، نیز ابتلا به سردرد امری طبیعی محسوب می شود. برای تسکین درد معمولاً به مادر توصیه می شود مایعات زیاد بنوشد، استراحت کند و تغذیه مناسب داشته باشد. استفاده از مسکن های ساده مانند استامینوفن نیز بلامانع است.

خستگی

به دلیل طولانی بودن زمان زایمان، تأثیر داروهای بیهوشی، شیردهی و بی خوابی ونگهداری از نوزاد، خستگی مادر بسیار شایع است. لذا اطرافیان باید شرایطی را ایجاد کنند که مادر بتواند در روزهای اول، استراحت و خواب بیشتری داشته باشد. فراهم کردن محیط آرام و راحت و نیز کم کردن دید و بازدیدها در این روزها ضروری است. مادر می تواند فعالیت معمول روزانه خود را به تدریج شروع کرده و افزایش دهد.

اپیزیاتومی

در حین زایمان ممکن است برای خروج راحت تر سر نوزاد ایجاد یک برش کوچک در ناحیه بین واژن و مقعد (به این برش اپیزیاتومی می گویند) ضرورت یابد که پس از زایمان محل برش با بخیه ترمیم می شود. در صورت سزارین و یا اپیزیاتومی در زایمان طبیعی 10ـ7 روز بعد از زایمان برای ویزیت و مشاهده محل زخم مادر باید به مرکز بهداشتی درمانی مراجعه کند. برش اپیزیاتومی تا هفته سوم بهبود می یابد و بخیه آن نیاز به کشیدن ندارد.

مراقبت ها

- تورم خفیف را می توان روز اول هر 2 ساعت به مدت 10 دقیقه با کمپرس سرد کنترل کرد.

- 24 ساعت بعد از زایمان می توان از حرارت مرطوب با وان آب گرم برای کاهش ناراحتی استفاده کرد.

- استفاده از گرمای حاصل از چراغ مطالعه متحرک یا سشوار در فاصله 25 سانتی متری از ناحیه بخیه خورده می تواند آرامش بخش باشد. گرما باعث افزایش جریان خون و ترمیم زودتر بافت می شود.

- زخم باید تمیز نگه داشته شود. رعایت بهداشت فردی مثل شست وشوی ناحیه ادراری ـ تناسلی از جلو به عقب و خشک نگه داشتن آن، تعویض مرتب نوار بهداشتی و لباس زیر و استحمام روزانه ضروری است.

- رژیم غذایی باید طوری رعایت شود که مادر دچار نفخ یا یبوست نشود.

بخیه سزارین

پس از هر جراحی سزارین بهترین زمان حمام کردن سه روز پس از عمل است و پس از این زمان می توان هر روز حمام کرد و محل زخم را با آب و صابون شست و دیگر نیازی به پانسمان نیست. در واقع اگر زخم در معرض هوا باشد زودتر بهبود می یابد. بنابراین بستن شکم و بالا نگه داشتن آن می تواند کمک کننده باشد. در روزهای اول پس از عمل، ترمیم زخم صورت می گیرد و بدن نیاز به مواد پروتئینی و ویتامین ها به خصوص ویتامین C دارد. نخ بخیه محل برش سزارین پس از 10ـ7 روز نیاز به کشیدن دارد.

بازگشت قاعدگی

معمولاً شروع قاعدگی پس از زایمان در خانم ها متفاوت است. برگشت قاعدگی در کسانی که شیر نمی دهند 8 ـ6 هفته پس از زایمان است. در مادرانی که به طور منظم به نوزاد خود شیر می دهند (به ویژه شب ها)، تخمک گذاری به تأخیر می افتد. البته تخمک گذاری می تواند بدون خونریزی باشد یعنی حتی در صورتی که قاعدگی هنوز برقرار نشده باشد. بنابراین استفاده از یک روش جلوگیری از حاملگی ضروری است. در مواردی ممکن است قاعدگی نامنظم یا حتی تا زمانی که مادر به کودک خود شیر می دهد شروع نگردد. همچنین مقدار دفع خون نیز در هر قاعدگی ممکن است بسیار جزئی، متوسط یا زیاد باشد ولی به تدریج طبیعی خواهد شد.

مقاربت

تغییرات هورمونی که پس از زایمان صورت می گیرد به طور مستقیم بر اندام های جنسی تأثیر می گذارد. افت سریع هورمون استروژن موجب می شود نزدیکی، رضایت بخش نباشد. با گذشت زمان سطح هورمون ها به حد قبل از بارداری می رسد و مشکل خود به خود حل می شود. توصیه می شود به مدت 6 ـ4 هفته بعد از زایمان از نزدیکی پرهیز شود تا به رحم، واژن و پرینه فرصتی برای ترمیم و بهبودی داده شود و خونریزی متوقف شود.

پیشگیری از بارداری پس از زایمان

نمی‌توان از یک روش به عنوان بهترین روش جلوگیری از بارداری پس از زایمان نام برد ولی معمولاً خانم هایی که زایمان می‌کنند تا شش ماه اول می‌توانند از قرص‌های پروژسترونی استفاده کنند. ولی قرص‌های ترکیبی و قرص‌هایی که رایج هستند، به دلیل داشتن هورمون‌ استروژن باعث كاهش کیفیت و کمیت شیر می‌شود و توصیه نمی شود.

قرص شیردهی یک راه پیشگیری از بارداری برای مادران شیرده می باشد این قرص ها را تا پایان شیردهی می توان استفاده کرد به شرط آن که مادر شیردهی انحصاری داشته باشد و از روش تغذیه ای دیگری برای نوزاد استفاده نکند. این قرص ها تأثیری روی شیردهی ندارند اما حتماً باید سر ساعت مصرف شوند. گذاشتن آی‌یودی هم اگر خانمی‌عفونت نداشته باشد بعد از 6 هفته مشکلی ایجاد نمی‌کند. همچنین می توان از روش های سدی (کاندوم و...) و یا تزریق پروژسترون استفاده کرد.

* در هفته 6 ـ4 بعد از زایمان در مورد انتخاب روش های مناسب جلوگیری از بارداری با ماما یا پزشک مشورت کنید.

تغذیه مادران شیرده

مصرف مواد مغذی به مقدار لازم و کافی در دوران شیردهی، مادر را در تداوم شیردهی موفقیت آمیز خود کمک می کند. تغذیه مناسب مادر در این دوران برای حفظ بنیه، سلامت و اعتماد به نفس مادر و همچنین تأمین نیازهای تغذیه ای نوزاد ضروری می باشد. توجه به تغذیه دوران شیردهی از جهت حفظ و نگه داری ذخایر بدن مادر اهمیت زیادی دارد. رژيم غذایی مادران شيرده بعد از زايمان در مقايسه با غذای زنان باردار نياز به کالری و پروتئين بيشتری دارد زيرا بايد پروتئين، کلسيم و ساير موادی که مادر در اثر شيردهی ازدست می دهد تأمين شود. در ضمن براي جلوگيري از كم خوني و كمبود ويتامين ها مصرف روزانه يك قرص آهن و يك قرص مولتي ويتامين تا سه ماه پس از زايمان براي مادر تجويز مي شود.

- مادران شیرده جهت پیش گیری از کم آبی بدن باید به اندازه کافی (10ـ 8 لیوان در روز) مایعات شامل آب، شیر، دوغ، آبمیوه مصرف کنند.

- برای جلوگيری از کم خونی و کمبود ويتامين ها مصرف روزانه يک قرص آهن و يک قرص مولتی ويتامين تا سه ماه پس از زايمان برای مادر تجويز می شود.

- مصرف برخی غذاها مانند سیر، انواع کلم، پیاز، مارچوبه، تربچه و یا غذاهای پر ادویه می تواند روی طعم شیر اثر بگذارد و گاهی سبب بی تمایلی نوزاد به شیر خوردن می شود.

- به هنگام  تولد نوزاد 7 ـ6 کیلوگرم از وزن بدن مادر کم می‌شود و مدتی زمان احتیاج است که در اثر شیردهی باقی اضافه‌وزن مادر از بین برود. به طور کلی هر گونه رژیم غذایی در شیر دهی به منظور کاهش وزن ممنوع است.

- کاهش وزن بعد از زایمان باید تدریجی صورت گیرد تا بر مقدار شیر مادر تأثیر نگذارد. علاوه بر این شیردهی، خود سبب کاهش تدریجی وزن مادر می شود به این شرط که مواد مغذی لازم برای مادر تأمین شود. کاهش وزن در دوره شیردهی باید بیشتر متکی بر افزایش تحرک و انجام فعالیت های بدنی باشد تا کم خوری و رژیم غذایی.

ورزش بعد از زایمان

در صورتی که خانم، زایمان طبیعی (بدون بخیه) داشته، از همان روز اول و در صورت بخیه خوردن 10ـ7 روز بعد از زایمان و در صورتی که سزارین شده باشد مادر تقریباً دو هفته بعد می تواند حرکات ورزشی را شروع کند. حرکات ورزشی، ساده و به صورت آرام شروع شود و به تدریج زمان آن زیاد شود.

فعالیت بدنی برای بهبود وضعیت جسمانی و روانی مادر شیرده مهم است. ورزش سبب افزایش سطوح انرژی و اعتماد به نفس می شود، دردهای خفیف و دردهای پس از زایمان را تسکین می دهد، ماهیچه های پشتی و شکمی را برای بلند کردن و نگه داری نوزاد تقویت می کند و مادر را برای انجام دیگر فعالیت هایی که به آن علاقه مند است، آماده می کند.

- به طور کلی سلامتی مادر و نوزاد و عدم درد مهم ترین عامل برای شروع ورزش های پس از زایمان است.

- حرکات کششی، کار با کش‌های ورزشی و راه رفتن با سرعت متوسط جزء بهترین ورزش‌های بعد از بارداری هستند.

 

در دوران بارداری همزمان با رشد جنین و بزرگ شدن شکم، معمولاً عضلات راست شکمی از هم دور می شوند. بعد از زايمان این عضلات فقط با انجام ورزش به شرايط قبل از بارداري باز می گردد. در این جا برخی از این ورزش ها را شرح می دهیم:

تنفس شکمی

این ورزش قدرت و توان عضلات شکمی شما را به تدریج بر می گرداند و در تن آرامی کمک کننده است.

- در ابتدا بهتر است در وضعیت راحتی روی تخت یا فرش، دراز کش  قرار گرفته یک بالش زیر سر تان بگذارید و یک روتختی لوله شده را زیر زانوها بگذارید.

- دست را روی استخوان بیرونی مچ دست دیگر بگذارید.

- دم بگیرید و به شکم و دست تان وقتی که عضلات شکم تان به بیرون کشیده می شود، نگاه کنید. برای 5 ثانیه در این حالت نگه دارید. 

- نفس تان را بیرون دهید (بازدم) و در همان حالت عضلات شکم را برگردانید تا دیواره شکم به پایین برود. تا 5 بشمرید و این تمرین را 6 بار انجام دهید.

چرخش مچ پا

این تمرین گردش خون را در ساق و کف پا بهبود می دهد.

- به پشت دراز بکشید و پاها کشیده باشد. مچ پا را خم و صاف کنید.

- مچ پا را در جهت عقربه های ساعت و خلاف جهت آن بچرخانید.

این تمرین را 12 بار تکرار کنید.

ورزش کگل

این ورزش را بلافاصله پس از زایمان می توان انجام داد و در هر حالتی مانند شیردهی، حالت نشسته، ایستاده، خوابیده و حتی هنگام انجام کارهای منزل قابل اجرا می باشد. در این ورزش عضلات ناحیه کف لگن را به مدت 10 ثانیه جمع کرده، مانند این که قصد دارید مانع دفع ادرار شوید. سپس عضلات را به آرامی رها کنید. روزانه باید چندین بار این ورزش را تکرار کنید. در طی این ورزش نباید عضلات شکم یا قفسه سینه منقبض شود. برای این کار می توانید دست روی ناف خود بگذارید. در طی این ورزش نباید ناف حرکت کند یا جابجا شود.

بستن شکم به برگشت قوام عضلانی رحم کمک نمی کند فقط به طور موقت شکم را جمع نگه می دارد. بهترین توصیه برای برگشت توان عضلانی دیواره شکم، ورزش های مخصوص شکم می باشد. البته اگر بستن شكم آنقدر محكم نباشد كه بخیه ها را اذیت كند، منعی وجود ندارد و ممكن است در كنار ورزش تا حدی تأثیر بگذارد.

 زود راه افتادن مادر پس از زایمان در کاهش عوارض مثانه ای و یبوست نقش مهمی دارد. در صورت داشتن شرایط طبیعی روزانه حداقل 30ـ 15 دقیقه در منزل قدم بزنید. این کار جریان خون پاها را بهتر می کند و از تشکیل لخته در عروق پا جلوگیری می کند.

مراقبت های نوزاد و شیر دهی

نوزاد برای اولین بار در بیمارستان و بلافاصله بعد از زایمان معاینه می شود. در 6 ساعت اول بعد از تولد، دمای بدن نوزاد به طور مستمر پایش می شود. قد، دور سر و وزن اندازه گیری می شود. در 24 ساعت اول بعد از تولد یک پزشک متخصص نوزاد را از لحاظ فیزیکی (تنفس، ضربان قلب، توانایی دفع ادرار و مدفوع و...) معاینه می کند.

 

- در آغوش گرفتن نوزاد و تماس پوستی مادر و نوزاد و نگاه کردن به نوزاد در اولین لحظات پس از تولد در برقراری رابطه عاطفی بین مادر و نوزاد و تداوم شیر دهی نقش بسیار مهمی دارد.

 

- قبل از شیر دادن دست ها را با صابون شسته و پستان ها را فقط روزی یکبار با آب تمیز سالم بشویید.

 

- اولین مدفوع نوزاد تیره و قیری شکل است و ممکن است 2 تا 3 روز ادامه داشته باشد. بعد از آن شیرخوار ممکن است به تعداد دفعات تغذیه مدفوع شل دفع نماید. این وضعیت طبیعی است و اسهال تلقی نمی گردد و از نظر ادرار حداقل 6 کهنه یا پوشک در 24 ساعت خیس می کند که نشان دهنده کفایت شیر مادر است.

 

- بند ناف باید تمیز و خشک نگه داشته شود و بیرون از پوشک قرار بگیرد. از به کار بردن الکل یا هر ماده ای روی بند ناف خود داری نمایید. بعد از افتادن بند ناف خروج یک یا دو قطره خون و یا ترشح غیر چرکی و کم طبیعی است. اگر بند ناف نوزاد بعد از 3 هفته نیفتاد لازم است به پزشک مراجعه نمایید.

 

- برای جلوگیری از سوختگی پاها و ناحیه اداری تناسلی، پس از هر بار دفع ادرار یا مدفوع، پاها را با آب تمیز نمایید. نواحی فوق را گاهی باز بگذارید زیرا جریان هوا علاوه بر اینکه از سوختگی جلوگیری می کند بهبود سوختگی را نیز تسریع می نماید.

 

- بعد از واکسن های اولیه که نوزاد در بیمارستان یا زایشگاه دریافت می کند واکسیناسیون شیرخوار را از 2 ماهگی شروع نمایید.

 

- تا پایان یک سالگی، ماهیانه لازم است نوزاد مراقبت شود و وزن و دورسر و قد او اندازه گیری گردد و به مراحل تکاملی او توجه شود. همچنین توصیه های لازم در مورد شیر دهی و تغذیه تکمیلی از زمان لازم انجام گیرد.

 

- بهترین زمان ختنه برای نوزادان پسر در اولین فرصت پس از تولد می باشد و بهتر است نوزاد پسر ختنه شده با مادر از بیمارستان یا زایشگاه ترخیص گردد و یا حداکثر در ماه اول زندگی توسط پزشک مجرب انجام شود.

 

- اکثر نوزادان بطور طبیعی از روز دوم و سوم تولد زرد می شوند و معمولاً تا 7 روز به تدریج این زردی برطرف می شود. این زردی فیزیولوژیک است و نیاز به هیچ درمانی ندارد. برای کنترل از نظر زردی، حتی اگر نوزاد به نظر شما طبیعی است وی را روز سوم یا حداکثر چهارم تولد نزد پزشک ببرید.

 

- در سال هاي اخير، سازمان هاي مختلف بهداشتی، جهت مشخص كردن اهميت غربالگري تمام نوزادان از نظر كاهش شنوایي اقداماتي انجام داده اند. اهمیت تشخیص زودرس ناشنوایی و کم شنوایی کودکان از لحاظ درمان به موقع و پیشگیری از ناتوانی های آنان ثابت شده است. اولين فرصت جهت ارزيابي شنوایي نوزاد در بيمارستان، اندكي پس از تولد است

.

- كم‌كاري تيروئيد يكي از دلايل اصلي عقب ماندگي ذهني است، اما اغلب نوزادان در بدو تولد کاملاً طبیعی به نظر می‌رسند. با انجام یک آزمایش ساده سه تا پنج روز پس از تولد می‌توان به وجود کم‌کاری مادرزادی تیروئید در نوزادان پی برد و با درمان به موقع و صحیح از عوارض آن می توان پیشگیری کرد.

 

- اولین معاینه نوزاد پس از تولد در 7 روزگی و سپس 15 روزگی است، بعد از آن 1 ماهگی، و تا یک سالگی ماهیانه ویزیت شود.

 

- از 5 روزگی نوزاد علاوه بر شیر مادر به ویتامینA+D  یا مولتی ویتامین نیاز دارد.

- تغذیه با شیر مادر بلافاصله بعد از زایمان شروع می شود. هر چه تغذیه با شیر مادر زودتر شروع شود شانس موفقیت شیردهی بیشتر می شود. در روزهای اول بعد از زايمان آغوز که حاوی پروتئين بيشتر و موادی مشابه واکسن دارد (آغوز اولین واکسن شیرخوار در برابر بیماری ها محسوب می شود) در پستان ها توليد و ترشح آن تا10 روز ادامه می یابد و سپس به شير تبديل می شود.

 

- در روزهای اول که میزان شیر مادر کم است احتیاج نوزاد نیز کم می باشد و نیازهای تغذیه ای او تأمین می گردد. با مکیدن نوزاد ترشح شیر برقرار و مقدار آن افزایش خواهد یافت. اکثر شیرخواران که به طور انحصاری با شیر مادر تغذیه می شوند به 8 تا 12 بار تغذیه در شب و روز نیاز دارند تا شیر کافی دریافت کنند. شب ها حداقل 2 تا 3  بار به نوزاد خود شیر بدهید.

 

- هورمون های تولید کننده شیر بین ساعات 6 ـ2 صبح در بالاترین میزان است. بنابراین افزایش دفعات شیردهی در عصر و شب به تولید بیشتر شیر کمک می کند. مهم ترین اصل در تولید شیر بیشتر، مکیدن مکرر و تخلیه مرتب پستان ها بر حسب میل و تقاضای شیرخوار در شب و روز می باشد (زود به زود شیر خوردن نوزاد به دلیل هضم آسان و قابلیت جذب بالای شیر مادر است). استراحت و آرامش مادر، داشتن تغذیه مناسب، حمایت خانواده، ماساژ پشت، گردن و شانه ها قبل از شیردهی نیز در تولید شیر بیشتر مؤثر است.

 

- مادر در وضعیت های خوابیده یا نشسته می تواند به نوزاد خود شیر بدهد برای این کار دست و بازوی خود را زیر سر و شانه شیرخوار قرار دهد و دست دیگر را طوری زیر پستان قرار دهد که شست روی پستان و انگشتان دیگر زیر پستان باشد. چانه شیرخوار چسبیده به پستان، هاله پستان در دهان او و لب تحتانی شیرخوار به پایین برگشته باشد. مادر و نوزاد در طول تغذیه باید در وضعیت کاملاً راحت باشند.

 

- مادر لازم است پستان ها را کاملاً تميز نگه دارد. فقط کافی است خانم های شيرده پستان های خود را يک بار در روز فقط با آب بشویند.

 

- در بعضی مادران شيرده به دليل وضعيت نادرست شيردهی و در حالتی که شيرخوار به قدر کافی هاله پستان را در دهان قرار نداده و فقط نوک پستان را می مکد، نوک پستان زخم می شود. مادر می تواند براي کمک به بهبود زخم يا شقاق نوک پستان، بعد از تغذيه نوزاد يک قطره از شير خود را روی نوک و هاله پستان قرار دهد.

 

- کافی نبودن شیر هنگام دوشیدن، ملاک میزان تولید شیر نیست زیرا پستان با مکیدن شیرخوار، شیر کافی تولید می کند. هم چنین تولید شیر به کوچک بودن پستان ها بستگی ندارد.

- فقط شیر مادر و قطره مولتی ویتامین در 6 ماه اول کافی است و بهترین راه تشخیص کافی بودن شیر مادر، افزایش وزن شیرخوار بر اساس نمودار رشد است.

 

- مادران شاغل تا زمانی که در مرخصی زایمان هستند شیرخوار را فقط با شیر خود تغذیه کنند. هنگام بازگشت به کار نیز از مرخصی ساعتی برای شیردهی استفاده کنند یا شیر خود را بدوشند تا در زمان دور بودن شیرخوار از این شیر تغذیه شود. شیر دوشیده شده مادر باید با قاشق یا فنجان به شیرخوار داده شود. همچنین مادر شیردهی را در عصر و شب افزایش دهد.

 

- دوشیدن شیر با دست بهترین روش دوشیدن است. فکر کردن به شیرخوار و نگاه کردن به او، استفاده از حوله گرم و مرطوب به مدت 10ـ 5 دقیقه روی پستان و حمام کردن یا ماساژ دادن پستان به جاری شدن شیر کمک می کند.

 

- شیر دوشیده شده 4 ساعت در دمای اتاق (محل خنک) و تا 48 ساعت در یخچال و 3 ماه در فریزر قابل نگهداری است.

 

- مادرانی که نوک سینه فرورفته دارند معمولاً با مکیدن نوزاد به تدریج نوک سینه طی هفته اول و دوم پس از زایمان بیرون می آید و مانعی برای شیردهی نیست.

 

- شقاق، ترک خوردن و زخم شدن نوک پستان است که اغلب به دلیل شیوه نادرست شیردهی است. اصلاح نحوه شیردادن و درآغوش گرفتن نوزاد، گذاشتن کیسه یخ 3ـ2 دقیقه قبل از شیر دادن و مالیدن یک قطره از شیر روی نوک پستان به کاهش درد و بهبود ترک خوردن کمک می کند. همچنین استفاده از صابون ها یا محلول هایی که باعث از بین رفتن چربی طبیعی پوست می شوند می تواند باعث خشکی بیش از حد پوست گردد.

 

- احتقان پستان در اثر پر خون بودن رگ های پستان است. در این حالت پستان در لمس بسیار سفت و گرم و احتمالاً دردناك می باشد. در چنين مواردي تخليه شير از پستان باعث نرم شدن آن مي شود. بدين منظور مادر بايد ابتدا با يك حوله تميز و گرم پستان خود را كمپرس كند يا دوش آب گرم بگيرد و پس از ماساژ ملايم پستان،‌ نوزاد خود را تغذيه نمايد. اگر نوزاد قادر به مكيدن نباشد،‌ مادر مي تواند شير خود را دوشيده و با فنجان و قاشق به شير خوار بخوراند. همچنین استفاده از کیسه یخ بعد از شیردهی و مصرف مسکن ساده استامینوفن می تواند کمک کننده باشد.

 

مادر > بعد از بارداری > زنان و مامایی
1396/02/10
کارشناس مامایی خانم سعیدی
S s s s s s 3
o j k q

اگر مایل هستید، می توانید مطلب فوق را با دوستانتان به اشتراک بگذارید

مطالب مرتبط

اگر نظری یا سؤالی در مورد مطلب فوق دارید در بخش نظرات با ما در میان بگذارید. ما نکات شما را با دقت می خوانیم.

نام و نام خانوادگی
آدرس ایمیل
متن نظر
کد امنیتی