h 8784
i 0
S 2

زنان و مامایی بارداری

بارداری برای هر زن تجربه زیبایی است که با تغییرات بسیاری همراه است. این تغییرات به منظور سازگاری و آماده سازی بدن مادر با حاملگی است. زنان در این دوره نیاز به مراقبت های خاصی دارند و مهم ترین ضامن حفظ تندرستی مادر در به دنیا آوردن نوزاد سالم، آگاهی وی از مراقبت های دوران بارداری و عمل نمودن به آن هاست.

  •  خلاصه بارداری
    •  سه ماهه اول بارداری
    •  سه ماهه دوم بارداری
    •  سه ماهه سوم بارداری
  •  برخی علائم احتمالی بارداری
  •  مراقبت ها
    •  زمان مراقبت های خانم باردار در دوران بارداری
    •  آزمایشات دوران بارداری
      •  آزمایش های روتین بارداری
      •  آزمایشات غربالگری جنین
      •  آزمایشات خاص بارداری
    •  مصرف مکمل ها
      •  مکمل اسید فولیک
      •  مکمل آهن
      •  مکمل مولتی ویتامین (ساده یا مینرال)
      •  مکمل کلسیم
    •  سونوگرافی در بارداری
      •  سونوگرافی اول
      •  سونوگرافی دوم
      •  سونوگرافی سوم (سونوگرافی آنومالی)
      •  سونوگرافی چهارم
      •  سونوگرافی داپلر
    •  سن بارداری و تخمین زمان زایمان
  •  بهداشت فردی
    •  استراحت
    •  کار
    •  لباس
    •  بهداشت دهان و دندان
    •  مسافرت
    •  استحمام و دوش گرفتن
    •  مراقبت از پستان ها و شکم
    •  بهداشت روان در بارداری
    •  بهداشت در روابط جنسی
    •  ورزش
    •  تغذیه
    •  مصرف سیگار، الکل و مواد مخدر در بارداری
    •  واکسیناسیون
    •  مواد آرایشی در بارداری
  •  اصلاح وضعیت در بارداری
    •  اصلاح وضعیت در حالت ایستاده
    •  طرز نشستن صحيح زن باردار
    •  برخاستن
    •  طرز صحيح نشستن روي صندلي
    •  بلند شدن از روی صندلی
    •  اصلاح وضعیت هنگام خوابیدن
    •  اصلاح وضعیت در حالت خوابیده به پهلو
    •  اصلاح وضعیت در حالت خوابیده نیمه دمر
    •  اصلاح وضعیت هنگام پهلو به پهلو شدن در تخت
    •  نحوه بلند شدن ازتخت خواب
    •  اصلاح وضعیت هنگام بلند کردن اجسام از روی زمین
    •  اصلاح وضعیت هنگام انجام خانه داری
  •  برخی عارضه های بارداری
    •  دیابت
    •  فشارخون
    •  خونریزی طی بارداری
    •  عفونت ادرار در بارداری
    •  زایمان زودرس (پره ترم)
    •  زایمان طول کشیده (پست ترم)
  •  آمادگی برای زایمان
    •  کلاس های آمادگی برای زایمان
      •  تکنیک های تنفسی در بارداری
      •  تن آرامی (relaxation)
      •  ماساژ در بارداری
      •  ورزش های آمادگی برای زایمان

خلاصه بارداری

بارداری ناشی از باروری تخمک توسط اسپرم است. طول مدت بارداری از اولین روز آخرین قاعدگی ۲۸۰ روز می باشد. پدیده حاملگی برای هر زن تجربه زیبا و دلنشینی است که تغییرات بسیاری را به همراه دارد و به طور یقین هیچ رویداد فیزیولوژیک دیگری چنین تغییراتی را ایجاد نمی کند. خوشبختانه این تغییرات اکثراً مزاحمتی برای سلامت مادر و جنین ایجاد نکرده و بیشتر زنان، دوره بارداری را بدون مشکل خاصی طی کرده و جنینی سالم به دنیا می آورند. شناخت تغییرات ظاهری و درونی در این دوره به یک بارداری مطمئن برای خانم ها کمک زیادی می کند.

کل بارداری 9 ماه است که آن را به سه تا سه ماهه تقسیم بندی می کنند. سه ماهه اول از صفر تا 14 هفته، سه ماهه دوم 14 تا 28 هفته و سه ماهه سوم از 28 تا 42 هفته می باشد.

سه ماهه اول بارداری

بارداری، موقعیتی شگفت انگیز در زندگی هر زنی است که طی آن، تغییرات زیادی اتفاق می افتد. بدن مادر به طرز فوق العاده ای سخت کار می کند تا میلیون ها سلول کودک خود را بسازد.

یکی از اولین تغییرات، قطع خونریزی های ماهیانه است. البته ممکن است برخی خانم ها در شروع بارداری کمی لکه بینی داشته باشند. میزان ترشحات افزایش می یابد، زیرا حجم خون تا پنجاه درصد بیشتر می شود. به دنبال افزایش حجم خون و هورمون ها میزان ادرار نیز زیاد می شود. پستان ها بزرگ و حساس می گردد. در این زمان احساس خستگی بیش از معمول است. حالت تهوع شایع است. تنفس سریع تر و کوتاه تر می شود. مفاصل در بارداری به دلیل هورمونی به نام ریلاکسین شل تر می شوند و این اجازه را می دهد تا برای کودک و تولد او در لگن جا باز شود، در نتیجه دردی خفیف در قسمت های مختلف بدن مثل ناحیه لگن و ران ها احساس می شود. در اواخر سه ماهه اول حالت تهوع و استفراغ کمتر می شود. هورمون های بدن متعادل شده و خانم آرامش بیشتری خواهد داشت.

* نکته: در صورت وجود هرگونه خونریزی، درد و تب باید به پزشک مراجعه شود.

سه ماهه دوم بارداری

سه ماهه دوم بارداری، آسان ترین و راحت ترین ماه ها در بارداری است اما به این معنی نیست که در بدن مادر تغییری رخ نمی دهد. این سه ماهه به عنوان ماه عسل بارداری نیز در نظر گرفته می شود. بیشتر علائم ناخوشایندی که سه ماهه اول بارداری وجود دارد مانند تهوع صبح گاهی در این سه ماهه از بین می رود.

رحم همچنان در حال رشد است و در بیست هفتگی به حد ناف مادر می رسد. در این سه ماهه، مادر اولین حرکات جنین خود را حس می کند که یکی از بزرگ ترین شادی های بارداری است. مادرانی که قبلاً حامله بوده اند از هفته شانزدهم متوجه این حرکات می شوند و زودتر از خانم های با بارداری اول تکان خوردن جنین خود را احساس می کنند.

در این سه ماهه با بزرگ شدن رحم و رشد جنین به معده فشار وارد می شود و از طرف دیگر به علت شل شدن دریچه معده در اثر هورمون های بارداری، مادر ممکن است سوزش سر دل را تجربه کند.

از جمله تغییرات پوستی می توان به ماسک حاملگی اشاره کرد که به صورت لکه های قهوه ای رنگ بیشتر نواحی پیشانی و گونه ها را می پوشاند. همچنین خطی سیاه رنگ از ناف تا پایین شکم پدید می آید به نام لینه آ نیگرا. در برخی خانم ها همزمان با رشد جنین و بزرگ شدن شکم، پوست از هم باز می شود و خطوطی قرمز رنگ به نام استریا ایجاد می شود که درمان خاصی ندارد. این تغییرات پوستی از لحاظ زیبایی ممکن است برای مادر ناخوشایند باشد اما غالباً زودگذرند و پس از زایمان به تدریج محو می شوند. استریا پس از بارداری به خطوطی نازک و نقره ای رنگ تبدیل می شود.

* در صورت افزایش وزن ناگهانی (بیش از سه کیلوگرم در یک ماه)، درد، تهوع و استفراغ و خونریزی به پزشک مراجعه شود.

سه ماهه سوم بارداری

از آنجا که بارداری به انتهای خود نزدیک تر می شود دغدغه های فکری جدیدی نیز برای مادر به وجود می آید (درد زایمان، توانایی نگه داری از کودک به عنوان یک مادر و...) هم چنین ممکن است مادران احساس کنند که خستگی سه ماهه اول بازگشته است. در هفته های آخر خانم ها حسی به نام آزاد شدن سر دل را تجربه می کنند، به دلیل نزول سر جنین به داخل لگن، فضای بالای شکم آزاد می شود و تنفس راحت تر صورت می گیرد. این حس به خصوص در مادرانی که بارداری اول خود را تجربه می کنند، نمود بیشتری دارد.

ورم کردن به ویژه در پاها در این سه ماهه شایع است. با بزرگ شدن جنین رگ ها تحت فشار قرار می گیرند و بازگشت خون از اندام های تحتانی دشوارتر است که در این مورد استفاده از جوراب مخصوص واریس و به خصوص دراز کشیدن به پهلوی چپ کمک کننده است (به ورم دست ها و صورت دقت شود چرا که ممکن است در فشار خون بالا این حالت دیده شود). هموروئید نیز در انتهای بارداری شایع است.

در سه ماهه سوم بارداری پستان ها برای شیردهی آماده می شوند و در هفته های آخر ماده ای شیری و زردرنگ ترشح می شود که به آن کلستروم می گویند که اولین غذای نوزاد محسوب می شود. در این سه ماهه توجه به حرکات جنین از اهمیت ویژه ای برخوردار است. با بزرگ شدن شکم مرکز ثقل بدن تغییر می کند و حفظ تعادل سخت تر از گذشته است. کمر درد در بارداری به طور معمول وجود دارد اما در انتهای بارداری و با نزدیک شدن به زایمان بیشتر می شود.

هنگامی که خانم به زمان زایمان نزدیک می شود در بدن او هورمونی به نام اکسی توسین ترشح می شود، این هورمون در انقباضات و باز شدن دهانه رحم نقش اساسی دارد.

* در صورت هر گونه لکه بینی، آبریزش، کاهش حرکات جنین، تب و لرز و درد به بیمارستان مراجعه شود.

برخی علائم احتمالی بارداری

فکر می کنید ممکن است باردار باشید یا شاید هم امیدوارید به زودی باردار شوید. در هر صورت می خواهید بدانید درهفته های اول بارداری باید دنبال چه چیزی باشید تا هرچه سریع تر با اطمینان از آن آگاه شوید. در اینجا نگاهی به شایع ترین علائمی می اندازیم که بدن درهفته های اول بارداری ارسال می کند:

1. قطع قاعدگی: با گذشت دو هفته ازباروری تخمک توسط اسپرم، زنان با قطع اولین دوره قاعدگی خود روبه رو می شوند هرچند گاهی اوقات ممکن است یک یا دو روز لکه بینی داشته باشند. البته در بیشتر مواقع شروع بارداری باعث قطع عادت ماهیانه می شود اما این نشانه نمی تواند تنها علامت بارداری باشد (در اختلالات هورمونی، استرس، انجام ورزش های سنگین و... قطع قاعدگی ممکن است اتفاق بیفتد).

2. تکرر ادرار: از نشانه های احتمالی بارداری افزایش میزان ادرار درطول شبانه روز است که به خاطر وجود هورمون های بارداری، افزایش میزان جریان خون و بزرگ تر شدن رحم و فشار بر مثانه اتفاق می افتد.

3. تغییرات در پستان ها: به صورت احساس درد، بزرگ شدن پستان وپررنگ شدن هاله آن است.

4. خستگی و خواب آلودگی: از اوایل حاملگی به بعد بسیاری از زنان از خستگی و افزایش میزان خواب شکایت می کنند این مسئله احتمالا ً ناشی از اثر خواب آور پروژسترون است.

5. احساس ناخوشایند صبحگاهی: اغلب صبح ها دیده می شود، ولی می تواند در هر زمان دیگری از روز نیز ایجاد شود (به خصوص زمانی که مادر غذای کافی نخورده و میزان قند خونش پایین آمده است) ازعلائم ناخوشی صبحگاهی حالت تهوع و استفراغ است.

6. ویار: یکی از علائم حاملگی ویاراست. ویار به معنای حساس شدن خانم باردار نسبت به بعضی چیزهای اطرافش می باشد. مثلاً ممکن است از بعضی بوها شدیداً ناراحت شود و یا از برخی دیگر بسیار خوشش بیاید و یا از بعضی از غذاها متنفر شود و یا برعکس به خوردن بعضی مواد شدیداً تمایل پیدا کند. ویار غذایی رایج ترین نوع ویارها در خانم باردار است .

* نکته مهم: برای تشخیص قطعی بارداری، به طور معمول از آزمایش BHCG (آزمایش خون بارداری) و سونوگرافی استفاده می شود. معمولا ضربان قلب جنین از هفته پنجم در سونوگرافی واژینال و از هفته هفتم بارداری در سونوی شکمی قابل رویت است.

مراقبت ها

مراقبت های دوران بارداری یعنی مراقبت هایی که قبل از تولد نوزاد باید یک خانم حامله ازآن بهره مند شود. این مراقبت ها از همان ابتدای حاملگی شروع می شوند، بارداری را بررسی می کنند و به خانم ها از روند طبیعی رشد جنین و سلامتی خودشان اطمینان می دهند. در شرایط خاص بارداری نیز مانند دیابت، فشارخون، بیماری ها و... تمامی این مراقبت ها در جهت یک بارداری با عارضه کمتر است.

زمان مراقبت های خانم باردار در دوران بارداری

درمدت 40 هفته، مراقبت های لازم باید در8 بار ملاقات با مادر ارائه شود. دو ملاقات در بیست هفته اول و شش ملاقات در بیست هفته دوم. (در بارداری های ویژه تعداد مراقبت ها افزایش می یابد) .این معاینات برای بررسی بارداری در نظر گرفته شده اند. دراین مراقبت ها پس از گرفتن شرح حال و انجام معاینات فیزیکی (وزن، فشارخون، درخواست آزمایشات و...) درارتباط با زمان بعدی مراجعه، بهداشت فردی و مسائل دوران بارداری (رژیم غذایی، خواب و استراحت، ورزش، کار و تفریح، مسافرت، استحمام، پوشاک، اجابت مزاج (پیشگیری از بواسیر)، فعالیت جنسی، مراقبت از پستان و شکم، مراقبت از دندان ها، اعتیاد، مصرف سیگار، الکل، واکسیناسیون و...) توضیحات و آموزش لازم داده می شود.

آزمایشات دوران بارداری

برای خانم های باردار در طول بارداری، به عنوان بخشی از مراقبت های این دوران، آزمایش هایی درخواست می شود که به بررسی رشد و تکامل جنین و سلامت زایمان کمک می کند. بعضی از این آزمایش ها برای همه زنان لازم است، اما انجام برخی از آن ها با توجه به نظر پزشک و در مواردی انجام می شود که ممکن است سلامت جنین در خطر باشد یا در بروز برخی اختلالات شک و تردید وجود داشته باشد.

آزمایش های روتین بارداری

در هفته های مختلف بارداری آزمایشاتی برای خانم در نظر گرفته شده اند. با انجام این آزمایشات اطلاعات مفیدی از موقعیت درونی فرد به دست می آید.

CBC: شامل بررسی Hb و Hct(هموگلوبین و هماتوکریت). با این آزمایش، کم خونی و مشکلات عفونی مادر بررسی می شود و در نتیجه سبب پیشگیری از تولد نوزاد کم وزن، سقط و تولد زودرس نوزاد می شود. بررسی مادر از نظر کم خونی در مراقبت اول و سوم انجام می شود.

 

‌‌‌‌‌‌BG&RH: جهت پیشگیری از ناسازگاری خونی مادر و جنین که سبب مرگ داخل رحمی و سقط می شود. اگر مادرRH  منفی (منظور از RH منفی، منفی بودن گروه خونی است مثلا A منفی) و پدرRH مثبت باشد مادر نیاز به درمانی مختصر دارد که جنین را از خطرات احتمالی خونی در بارداری بعدی حفظ کند.
مادر RHمنفی بهتر است در هفته 28 و همچنین بعد از زایمان حتما ایمونوگلوبینRH  (آمپول روگام) را دریافت کند.

* نکته: در هر بارداری دریافت این ایمونوگلوبین باید تکرار شود.

 

FBS: جهت پیشگیری از دیابت بارداری انجام می شود. در خانم های با BMI بیشتر یا مساوی 30، سابقه دیابت بارداری، مرده زایی، سقط بیش از دو بار و دیابت در خانواده، درملاقات اول GTT یا تست تحمل گلوکز درخواست می شود.

مدت زمان ناشتا بودن آزمایش GTT در فرد باردار می تواند 14-8 ساعت باشد. با 75 گرم گلوکز انجام می شود. یک نمونه خون در شرایط ناشتا گرفته شده و سپس گلوکز خورده می شود. نمونه های خون بعدی به فاصله یک ساعت تا 2 ساعت بعد از مصرف گلوکز گرفته می شوند. 

 

BUN & Cratinin: هر گاه ميزان این دو عنصر در خون بالاتر از حد معمول شود نشانه نارسايي در كار كليه ها هست و به همين جهت معيار خوبي براي ارزيابي عملكرد كليه ها مي باشد. این آزمایشات جهت پیشگیری از نارسایی کلیه که می تواند سبب سقط و یا زایمان زودرس شود درخواست می شود.

 

U/Aو U/C: آزمایش کامل ادرار به همراه کشت ادرار که فاکتورهای مختلفی را از جمله وجود پروتئین، خون، گلبول های سفید و باکتری در ادرار بررسی می کند. این آزمایش جهت پیشگیری و تشخیص پره اکلامپسی، عفونت ادراری و درمان آن می باشد.

 

 :VDRLجهت پیشگیری از سیفیلیس مادرزادی .

 

- :HbsAg جهت تشخیص هپاتیت B مادر و پیشگیری از ابتلای نوزاد.

 

- :HIV جهت تشخیص ایدز مادر و پیشگیری از آلودگی نوزاد.

آزمایشات غربالگری جنین

آزمایشات غربالگری به مجموعه ای از بررسی های آزمایشگاهی وسونوگرافی گفته می شود که در مراحل مختلف انجام شده و هدف این است که مادران باردار را در یک سری نقایص جنینی (نه همه ی نقایص) غربال کند. از جمله، اختلالات کروموزومی (تریزومی 21، 18، 13) که شایع ترین آن ها سندرم داون (مونگولیسم) می باشد و آن ها را در گروه های کم خطر یا پر خطر قرار می دهد.

با توجه به اینکه نقایص و سندرم های مورد بررسی، در خانواده هایی که هیچ سابقه ای ندارند نیز به میزان کافی دیده می شود، بنابراین توصیه می شود همه ی خانم ها در هر سنی، تست های غربالگری را انجام دهند.

این آزمایشات تشخیصی نیست، فقط احتمال برخی اختلالات کروموزومی را بررسی می کند. اگر مشکلی در نتایج غربالگری دیده شود، تا زمان انجام یک تست تشخیصی (مثل آمنیوسنتز)، نظر خاصی نمی شود داد.

* نیازی به ناشتا بودن ندارد و بهتر است تست های غربالگری در یک آزمایشگاه انجام شود یعنی آزمایش غربالگری دوم در همان مرکز آزمایشگاهی که غربالگری اول انجام شده صورت گیرد.

 

- غربالگری در سه ماهه اول یا دبل مارکر

زمان انجام آزمایش از ابتدای هفته 11 تا  انتهای هفته 13 (13 هفته و 6 روز) بارداری می باشد، که شامل یک تست خون (جهت بررسی دو ماده PAPP-Aو free-B- HCGدر خون مادر) و یک سونوگرافی NT  می باشد.

 

- غربالگری سه ماهه دوم بارداری یا کواد مارکر

اگر تست دبل مارکر احتمال ابتلای جنین را بسیار پایین تشخیص دهد لازم است که در هفته های 15 تا 18 بارداری و ترجیحاً هفته های 15 تا 16 مجدداً به آزمایشگاه مراجعه شده و این بار تست چهارگانه یا کواد مارکر بر روی نمونه خون مادر انجام شود. در این تست چهار هورمون بررسی شده و آنالیز روی آن صورت می پذیرد و مجدداً احتمال ابتلا جنین به همان ناهنجاری های کروموزومی و نیز یک گروه بیماری دیگر به نام نقص لوله عصبی محاسبه می شوند.

آزمایشات خاص بارداری

این تست ها می توانند وجود نقص جنین را به طور یقین نشان دهند و در واقع تست های تشخیصی، نتیجه آزمایشات غربالگری را رد و یا تأیید می کنند. وقتی نتیجه ی غربالگری ها، نشان‌دهنده ریسک بالای بارداری برای ابتلا جنین به هر یک از بیماری‌های مادرزادی مورد بررسی باشد، باید آمنیوسنتز را به عنوان یک تست تشخیصی مد نظر قرار داد.

استفاده از آزمایشات تشخیصی از قبیل آمنیوسنتز خطر سقط جنین را به همراه دارد به همین دلیل این گونه روش های تهاجمی با وجود دقیق بودنشان به همه زنان باردار پیشنهاد نمی شود. آزمایشات تشخیصی موقعی پیشنهاد می شود که خطر بالای سندرم داون در تست غربالگری گزارش شود.

 

اگر نتایج غربالگری سه ماهه اول یا دوم نشان دهنده خطر بالا باشد آزمایشات تشخیصی زیر انجام می شود.

1. نمونه برداری از جفت ( (CVS: معمولاً بین هفته 11 تا 12 حاملگی انجام می‌شود. در این روش یک نمونه کوچک از پرزهای جفتی جنین گرفته می‌شود. مقادیر کم سلول های جنین از روی جفت به وسیله ابزار مخصوصی از راه دهانه رحم گرفته می شود. این کار گاهی با استفاده از سرنگ و از طریق دیواره شکم و گاهی از راه دهانه رحم و با راهنمایی سونوگرافی انجام پذیرفته سپس بر روی سلول های به دست آمده آزمایش صورت می گیرد.

از آنجایی که CVS نسبت به آمنیوسنتز در مراحل زود هنگام تر قابل انجام است لذا می تواند زودتر در مورد سلامت جنین اطمینان خاطر دهد و پزشک را قادر می سازد سریع تر در مورد ادامه یا ختم حاملگی تصمیم گیری کند.

2. آمنیوسنتز: آمنیوسنتز یک روش تشخیص پیش از تولد می باشد که طی آن مقدار کمی از مایع آمنیوتیک کشیده می شود. مایع آمنیوتیک مایعی است که جنین را احاطه کرده است و در خلال رشد جنین، سلول هایی از بدن وی جدا شده و به درون مایع آمنیون وارد می شود. با بررسی سلول های جنینی موجود در مایع آمنیوتیک که از همان ترکیب ژنتیکی جنین برخوردارند، تشخیص اختلالات ژنتیکی میسر می باشد. زمان مناسب جهت انجام آمنیوسنتز از هفتۀ ١٤ تا ٢٠ بارداری می باشد.

مصرف مکمل ها

بارداری در بدن با تغییراتی همراه است از جمله این تغییرات افزایش حجم خون و پلاسما است و نتیجه آن، کاهش غلظت ریزمغذی های خون است. در صورتی که خانم از قبل با کمبود این مغذی ها مواجه بوده باشد در بارداری این حالت تشدید می شود. از این رو مصرف برخی مکمل ها در بارداری ضروری است.

مکمل اسید فولیک

نیاز به اسید فولیک در دوران بارداری افزایش می یابد. به دلیل نقش اسید فولیک در پیشگیری از نقص مادرزادی لوله عصبی، بهتر است مصرف این مکمل از سه ماه یا حداقل یک ماه قبل از بارداری شروع شود و برای خانم های بارداری که از قبل تصمیم به بارداری نداشته اند به محض اطلاع از بارداری مصرف روزانه400  میکروگرم از این مکمل توصیه می شود. از پایان ماه چهارم بارداری که کپسول مولتی ویتامین مصرف می شود، در صورتی که این کپسول ها حاوی اسید فولیک باشند، مصرف قرص اسید فولیک قطع می شود و در غیر این صورت مصرف آن تا پایان بارداری ادامه دارد.

مکمل آهن

در دوران بارداری نیاز به آهن تا دو برابر قبل از بارداری افزایش می یابد. این میزان افزایش نیاز به آهن برای رشد جفت و جنین به حدی است که به هیچ وجه از طریق مصرف مواد غذایی تأمین نمی شود. از عوارض فقر آهن زایمان زودرس، رشد ناکافی جنین و افزایش خطر مرگ و میر است. بنابراین مصرف یک عدد قرص آهن (فروس سولفات) ضروری است.

خانم های باردار باید از شروع  هفته 16 بارداری روزانه یک عدد قرص آهن مصرف کنند و تا سه ماه پس از زایمان ادامه دهند. زنان باردار دارای جثه بزرگ، داشتن جنین های دوقلو، آغاز مصرف مکمل در اواخر بارداری، ممکن است از مصرف 100-60 میلی گرم (3-2 قرص) در روز سود ببرند.

 

نکاتی در مورد مکمل آهن

- ویتامینC  سبب افزایش جذب آهن می شود. ویتامین C در مرکبات، گوجه فرنگی، طالبی، توت فرنگی و... موجود است.

- قهوه، شیر و زرده تخم مرغ سبب کاهش جذب آهن می شود.

- جذب آهن با معده خالی افزایش می یابد.

- افرادی که با مصرف مکمل آهن دچار عوارض گوارشی مانند تهوع، استفراغ، یبوست و درد معده می شوند، می توانند شب موقع خواب یا پس از خوردن غذا (با معده پر) قرص آهن مصرف کنند.

مکمل مولتی ویتامین (ساده یا مینرال)

به طور کلی نیازهای تغذیه ای زنان باردار را می توان از طریق منابع غذایی تأمین کرد (به جز اسیدفولیک و آهن).

معمولا در کشورهای در حال توسعه به دلیل وضعیت نامطلوب اقتصادی و یا فرهنگی ممکن است خانم باردار مواد مغذی لازم را از رژیم غذایی روزانه به دست نیاورد، در این صورت استفاده از مکمل مولتی ویتامین ضروری به نظر می رسد. در ایران بر اساس دستورالعمل کشوری، همه خانم های باردار از شروع  هفته 16 بارداری تا سه ماه بعد از زایمان باید روزانه یک عدد کپسول مولتی ویتامین ساده یا مینرال مصرف نمایند.

مکمل کلسیم

تجویز روتین مکمل کلسیم توصیه نمی شود اما به نظر می رسد که مصرف مکمل کلسیم در زنان بارداری که لبنیات و سایر منابع کلسیم را به میزان کافی مصرف نمی کنند، مفید باشد.

سونوگرافی در بارداری

سونوگرافی یکی از بی خطرترین روش های تصویر برداری دربارداری است که اطلاعات دقیقی درمورد تأیید ضربان قلب، تخمین سن بارداری، تعیین موقعیت جفت و جنین و... در اختیار می گذارد.

معمولاً تصور رایج این است که سونوگرافی وقتی لازم می شود که مشکلی پیش آید یا بارداری رخ دهد، اما برای اینکه بتوان بارداری بی خطر و سالمی را سپری کرد، سونوگرافی هایی پیش از بارداری و در طول دوران بارداری پیشنهاد می شود.
یک خانم با بارداری طبیعی، لازم است تا پایان این دوره چهار سونوگرافی در دست داشته باشد.

سونوگرافی اول

هدف از این سونوگرافی تأیید وجود ساک حاملگی و تعیین موقعیت آن (حاملگی داخل رحمی یا خارج رحمی)، تعداد جنین، مشاهده ضربان قلب جنین و... می باشد.

با سونوگرافی واژینال می توان در هفته پنج و نیم بعد از اولین روز آخرین قاعدگی ساک حاملگی را تشخیص داد. تعیین موقعیت ساک نیز از اهمیت ویژه ای برخوردار است. در مواردی که تست خون از نظر بارداری مثبت است ولی ساک حاملگی در رحم وجود ندارد باید بررسی دقیقی از نظر حاملگی خارج رحمی انجام شود.

سونوگرافی دوم

در اواخر سه ماهه اول بارداری سونوگرافی NT (ان تی) انجام می شود. هدف از انجام آن تعیین احتمال وجود ناهنجاری کروموزومی از جمله سندروم داون است. در حال حاضر این سونوگرافی جزء پروتکل کشوری مراقبت های دوران بارداری محسوب می شود و تقریبا از همه زنان باردار به عمل می آید. در سونوگرافی ان تی، با روش خاصی ضخامت پشت گردن جنین و وجود استخوان بینی در جنین بررسی می شود.

زمان انجام آن از ابتدای هفته 11 تا انتهای هفته 13 می باشد. در این سونوگرافی علاوه بر اندازه گیری NT (ضخامت چین گردنی) و دیدن NB (استخوان بینی)، سن جنین و تعداد ضربان قلب اندازه گیری شده و در گزارش قید می شود

سونوگرافی سوم (سونوگرافی آنومالی)

زمان انجام این سونوگرافی هفته 18-16 بارداری است و در آن موارد مختلفی بررسی می شود.

- تعیین سن: در این سونوگرافی رشد جنین و وزن او اندازه گیری می شود و بر اساس اندازه جنین، سن او مشخص می شود. هرچه سن حاملگی بالاتر می رود دقت سونوگرافی برای تعیین سن بارداری کمتر می شود. دقیق ترین سن حاملگی با سونوگرافی در سه ماهه اول بارداری تعیین می شود و حداکثر یک هفته با محاسبه سن از تاریخ آخرین قاعدگی مادر تفاوت دارد.

 

- جنسیت: جنسیت جنین در سه ماهه اول براساس یکسری علائم سونوگرافی قابل تشخیص است ولی درصد خطای آن زیاد است. در سه ماهه دوم دستگاه تناسلی جنین پسر و دختر در ابتدای تشکیل تقریبا شبیه هم هستند ولی برای اطمینان از پسر بودن بهترین زمان برای جنین پسر هفته 15 بارداری و برای جنین دختر، هفته 20-17 بارداری است. هرچه مهارت سونولوژیست بیشتر و کیفیت دستگاه سونوگرافی بالاتر باشد درصد تشخیص درست جنسیت جنین بالاتر می رود.

 

- بررسی ناهنجاری های جنین: به طور کلی اکثر جنین ها طبیعی هستند و در همه زنان باردار صرف نظر از سنشان احتمال به دنیا آمدن جنین ناهنجار کم است. با این حال انجام این سونوگرافی جزء دستورالعمل های کشوری است. در این سونوگرافی سر و مغز جنین، قفسه سینه و قلب، حفره شکم و احشاء داخل شکم، کلیه ها، اندام ها، ستون فقرات و بندناف بررسی می شوند.

سونوگرافی چهارم

تا 20 هفتگی، وزن جنین اهمیتی ندارد، چون تا این هفته وزن چندانی نمی گیرد. ولی بعد از سه ماهه دوم و در پی سه ماهه سوم، به خصوص نیمه دوم سه ماهه سوم زمان وزن گیری جنین است. از این رو یکی از شایع ترین دلایل سونوگرافی در 34-31 هفتگی کنترل این مسئله است که آیا رشد جنین نرمال است یا خیر. در این حالت با انجام سونوگرافی و اندازه گیری دور سر و دور شکم، اندازه جنین بررسی می شود. موقعیت جفت نیز مشخص می شود به خصوص اگر جفت در سونوگرافی های قبلی دارای موقعیت پایین باشد، باید مجددا بررسی شود که آیا همچنان موقعیت پایین (جفت سرراهی) دارد یا نه. چرا که با بزرگ شدن رحم، موقعیت برخی جفت ها تغییر می کند.همچنین در این سونوگرافی میزان مایع آمنیوتیک نیز مشخص می شود.

سونوگرافی داپلر

این سونوگرافی جزء سونوگرافی های معمولی و روتین بارداری نیست اما بعضی اوقات به خصوص بعد از هفته سی ام بارداری، مطابقتی بین سونوگرافی و سن جنین از روی اولین روز آخرین قاعدگی دیده نمی شود و بیش از دو هفته تفاوت وجود دارد. در نتیجه، این احتمال پیش می آید که رشد جنین کافی نیست. اینجاست که سونوگرافی باید خون رسانی به جنین را بسنجد و از نوع دیگری از سونوگرافی با نام کالر داپلر استفاده می شود. این سونوگرافی بعد از 28 هفتگی ارزش دارد و زودتر از این نباید انجام شود.

سن بارداری و تخمین زمان زایمان

به طور میانگین دوران بارداری 280 روز (40 هفته) می باشد. که از اولین روز آخرین قاعدگی (LMP) حساب می شود، از آن جا که معمولا خانم ها تاریخ آخرین خونریزی ماهانه خود را می دانند اما زمان دقیق تخمک گذاری و لقاح مشخص نیست استفاده از این روش، روشی مناسب جهت تعیین سن حاملگی می باشد. تعیین سن حاملگی از آن جهت حائز اهميت است كه درمان بسیاری از عوارض مانند فشار خون مرتبط با حاملگی، تولد نوزاد زودرس و دیررس، بسته به سن بارداری متفاوت است. به طور مثال اگر مادر باردار در هفتـه ۳۸ حاملگی به پره اکلامپسی (مسمومیت حاملگی) مبتلا شود، بهترین درمان برای او وجنینش پایان دادن به حاملگی وی است، ولی اگر مادر باردار به پره اکلامپسی مبتلا شود و در هفته 28 بارداري باشد، باید او را تحت نظر گرفت و برای سلامت جنین زایمان او را به تعویق انداخت.

 

الف. LMP یا اولین روز آخرین قاعدگی

اگرخانم پریودهای منظمی دارد و یا تاریخ اولین روز آخرین باری که خونریزی داشته را می داند، سن بارداری ازاین طریق قابل محاسبه است.

 

ب. سونوگرافی

در صورتی که LMP نامشخص یا سیکل قاعدگی نامنظم بوده باشد، استفاده از سونوگرافی برای تعیین سن بارداری بسیار موثر است. بررسی سونوگرافی در سه ماهه اول می تواند سن دقیق بارداری را مشخص کند. در این روش از امواج صوتی استفاده می شود. این امواج از بدن مادر عبور می کند و در بازگشت تصاویری از داخل شکم در صفحه مانیتور نشان داده می شود. در حال حاضر یکی از کم خطرترین و با ارزش ترین وسیله ارزشیابی جنین است.

* تعیین سن در اواخر بارداری با استفاده از سونو از دقت پایینی برخوردار است و ارزش چندانی ندارد.

 

ج. ارتفاع رحمی

از هفته دوازدهم حاملگی تا پایان بارداری ارتفاع رحم مادر در هر بار مراجعه اندازه گیری مي شود و نتیجه در پرونده وی ثبت مي شود؛ برای این کار باید قبلاً از خالی بودن مثانه خانم باردار اطمینان حاصل کرد، زیرا در صورت پر بودن مثانه حدودا 3-2 هفته به تخمين سن بارداری افزوده می شود.

بنابراين در هر بار معاینه، سن حاملگی به دست آمده از معاینه شکم، با سن حاملگی حقیقی که بر اساس تاریخ اولین روز قاعدگی (و يا اولين سونوگرافي) به دست می آید مقایسه مي شود، چنانچه مطابقت داشته باشد طبیعی است. در صورت هر گونه اختلاف بیش از دو هفته، باید پی گیری های لازم صورت گیرد. 

 

د. تخمین زمان زایمان

یکی از اقدامات رایج در امر مراقبت های بارداری تخمین زمان زایمان است. قدیمی ترین روش محاسبه، استفاده از قانون نگل است. البته فقط تعدادی از خانم ها در این تاریخ زایمان می کنند و بقیه، قبل و بعد از آن زایمان می کنند. دانستن این زمان حتی به طور تقریبی، باعث آمادگی بیشتر مادر برای زایمان می شود. به علاوه می تواند پایان 40 هفته بارداری را مشخص کند، بنابراین در صورت شروع نشدن درد زایمان، می توان تا یک هفته دیگر (41 هفته) مراقبت های بارداری را ادامه داد. نحوه محاسبه آن به این صورت است که به روز آخرین قاعدگی خانم هفت عدد اضافه، از ماه سه عدد کم و به سال یک عدد اضافه می کنیم.

مثال:

تاریخ اولین روز آخرین قاعدگی: 5 / 4 / 1395

قانون نگل:                                     7+    3-    1+

تاریخ احتمالی زایمان:               12 / 1 / 1396

بهداشت فردی

در زندگی هر زوجی، بارداری امری طبیعی است اما دوره ای منحصر به فرد و استثنایی تلقی می شود که در آن بدن مادر از تمام ظرفیت خود برای تطابق با شرایط جدید استفاده می کند. بنابراین برای آسایش وایمنی بیشتر مادر در این دوران لازم است به نکاتی توجه شود.  

استراحت

خانم های باردار باید 10-8 ساعت در شبانه روز بخوابند. دیر خوابیدن و کم خوابیدن برای زنان باردار توصیه نمی شود و حس شادابی و نشاط را از آنان می گیرد. بهترین وضعیت خواب به خصوص در ماه های آخر بارداری، خوابیدن به پهلوی چپ است چون در این حالت بازگشت خون از رحم و اندام های تحتانی راحت تر انجام می شود و احتمال ورم پاها و واریس کمتر می شود و اکسیژن رسانی به جنین بهتر صورت می گیرد.

کار

دربارداری نباید مشاغلی را که موجب خستگی زیاد مادرمی شود ادامه داد و دوره زمانی کافی برای استراحت طی شیفت کاری باید در نظر گرفته شود.

ساعت کار مادران شاغل زیاد طولانی نباشد (کمتر از 8 ساعت در روز). مشاغلی که مستلزم بلند کردن و جابه جا کردن اجسام سنگین و یا تماس با مواد سمی است نباید انجام دهند. توصیه می شود از انجام کارهای سنگین که موجب افزایش ضربان قلب و یا تعریق زیاد می شود، از ایستادن و نشستن طولانی مدت (بیش از سه ساعت) در یک وضعیت بپرهیزند. در زنانی که سابقه مشکل دربارداری قبلی از قبیل نوزاد با وزن کمتر از حد طبیعی و یا زایمان زودرس داشته اند باید کارهای فیزیکی به حداقل رسانده شود، هر سه ساعت یک بار به مدت 20-15 دقیقه قدم بزنند و به پهلوی چپ استراحت کنند. درهنگام نشستن یک چهارپایه زیر پای خود قرار دهند.

لباس

- لباس خانم باردار با توجه به فصل و وضعیت هوا، هرچه سبک تر باشد بهتر است. از ماه سوم يا چهارم بارداري کم‌کم رحم بزرگ مي‌شود، از اين زمان به بعد است که خانم بايد لباس‌هاي مخصوص بپوشد.

- از ماه چهارم بارداري، لباس بايد راحت و گشاد باشد. لباسي که خانم مي‌پوشد نبايد به شکم و پاها بچسبد، وزن آن بايد روي شانه‌ها باشد. خانم باردار بايد بتواند راحت لباس را بپوشد و دربياورد و وقتي لباس را به تن دارد، راحت بنشيند و بلند شود و موقع راه رفتن دست و پا گيرش نباشد.

- پوشيدن شلوارهاي تنگ، مخصوصا در ناحيه فاق، توصيه نمي‌شود به دلیل افزایش احتمال ابتلا به عفونت ادراري. بهتر است شلوار از جنس کتان يا نخ باشد و از پوشيدن لگ‌هاي صنعتي چسبان که باعث افزايش تعريق مي‌شود، خودداري کنند. همچنین بستن کمربند و پوشیدن جوراب های تنگ که باعث تشدید واریس می شود توصیه نمی شود.

- بهتر است خانم‌هاي باردار لباس زير نخي مخصوص بارداري انتخاب کنند يا اگر لباس زير معمولي مي‌خرند، سايز خيلي بزرگ بپوشند تا کاملاً راحت باشند و فشاري به شکم وارد نشود. در دوران بارداري به دليل تغييرات هورموني اندازه سينه‌ها نيز بزرگ مي‌شود و خانم باردار بايد با توجه به اين مسئله اندازه سينه‌بند خود را تغيير دهد.

فعاليت غدد عرق در بارداري افزايش مي‌يابد، از این رو چين های بدن مثل زيرپستان، زيربغل و کشاله ران مستعد عفونت‌هاي قارچي هستند. براي پيشگيري بايد این مناطق را خشک نگه ‌داشت. خانم باردار بايد لباس‌هايي از جنس الياف نخي و پنبه‌اي بپوشد و از پوشيدن لباس‌هايي با الياف صنعتي خودداري کند تا از بروز حساسيت و التهاب های پوستی پيشگيري شود.
 

پوشيدن کفش‌هاي بدون پاشنه و پاشنه بلند، در دوران بارداري ممنوع است.  بهترين کفش براي اين دوران، کفش با پاشنه 3 سانتي و پهن است. انتخاب کفش‌هاي بدون پاشنه و تخت يا کفش‌هاي با پاشنه بيش از 4 سانت، مي‌تواند باعث درد کمر، انقباض عضلات پا و درد زانو شود. در دوران بارداري پاها و کمر حساس‌تر از قبل و قوزک پا ضعيف ‌تراست و وزن جنين مي‌تواند به راحتي تعادل خانم باردار را به هم بزند.

- براي ماه‌هاي آخر بايد کفشي راحت انتخاب شود که به خم شدن و بند بستن نياز نداشته باشد اما اگر لازم بود، بهترين کار اين است که روي يک صندلي بنشيند و پايش را روي ران پاي مقابل قرار دهد و بند کفشش را محکم کند. براي پوشيدن جوراب نيز همين روش توصيه مي‌شود.

 

بهداشت دهان و دندان

در بارداری، مادر تمایل بیشتری به خوردن موادغذایی شیرین یا ترش دارد. به دلیل کم حوصلگی و خستگی وقت کمتری را برای مراقبت از دندان ها صرف می کند. از طرف دیگر به علت مصرف کلسیم بدن مادر توسط جنین خطر پوسیدگی دندان و بیماری های لثه بیشتر می شود. از این رو داشتن یک رژیم غذایی سالم (استفاده از مواد کلسیم دار، میوه و سبزی به جای قند) و استفاده صحیح از مسواک و نخ دندان ضروری است. در صورت بروز هرگونه درد و ناراحتی دندان ها و عفونت لثه ها، خانم به دندان پزشک مراجعه کند. درمان های دندان پزشکی در طول بارداری ممنوعیتی ندارد اما در سه ماهه اول به دلیل حالت تهوع و در سه ماهه سوم به دلیل بزرگ شدن رحم برای خانم خسته کننده می باشد. بنابراین بهترین زمان برای درمان سه ماهه دوم می باشد. با اینکه میزان اشعه دندانپزشکی بسیار کم می باشد و تأثیر نامطلوبی روی جنین ندارد، اما همیشه قبل از عکس برداری از دندان ها حامله بودن مادر را باید به دندان پزشک اطلاع داد تا با گذاشتن پیش بند سربی، جنین و سایر قسمت های بدن در معرض اشعه قرار نگیرد.

مسافرت

در گذشته بیشتر توصیه می شد خانم ها از مسافرت حین بارداری خودداری کنند اما امروزه صحبت ممنوعیت مسافرت مطرح نیست، بلکه فقط در موارد خاصی این ممنوعیت اعمال می شود.

معمولا سفر طی بارداری مشکلی ندارد اما بهترین زمان مسافرت بین هفته 28-14، یعنی سه ماهه دوم است. درسه ماهه اول بارداری، به دلیل حالت تهوع، سرگیجه و احساس خستگی و طی ماه‌های آخر هم به دلیل رشد جنین و بزرگ شدن رحم ممکن است سفر بسیار خسته کننده به نظر برسد.

البته تا زمانی که بارداری به صورت طبیعی و سالم باشد، پزشک شما را از سفر کردن در8 ماه اول بارداری منع نخواهند کرد اما در هر صورت حتما از قبل با پزشک خود درباره مسافت، مدت سفر و نوع سفر مشورت کنید و توصیه ها و بایدها و نبایدهایی را که قبل و بعد و در طول سفر باید رعایت کنید دریافت نمایید.

خانم های دارای ویار، لکه بینی یا مسائلی که می توانند با خطر سقط همراه باشند همچنین در صورت داشتن سابقه قبلی فشارخون در دوران بارداری، بارداری دوقلو، دیابت کنترل نشده، سن حاملگی 36 هفته یا بیشتر و... توصیه می شود به مسافرت نروند.

مسافرت خانم های باردار با هر وسیله ای که صورت می گیرد نیازمند رعایت نکاتی است که به ایمنی مادر کمک می کند.

 

الف. قطار

از کوپه هایی که تختخواب دارند و کمتر خسته کننده هستند استفاده کنید. حرکت قطار باعث بروز مشکلی مانند زایمان زودرس نخواهد شد. هنگام حرکت در راهروهای قطار حتما از میله ها برای حفظ تعادل استفاده کنید. در زمان های توقف و استراحت قطار، قدم بزنید و حرکات کششی انجام دهید.

 

ب. هواپیما

در بارداری هایی با شرایط عادی، پرواز کردن معمولاً یکی از شیوه های امن سفر است. به این دلیل که خستگی کمتری ایجاد می کند و برای فواصل طولانی بهتر است. سعی کنید در هنگام پرواز مقدار زیادی آب بنوشید و به طور منظم هر نیم ساعت کمی حرکت کنید یا حرکات کششی انجام دهید. برای کاهش ورم پا در مسافرت ها استفاده از جوراب واریس توصیه می شود.

هر شرکت هواپیمایی قوانین خاص خود را برای خانم های باردار دارد. بهتر است از قبل اطلاعات لازم را در این زمینه کسب کنید. مثلاً دربرخی شرکت ها (در پروازهای کمتر از 2 ساعت) تا انتهای هفته 32 بارداری، و در پروازهای بیشتر از 2 ساعت تا انتهای هفته 28 نیاز به کسب مجوز پزشک هوایی نیست، البته ارائه مدرک معتبر پزشکی با مهر پزشک متخصص زنان و زایمان که حاکی از سن بارداری و تخمین تاریخ زایمان باشد الزامی است.

همچنین مسافرت از هفته 32  برای خانم هایی که بارداری آن ها در شرایط پیچیده تری مثلاً بارداری دوقلویی قرار دارند توصیه نمی شود.

 

ج. اتومبیل

برای جلوگیری از خستگی و کمردرد که اغلب به وجود می آید یک بالش در گودی کمر قرار دهید و هر دو ساعت یک بار به مدت 15-10  دقیقه از ماشین پیاده شوید و قدم بزنید. نکته دیگر بستن صحیح کمربند ایمنی است، قسمت شانه ای کمربند ایمنی، باید از بین دو سینه و قسمت محیطی آن از زیر شکم و روی ران ها رد شود. 

  

د. کشتی

اگر تاکنون سفر دریایی نداشتید بهتر است برای اولین بار در زمان بارداری برنامه ریزی نکنید. نگرانی بیشتر خانم هایی که سفر با کشتی را پیش رو دارند، دریازدگی است. پزشک ممکن است داروهایی را که برای پیشگیری از دریازدگی مناسب است و در دوران بارداری بی خطراست به شما توصیه کند. ممکن است استفاده از مچ بند فشاری برای رفع حالت تهوع کمک کننده باشد. از آن جا که خدمات پزشکی روی کشتی محدود است، بهتر است از قبل از حضور یک پزشک مطمئن شوید.

 

ه. سفر های بین الملل

بدون مشورت با پزشک اقدام به مسافرت خارج از کشور نکنید. ممکن است پزشک، شما را از رفتن به سفر منع کند. در غیر این صورت پزشک، شما را در جریان کارهایی که باید قبل از سفر و با رسیدن به مقصد انجام دهید، قرار می دهد.

مسائلی که اصولاً پزشکان در مورد مسافرت به ویژه مسافرت های خارج از کشورخانم های باردار ممکن است در مورد آن سخت گیری نشان دهند به دلیل دسترسی به مراقبت های پزشکی،  نگرانی در مورد تغذیه، داشتن تمرینات کافی و مصرف مایعات وحفظ رژیم غذایی سالم آنان است.

بسیار اهمیت دارد که همه داروهای مورد نیازتان را همراه ببرید. هم چنین در خصوص مصرف مواد خوراکی در کشورهای دیگر دقت کنید. یکی از بیماری هایی که باید به آن توجه نمود، اسهال است که می تواند باعث بی آبی بدن شود که منجر به کاهش جریان خون به جفت و جنین می شود.

شستن مرتب دست ها و شستن میوه ها و سبزیجات قبل از خوردن راه مؤثری برای پیش گیری از آلودگی با انواع ویروس هاست.

استحمام و دوش گرفتن

در بارداری عمل تعرق شدت می یابد و مواد زائد بيشتري از راه پوست دفع مي شود. حفظ نظافت امری بسیار مهم است. حمام گرفتن در طول بارداری به هیچ وجه مضر نیست و برعکس تأثیر آرامش بخشی دارد. بنابراین خانم هایی که برای خوابیدن دچار مشکل هستند شب ها دوش بگیرند. آب ولرم مسکنی برای بی‌خوابی ‌است. آب گرم برای پاک کردن پوست چرب بسیار مناسب ‌است، چون چربی را کاملا حل کرده و پوست را پاک می‌کند. با استحمام، سلول هاي مرده چربي و عرق خشک شده بر روي پوست شسته شده ومنافذ و سوراخ هاي پوست باز مي شوند و لذت بعد از استحمام به علت باز شدن سوراخ هاي پوست است. حمام آب گرم برای شل شدن بیشترعضلات، رفع گرفتگی های عضلانی و كوفتگی ها و نیز آرامش روحی خانم ها توصیه می شود.

یادآوری برخی نکات استحمام ضروری به نظر می رسد

- طول مدت حمام بهتر است کوتاه باشد. چرا که حمام طولانی مدت باعث خستگی مادر می شود.

- از دوش گرفتن با آب بسیار سرد یا بسیار گرم به خصوص طولانی مدت پرهیز شود.

- گرما و رطوبت زیاد حمام می تواند باعث افزایش درجه حرارت جنین شود. برای جلوگیری از خطر سقط جنین، خانم های باردار از سونا، جکوزی و وان داغ استفاده نکنند.

- در ماه های آخر از استحمام در وان، به دلیل احتمال لغزندگی و زمین خوردن باید خودداری شود اما دوش گرفتن برای مادر آرامش بخش و مفید است. مادران می توانند زیر دوش روی صندلی بنشینند.

مراقبت از پستان ها و شکم

پستان ها در دوران بارداری و شیردهی بزرگ تر، حساس تر، کمی دردناک و متورم می شوند. از ماه پنجم به بعد ممكن است مايع زرد و شفافي از پستان خانم باردار ترشح شود، در اين موارد بايد فقط با آب ولرم نوك پستان ها را شستشو داد .

در حاملگي خطوط تيره رنگي روي شكم خصوصا از ناحيه ناف به طرف پايين وترك هايي در پوست شكم و گاهي پستان و ران ها ظاهر مي شود كه به علت تغييرات هورموني بوده و طبيعي است. چرب نگه داشتن اين نواحي تا حدي از زياد شدن ترك هاي حاملگي جلوگيري مي كند.

بهداشت روان در بارداری

تقریباً در همه فرهنگ ها، حاملگی و زایمان معمولاً به عنوان یك زمان مهیج و لذت بخش در زندگی زنان در نظر گرفته می شود. با توجه به پیشرفت های علم پزشكی و تكنولوژی، زنان حامله در این زمان باید به حاملگی و زایمان همانند دیگر وقایع خوب زندگی امیدوار ومطمئن باشند.

اهمیت بهداشت روانی در این دوران به اندازه ای است كه محققین معتقدند بسیاری از مسائل دوران بزرگسالی از شرایط دوران جنینی و كودكی منشأ می گیرد. ثابت شده كه از ابتدای بارداری، هیجانات زن حامله تأثیر مستقیمی بر روی جنین خواهد داشت.

آرامش روانی برای زن باردار به ویژه نزدیك وضع حمل، از اهمیت زیادی برخوردار است به خصوص اگر زن باردار شاغل نیز باشد باید تقریباً مدتی قبل از وضع حمل، استراحت داشته باشد كه این موضوع باید هم برای زنان و هم برای مردان روشن گردد.

در دوران بارداری، تغییراتی در خلق و خوی و احساس و رفتار زن باردار ظاهر می شود كه بر حسب ماه های بارداری از شدت و ضعف برخوردار است. این تغییرات رفتار در افراد مختلف متفاوت است. حتی در حاملگی های مختلف در یك زن نیز ممكن است متفاوت باشد. معمولاً خانم ها درسه ماهه اول احساس بلاتکلیفی و آماده نبودن برای بارداری می کنند. اما در سه ماهه دوم با پیشرفت بارداری حال عمومی مادر بهتر می شود و حرکت جنین را در رحم خود احساس می کند و تمایل بیشتری برای مراقبت از خود و جنین پیدا می کند و به خوراک و پوشاکش بیشتر از گذشته اهمیت می دهد و مایل است در مورد تغذیه و نحوه رشد و نمو جنین بداند. در سه ماهه سوم به همسر و خانواده وابستگی بیشتر پیدا می کند و به محبت و حمایت از طرف همسر خود نیاز بیشتری دارد.

البته واكنش های زن نسبت به بارداری خویش، می تواند با عوامل مختلفی مرتبط باشد از جمله: روابطش با همسر، پدر و مادر و یا پدر و مادر همسرش، احساساتش نسبت به زن بودن خود و توقعات او از خودش به عنوان یك زن باردار و... (مثلا زنان با نگرش منفی نسبت به خود، در مقایسه با زنانی كه نسبت به خود نگرش مثبت دارند بیشتر عصبی و پرخاشگر هستند).

وظایف همسر

- پذیرش بارداری به عنوان یك مرحله حساس زندگی مشترك و کسب اطلاعات علمی لازم در این خصوص تا آگاهانه، با تغییرات این دوره مواجه شود.

- سعی در ایجاد فضایی امن و آرام همراه با آسایش روانی و جسمانی، برای خانم.

- اظهار همدلی و همدردی با ناراحتی های دوران بارداری زن مانند تهوع، استفراغ و...

- همكاری ومشاركت درانجام كارها و فعالیت هایی كه تا آن زمان به عهده خانم بوده است.

- درک کردن و همدلی با خانم درارتباط با اضطراب ها، نگرانی ها، آینده نگری ها، خیال پردازی ها.

- همراهی خانم در رفتن به مطب یا درمانگاه و کنترل اجرای دستورات ماما یا پزشك در مورد رژیم غذایی و دارویی توسط همسر.

 

بهداشت در روابط جنسی

تغییرات دوران بارداری مانند بزرگ شدن پستان ها، تهوع، تغییرات شکم، پرخونی لگن و... بر روی فعالیت های جنسی تأثیر می گذارد. گرچه تمایلات جنسی طی نیمه اول بارداری کاهش می یابد ولی اغلب درنیمه دوم افزایش دارد. مقاربت تا زمانی که مادر احساس ناراحتی نکند و یا ممنوعیتی از نظر نظر پزشکی (مانند سابقه سقط یا زایمان زودرس یا وجود لکه بینی و جفت سرراهی در حاملگی فعلی) نداشته باشد مانعی ندارد، البته تا 4 هفته مانده به زایمان. نزدیکی در 4 هفته آخر بارداری احتمال عفونت مایع آمنیون را افزایش می دهد.

ورزش

به طور کلی برای زنان باردار از نظر انجام ورزش محدودیت خاصی وجود ندارد. البته به شرطی که ورزش او را خسته نکند و باعث افزایش ضربان قلب او نشود. ورزش های سبک به صورت پیاده روی حدود نیم ساعت در روز و حداقل سه بار در هفته و انجام کارهای خانه باید جزء برنامه های روزانه خانم باردار باشد. پیاده روی به خصوص برای خانم هایی که قبل از بارداری اهل ورزش نبوده اند گزینه مناسبی است.

- تمرينات ورزشي دوران بارداري باعث تقويت عضلات مي شود و در ماه های آخر به راحت انجام شدن زایمان کمک می کند.

- انجام تمرینات بسیار ساده در بارداری باعث آرامش جسمی و فکری مادر شده که نتیجه آن خوابی آرام و راحت می باشد. هم چنین ورزش میزان هورمون سروتونین (هورمون شادی) را افزایش می دهد.

- ورزش (مناسب بارداری) جریان خون را تحریک و فعالیت ریه ها و فعالیت دفعی پوست و روده ها را بیشتر می کند که در نتیجه اکسیژن رسانی بهتر به جنین صورت می گیرد، باعث شادابی پوست می شود و از یبوست جلوگیری می کند.  

- ورزش کردن از افزایش بیش از حد وزن طی بارداری جلوگیری کرده و پس از بارداری، بدن سریع تر به حالت قبلی خود بر می گردد.

- در کاهش کمردرد و درد پشت، سوزش سردل، گرفتگی ساق پا و... مؤثر است.

نکات مهم:

* تنیس، اسکی، کوهنوردی، شیرجه در آب، بسکتبال، والیبال، ورزش های رزمی و... در بارداری توصیه نمی شود.

* شنا کردن در بارداری مانعی ندارد اما از حرکات سریع و شیرجه زدن در آب پرهیز شود. در ماه های آخر به دلیل بزرگ شدن شکم احتمال لیز خوردن و آسیب بیشتر است.

* رفتن به سونا و جکوزی در بارداری ممنوع است.

* ورزش در خانم های باردار دارای بیماری قلبی، فشارخون حاملگی، جفت سرراهی، پارگی کیسه آب، نارسایی دهانه رحم و دوختن آن و سابقه زایمان زودرس، مطلقاً ممنوع است.

تغذیه

تغذیه در دوران بارداری، نقش مهمی در سلامت مادر و جنین و از طرف دیگر در پیامد بارداری دارد. تغذیه مناسب در دوران بارداری می تواند همراه با افزایش احتمال تولد یک نوزاد سالم و وجود ذخایر کافی برای شیردهی و سلامت آینده مادر باشد. نیازهای تغذیه ای طی مراحل رشد و تکامل و همچنین در بارداری افزایش می یابد. دریافت مقادیر کافی مواد مغذی برای حمایت از رشد و تکامل جنین و تغییرات ناشی از بارداری الزامی است.

در ماه های اول بارداری اشتها به غذا معمولاً کم می شود ولی میل به خوردن بعضی از غذاها به علت ویار زیادتر می شود و در نتیجه عدم تعادلی در نوع و مقدار غذای مصرفی به وجود می آید و اگر رژیم مناسبی برای زن باردار انتخاب نشود، وضع تغذیه به هم می خورد. رژیم غذایی مادر باید متعادل و از غذاهای سالم تشکیل شده باشد.

میزان دریافت کالری 300-100 کیلو کالری در روز افزایش می یابد. این افزایش در سه ماهه اول لازم نیست یعنی زنان باردار تا سه ماهه اول نیازی به کالری اضافی ندارند. با پیشرفت بارداری اشتهای خانم به غذا زیاد می شود. اما خوردن برای دو نفر به معنای دو برابر خوردن نیست! بلکه به معنای این است که هر غذایی که مادر مصرف می کند منبع اصلی تغذیه جنین می باشد و مادران باید با انتخاب غذاهای متنوع و سالم نیازهای خود و کودک خود را برطرف کنند.

اضافه وزن در بارداری باید به تدریج کسب شود. بیشترین وزن گیری در سه ماهه سوم اتفاق می افتد.

 

الف. شاخص توده بدنی

بهترین روش برای اطلاع از وضعیت بدن هر فرد، اندازه گیری شاخص توده بدنی یا BMI است. BMI شاخصی برای ارزیابی بدن از نظر وضعیت جسمانی در مقایسه با مقادیر استاندارد است. برای محاسبه BMI، وزن بر حسب کیلوگرم بر مجذور قد برحسب مترمربع تقسیم می شود.

تفسیر عدد  BMI به این صورت است:

- اگرعدد به  دست آمده کمتر از 18/5 است، بیان گر آن است که وزن شما کمتر از حد طبیعی است.

- عدد بین 24/9-18/5 به معنای وزن طبیعی است.

- عدد بین 29/9-25 به معنای داشتن اضافه ‌وزن است.

- عدد بیشتر از30 بیانگر چاقی است.

 

ب. اهمیت محاسبه شاخص توده بدن

در افراد دارای BMI کمتر از 5/18، احتمال وزن کم هنگام تولد، کاهش رشد و... است. BMI بالای 25 و چاقی سبب افزایش نقص لوله عصبی، فشارخون بارداری، دیابت بارداری، بارداری پس از موعد، سزارین و ... می شود. بنابراین خانم بهتر است قبل از بارداری رژیم غذایی مناسبی را شروع کند سپس به بارداری اقدام نماید.

 توصیه های مربوط به افزایش وزن مطلوب دوران بارداری یکی از اقدامات اساسی در مراقبت های این دوران است که باید در اولین ملاقات و پس از تأیید حاملگی مادر ارائه شود. مادران باردار در هر شرایط تغذیه ای (کم وزن، طبیعی، اضافه وزن، چاق) باید اضافه وزن مناسبی داشته باشند. لازم است میزان افزایش وزن مادر باردار، تحت نظر ماما یا پزشک یا کارشناس تغذیه پایش شود.

ج. الگوی افزایش وزن

الگوی افزایش وزن در بارداری به اندازه افزایش آن اهمیت دارد. میزان افزایش وزن در ماه های مختلف بارداری یکسان نیست. در سه ماهه اول کمترین میزان 2-1 کیلوگرم، سه ماهه دوم 4-3 کیلو و سه ماهه سوم (5-4 کیلوگرم) بیشترین میزان افزایش وزن را داریم. منظور از وزن گیری نامناسب، وزن گیری کمتر از حد انتظار و یا بیشتر از حد انتظار است که در هر دو حالت مهم است. اگر ماما یا پزشک تشخیص داد که علت آن آگاهی نداشتن از اصول تغذیه صحیح است، آموزش خانم باردار در این زمینه ضروری است.

در بارداری های تک قلویی:

- مادران چاق یعنی دارای نمایه توده بدنی بالای 30 در طول بارداری باید حدود 9-5 کیلوگرم وزن اضافه کنند.

- خانم های دارای اضافه وزن مجازند 11/5-7 کیلوگرم افزایش وزن داشته باشند.

- خانم های دارای وزن طبیعی 16-11/5 کیلوگرم.

- خانم های لاغر  باید 18-12/5 کیلوگرم وزن اضافه کنند.

 

در بارداری های دوقلویی

اضافه وزن توصیه شده برای مادران با نمایه توده بدنی طبیعی 25-17، مادران دارای اضافه وزن 23-14 و مادران باردار چاق 19-11 کیلوگرم است. افزایش وزن مادران کم وزن باردار دوقلو توسط کارشناس تغذیه تعیین می شود.

 

د. پنج گروه اصلی غذایی

غلات: نان، برنج، گندم، جو و...

سبزیجات: به صورت سبزیجات خام، پخته، خشک ویا آب سبزیجات (به صورتی که 100%  ازسبزی باشد).

میوه ها: به صورت میوه های تازه یا خشک شده یا آب میوه.

پروتئین: شامل گوشت، مرغ، غذاهای دریایی، لوبیا، لوبیا سبز، تخم مرغ، مغزیجات و...

لبنیات: شیر و موادی که از شیر درست شده اند مثل پنیر، ماست و دوغ، کشک.

 

ه. برخی از توصیه های مهم غذایی

- در هر وعده غذایی حداقل از سه گروه غذای اصلی استفاده شود.

- غذاها متنوع و متعادل باشند و از هر پنج گروه غذایی (در یک روز) استفاده شود.

- ترجیحا از نان های سنگک و بربری به جای نان سفید استفاده شود.

- بهتر است برنج به صورت کته یا دمی همراه با حبوبات مصرف شود مثل عدس پلو، لوبیا پلو و...

- استفاده از میوه های تازه یا خشک مثل کشمش، خرما، توت خشک، انجیر خشک و...

- استفاده از سبزیجات تازه مثل کاهو، گوجه فرنگی، خیار، هویج به عنوان میان وعده و سبزیجات خام (سبزی خوردن) یا پخته یا سالاد همراه با غذا.

- استفاده از ماست یا پنیر به جای شیر، اگر نفخ یا مشکل گوارشی ایجاد می کند.

- استفاده از مغزیجات مثل فندق، بادام، پسته، گردو به عنوان میان وعده که منابع خوبی برای پروتئین و آهن هستند.

مصرف سیگار، الکل و مواد مخدر در بارداری

الف. سیگار

نوزادان مادر سیگاری به طور متوسط وزن کمتری (به طور متوسط 250-150 گرم) نسبت به نوزادان مادران غیر سیگاری دارند. خطر سقط، حاملگی خارج رحمی، جفت سرراهی و زایمان زودرس افزایش می یابد. سیگار کشیدن در بارداری و پس از آن، سندروم مرگ ناگهانی شیرخوار را افزایش می دهد. همچنین علایم محرومیت از نیکوتین به صورت تحریک‌پذیری وهیپرتونی (سفتی عضلات) ممکن است دیده شود.

مصرف سیگار در بارداری به طور کامل باید قطع شود. با این کار احساس بهتر و همچنین انرژی بیشتری در دوران بارداری خواهید داشت. مطالعه‌ها نشان می‌دهند نوزادانی كه مادرانشان در 3 ماهه اول دوران بارداری اقدام به ترک سیگار می‌كنند از نظر وزن و رشد جسمی با سایر نوزادان تفاوتی ندارند. اگر خانم‌ها کشیدن سیگار را قبل از دوران بارداری یا در زمان بارداری ترك كنند، آثار نامطلوب آن کاهش می‌یابد.

ما می‌دانیم که ترک سیگار کار مشکلی است، اما اطمینان داریم که می‌توانید این کار را انجام دهید.

برخی مزایای رها کردن سیگار، برای مادر و فرزند

- کاهش خطر وزن کم هنگام تولد و نارس به دنیا آمدن کودک.

- کاهش خطرابتلا مادر به مشکلاتی مانند بیماری‌های قلبی، سرطان و بیماری‌های ریوی.

- به دست آوردن انرژی بیشتردرطول بارداری برای مادر.

 

برخی راهکار ها برای کنار گذاشتن سیگار

- یکی از بهترین روش های ترک سیگار در دوران بارداری استفاده از جلسه های مشاوره و روان درمانی است. از پزشک یا مشاوره برای این کار کمک بگیرید. گاهی اوقات مصرف سیگار فقط به دلیل آرامش روانی است که فرد تصور می کند با آن پیدا می کند، در این مورد مشاوره می تواند بسیار کمک کننده باشد.

- خیلی از افراد با استفاده از تکنیک های آرام سازی از قبیل ریلکسیشن، تنفس عمیق و آرام، هیپنوتیزم، یوگا و... توانستند علائم ناشی از ترک را کاهش داده و سیگار را برای همیشه ترک کنند.

- عادت های روزانه خود را تغییر دهید. برای مثال به جای سیگار کشیدن پس از هر وعده غذایی، کار جدید دیگری مانند رفتن به پیاده روی یا خواندن کتاب مورد علاقه خود را آغاز کنید.

- به جای سیگار کشیدن هنگامی که روزنامه می‌خوانید، آب میوه بنوشید یا بستنی بخورید.

- دست‌ها و دهانتان را مشغول نگه دارید (آدامس بجوید، آبنبات بخورید، یک کار هنری دستی انجام دهید).

- سیستم حمایتی قوی داشته باشید. وقتی دلتان می‌خواهد سیگار بکشید، به دوستی حمایت گر و مورد اعتماد تلفن کنید و با او دراین زمینه صحبت کنید. او حتما شما را به ادامه روندی که در پیش گرفته اید تشویق خواهد کرد. داشتن یک دوست یا عضوی از خانواده، می‌تواند کمک بسیار بزرگی باشد.

- به دوستان و افرادی که گاهی با آنها سیگار می کشیدید اعلام کنید که دیگر قصد ترک آن را دارید. اینگونه برای حفظ آبرو و غرور خودتان جلوی آنها سیگار نخواهید کشید و به طور کلی از افراد سیگاری دوری کنید.

 

ب. الکل

یافته ها نشان داده است قرار گرفتن در معرض الکل در اوایل بارداری ممکن است تغییرات دائمی در سلول های بنیادی و اولیه جنین ایجاد کند. مصرف الکل در بارداری می تواند سبب بروز اختلالات جسمی و عصبی- تکاملی مانند عقب ماندگی ذهنی، اختلالات یادگیری و سندرم الکل جنینی شود. 

نمی توان گفت مصرف چه میزان از الکل برای جنین بی ضرر است اما بدیهی است هر چه میزان مصرف الکل بیشتر باشد به همان میزان نیز خطر ابتلا کودک به سندرم نیز بیشتر خواهد بود. از آن جایی که میزان مصرف بی خطر الکل مشخص نیست اگر احتمال بارداری می رود و یا تلاش برای باردار شدن وجود دارد، مصرف الکل باید در دوره قبل و طی بارداری متوقف شود.

درمانی برای سندرم جنین الکلی وجود ندارد و به طور کلی نقائص جسمی و مشکلات ذهنی برای تمام عمر پایدار می ماند. مشکلات قلبی ممکن است توسط جراحی قابل درمان باشد. مشکلات یادگیری ممکن است با امکانات خاص در مدرسه تا حدی قابل رفع باشد. اما متخصصین بر این عقیده هستند که سندرم جنین الکلی  کاملا قابل پیشگیری است، اگر مادر باردار در دوران بارداری از مصرف الکل پرهیز نماید.

 

ج. مواد مخدر

استفاده از مواد مخدر در بارداری ناشایع نیست. زنان بارداری كه از مخدرها سوء استفاده می كنند نه تنها خود بلكه جنین را نیز در معرض خطر قرار می دهند. سوء استفاده از مواد مخدر در بارداری با افزایش سقط خود به خودی، زایمان زودرس، کنده شدن جفت، پارگی زودرس کیسه آب، نقایص دوره نوزادی و مرده زایی همراه است. مصرف مواد در دوران بارداری ممنوع است، از طرف دیگر ازقطع مصرف خودسرانه موادمخدر در این دوران باید پرهیز شود زیرا این مواد از طریق جفت به جنین می رسد وحالت ترک و استرس‌های ناشی از آن در بسیاری از موارد از مادر به جنین منتقل می‌شود و می‌تواند در رشد و تکامل وی اختلال ایجاد کند. درمان استاندارد فعلی برای زنان باردار وابسته، درمان نگهدارنده با متادون است.

این مادران باید تحت نظر پزشک متخصص باشند. پزشک هم باید از مسئله اعتیاد در طی بارداری مطلع باشد چون در بیهوشی و داروهایی که باید مصرف کنند تأثیر می‌گذارد. جنین در شکم مادر به مواد مخدر وابستگی پیدا می‌کند، اما بعد از تولد که این ارتباط قطع شود، نوزاد دچار علایم ترک می شود که می تواند برای او خطرناک باشد. باید با روش علمی و زیر نظر پزشک تا مدتی به نوزاد داروهای خاصی بدهند و بعد به تدریج آن داروها را قطع کنند. بعد از زایمان، نوزاد بهتر است از شیر مادر تغذیه نماید.

واکسیناسیون

مرکز کنترل و پیش گیری از بیماری ها، راهنمایی برای واکسیناسیون در بارداری ارائه می دهد. برخی از واکسن ها مثل MMR (سرخک، سرخجه، اوریون) طی بارداری ممنوع بوده و تزریق آن حداقل یک ماه قبل از بارداری باید صورت گیرد. واکسن هایی مثل واکسن آنفلوآنزای غیر فعال، دیفتری- کزاز و هپاتیت ب در دوران بارداری بی خطر است. به هر حال بهتر است قبل از تزریق واکسن با ماما یا پزشک خود مشورت کنید.

همه واکسن‌ها از نظر ایمنی توسط انجمن غذا و دارو مورد آزمایش قرار می‌گیرند. تجویز واکسن ها در صورت نیاز و به صلاح دید پزشک نه تنها هیچ مشکلی برای مادر و جنین ایجاد نمی کند بلکه نزدن آن می تواند خطراتی برای مادر و جنین داشته باشد.

 

الف. واکسن آنفلوآنزا

بنابر توصیه وزارت بهداشت کشور تمام مادران باردار باید واکسن آنفلوآنزا را دریافت کنند. مادرانی که که در اوایل آبان تا اسفند باردار هستند باید یک دوز واکسن غیرفعال آنفلوآنزا را تزریق کنند. اما مادرانی که به بیماری های خاصی (بیماری قلبی و عروقی ،آسم، دیابت و یا نقص سیستم ایمنی و...) مبتلا هستند باید در هر ماهی از سال که باردار هستند نسبت به تزریق این واکسن اقدام کنند. تزریق این واکسن به سن بارداری ارتباطی ندارد و به صورت عضلانی تزریق می شود.

 

ب. واکسن دوگانه بزرگسالان (دیفتری- کزاز)

این واکسن باکتری کشته شده دیفتری و کزاز می باشد و در دوران بارداری می توان خانم ها را واکسینه کرد. تزریق این واکسن در طول بارداری در زنانی که قبلا واکسینه شده اند اما در طول 10 سال گذشته دوز یاد آور را دریافت نکرده اند توصیه شده است که در هفته 28 تزریق انجام شود. هر چند شواهد چندانی مبنی بر ناهنجاری زا بودن واکسن دوگانه بزرگسالان وجود ندارد اما بهتر است در زنان بارداری که دوز اولیه واکسن دوگانه را دریافت نکرده اند برنامه واکسیناسیون آنها تا سه ماهه دوم به تعویق انداخته شود تا خطر آسیب های احتمالی به حداقل برسد. حداقل باید یک ماه بین دو تزریق فاصله باشد و بهتر است تزریق دوم دست کم یک ماه پیش از زمان پیش بینی شده زایمان انجام شود.

 

ج. واکسن هپاتیت ب

واکسن هپاتیت ب از اجزای غیر بیماری زای این ویروس ساخته شده است. در نتیجه خطری جنین را تهدید نمی کند. به علاوه اکیداً توصیه شده است که زنان باردار در معرض خطر ابتلا به عفونت هپاتیت ب (مبتلا بودن یکی از اعضای خانواده) حتماً واکسن آن را دریافت کنند. اگر واکسیناسیون هپاتیت، قبل از بارداری آغاز شده باشد، می توان تزریق آن را در دوران بارداری ادامه داد. سه دوز واکسن عضلانی در ماه های صفر(اولین بار)، يك و شش تزریق می شود. 

مواد آرایشی در بارداری

کودک از دوره جنینی و حتی قبل از آن نیاز به مراقبت دارد و این مراقبت در واقع مترادف با برخی پرهیزهای کوچک و بزرگ در مادر است. هر آن چه که مادر می خورد یا با آن در تماس است به طریقی به جنین منتقل می شود. بارداری با تغییرات زیادی در بدن مادر اتفاق می افتد از جمله تغییرات پوستی. از آن جا که میل به زیبا بودن در بارداری هم امری کاملا طبیعی است، از این رو مادران به استفاده از وسایل آرایشی ترغیب می شوند.

آنچه به طور کلی درباره مادران باردار وجود دارد و در تحقیقات و اظهار نظرهای افراد متخصص به چشم آمده پرهیز از استفاده زیاد از مواد آرایشی و بهداشتی به خصوص در 3 ماهه اول بارداری است. هنوز قطعیتی درباره میزان استفاده از این مواد وجود ندارد و تحقیقات ثابت شده ای درباره ضرر داشتن حتمی یا بی خطر بودن قطعی این محصولات ثبت نشده است اما بهتر است کمی محتاطانه عمل شود. اولین توصیه برای مادران باردار مشورت با پزشک است و البته دومین آن استفاده از مواد آرایشی بهداشتی با برندهای تأیید شده است که به نوعی می توانند ضامن سلامت شما باشند.

 مادران باید سراغ محصولاتي بروند که برچسب مواد تشکيل‌دهنده دارند تا اگر ماده‌اي خطرساز براي جنين در آن وجود دارد از مصرف آن خودداري کنند. مواد خطرناک در بارداري: Lead (يک نوع ماده سرب)، Salicylic acid (سالسيليک اسيد)، Phthalates(فتالات)، Retinol A (رتینول آ) و Parabens (پارابن ها).

مادران باردار نباید از لوازم آرایشی به میزان زیاد و مکرر استفاده کنند و همچنین افرادی که مستعد به جوش صورت در دوران بارداری هستند بهتر است از کرم‌های ضد آفتاب کم چرب استفاده کنند.

استفاده از رژلب حتی با برندهای معروف به علت سرب زیاد موجود در آن توصیه نمی شود. سرب از فلزات سنگین است و این ماده ممکن است از جفت رد شده و بر جنین تاثیر نامطلوب بگذارد.

در مورد رنگ کردن موها در بارداری توصیه می شود این کار صورت نگیرد به خصوص در سه ماهه اول و اگر مادری مجبور به استفاده از رنگ مو در دوران بارداری است به گونه‌ای استفاده شود که کمترین تماس را با پوست سر داشته باشد تا از این طریق جذب بدن نشود.

اصلاح وضعیت در بارداری

بعضی از مادران باردار فکر می کنند چون باردار هستند باید دست از کار بکشند در صورتی که کار و فعالیت های سبک به خصوص کار خانه بسیار مفید است و آنان را برای زایمانی آسان تر آماده می کند.

با توجه به آسیب پذیری ناحیه کمر کارهای عادی روزانه مانند خم شدن، بلند کردن یا برداشتن اشیا از زمین، نظافت و حتی رفتن به بستر و برخاستن از آن در طی بارداری معنای جدیدی به خود می گیرند.

بهترین حالت نشستن به صورت چهار زانو با گذاشتن یک بالش کوچک در گودی کمر و بهترین وضعیت برای استراحت، خوابیدن به پهلوی چپ است. در حالت خوابیده یک بالش لای پا در محل ران ها و ساق پا گذاشته شود. از خوابیدن به پشت برای مدت طولانی پرهیز شود.

اصلاح وضعیت در حالت ایستاده

- گردن را راست نگه دارید.

- چانه را به سمت داخل بکشید.

- بدن در خط راست قرار می گیرد.

- شانه ها را از قفسه سینه به سمت بالا بکشید.

- کمربند شانه ای را به سمت عقب بکشید.

- شانه ها آرام و آویخته باشد.

- بازوها را به سمت خارج بچرخانید.

- عضلات شکم را منقبض کنید تا پشت صاف شود.

- عضلات باسن را جمع کرده و به داخل بکشید.

- با برداشتن فشار کمر، زانوها بدون احساس فشار نیروی وزن را به پاها منتقل می کند.

- وزن بدن را به طور مساوی به مرکز پاها تقسیم نمایید.

طرز نشستن صحيح زن باردار

- به آرامی یک زانوی خود را پایین آورید، سپس روی دو زانو بنشینید.

- یک طرف باسن خود را روی زمین قرار دهید دست هایتان را روی زمین گذاشته وزن بدن را روی دست هایتان بیندازید و پاهای خود را به آرامی دراز کنید و بدن خود را به زمین برسانید.

- در سراسر این اقدام ماهیچه های شکم را سفت نگه دارید و آرام و شمرده نفس بکشید.

- سطح نسبتاً وسيعي را براي نشستن در نظر بگيريد. پشت صاف باشد و معمولاً اگر بتوانيد تکيه دهيد بهتر است. به منظور جلوگيري از کاهش جريان خون در ساق پا و مچ هر 5 دقيقه يک بار پاها را باز و بسته و حرکت دهيد. در اين حرکات عضلات ران و پشت بدن کشيده شده و از درد کمر هم کاسته مي شود. براي مطالعه، کارهاي روزمره و استراحت از اين روش استفاده کنيد.

برخاستن

- از دست ها و ماهیچه های شکم استفاده کنید و با کمک آن ها روی یک مفصل ران بنشینید. در صورت لزوم کمی در این حالت بمانید.

- بالا تنه را بلند کنید و روی مچ پاها بنشینید.

- درحرکت به سمت بالا روی یک زانوی خود قرار بگیرید و پای دیگر خود را جلو بیاورید.

- دست های خود را روی قسمت بالای ران زانوی خمیده قرار دهید. از فشار دست ها و ماهیچه های شکم استفاده کنید و برخیزید.

طرز صحيح نشستن روي صندلي

پشت بايد کاملاً صاف باشد. از روی هم انداختن پاها هنگام نشستن خودداری شود چرا که این کار باعث تشدید واریس و ادم پا می شود. کف پاها روی زمین به صورت صاف قرار گیرد. در صورتی که این وضعیت امکان پذیر نباشد از چهار پایه استفاده شود تا پا ها آویزان نباشد. جهت پر کردن فضای خالی کمر از یک بالش کوچک (کوسن) یا حوله تا شده استفاده شود.

بلند شدن از روی صندلی

برای بلند شدن از روی صندلی کف پای خود را در جلوی پای دیگر کاملاً روی زمین بگذارید. دست هایتان را روی ران ها قرار دهید و از ماهیچه های شکم و ساق پاها استفاده کنید تا در بلند شدن و سر پا ایستادن به شما کمک کند. 

اصلاح وضعیت هنگام خوابیدن

- بعد از ماه چهارم بارداری ترجیحاً از خوابیدن به حالت طاق باز خودداری شود.

- با پیشرفت سن بارداری، با توجه به افزایش وزن و بزرگ شدن رحم، یک وضعیت راحت جهت خوابیدن دشوار است، اما توصیه می شود که مادر در یک وضعیت ثابت به مدت طولانی قرار نگیرد و در فواصل زمانی تغییر وضعیت دهد و نحوه خوابیدن به گونه ای باشد که فشار یکسانی روی تمام نقاط بدن وارد شود.

- تشک ترجیحاً سفت باشد.

اصلاح وضعیت در حالت خوابیده به پهلو

- یک بالش زیر سر قرار می گیرد.

- استفاده از یک بالش زیر ران و زانوی بالایی (بین ران ها و زانوها) موجب کاهش فشار وارده روی مفصل های لگنی می شود.

- استفاده از یک کوسن کوچک یا ملحفه تا شده زیر شکم می تواند موجب کاهش فشار روی عضلات این ناحیه و احساس راحتی بیشتری شود.

- در صورت تمایل استفاده از یک بالش اضافی زیر بازویی که بالاتر قرار گرفته است می تواند کمک کننده باشد.

* اغلب زنان باردار خوابیدن در این پوزیشن را ترجیح می دهند.

اصلاح وضعیت در حالت خوابیده نیمه دمر

در صورت تمایل مادر می تواند به وضعیت نیمه دمر نیز بخوابد.

- زانو و ران بالایی را جلوتر از پای زیری روی بالش قرار دهد.

- با استفاده بالش از بازو و دست نیز حمایت نماید.

اصلاح وضعیت هنگام پهلو به پهلو شدن در تخت

- هر دو زانو به سمت شکم خم شود (تا حدی که به شکم فشاروارد نشود).

- زانو ها به هم نزدیک شده و با چرخش همزمان زانوها با کل بدن از یک پهلو به پهلوی دیگر تغییر وضعیت دهد (هنگام چرخش کف پا با تشک تماس دارد).

نحوه بلند شدن ازتخت خواب

- ابتدا به کنار تخت خواب، خود را بچرخانيد و پس از آويزان شدن پاها از لبه تخت با کمک دست ها و انقباض عضلات شکم بايستيد.

اصلاح وضعیت هنگام بلند کردن اجسام از روی زمین

- در حالیکه پشت صاف است و پاها با فاصله از یکدیگر قرار دارد ران ها و زانوها خم شده، یک پا از ناحیه ساق روی زمین قرار گرفته و پای دیگر جلو تر از دیگری از ناحیه کف پا روی زمین قرار می گیرد.

- جسم را با کمک دو دست بلند کرده به مرکز محور بدن نزدیک کرده و با انتقال وزن به ران ها به حالت ایستاده در می آید. 

نکات مهم:

* حتی الامکان از بلند کردن اجسام سنگین خودداری شود.

* جهت گذاردن جسم روی زمین عکس مراحل فوق انجام می شود.

* هنگام بلند کردن اجسام از چرخش کمر خودداری شود. فقط در مسیر مستقیم بلند شود.

* هنگام بلند شدن از زمین عضلات کف لگن منقبض شوند.

اصلاح وضعیت هنگام انجام خانه داری

- حتی الامکان کارهایی که می تواند به صورت نشسته انجام شود، ایستاده انجام نشود.

- در مواردی مانند مرتب کردن تخت، استفاده از کابینت های پایین و در کل کارهایی که سطح ارتفاع، پایین است از وضعیت چمباتمه یا وضعیت دو زانو استفاده شود.

 

الف. استفاده از جارو برقی

- جارو در مسیر مستقیم و نزدیک به محور بدن استفاده شود. پیچش کمر در جهت های مختلف موجب کشش عضلات شکم و تحت فشار قرار دادن مفاصل لگنی می شود.

ب. اتو کردن

- تا جایی که ممکن است در حالت نشسته و با استفاده از میز اتوی مناسب و کوتاه این کار انجام شود.

- در صورت اتو کردن در حالت ایستاده سطح میز اتو باید مناسب باشد که خیلی نیاز به خم شدن نباشد و همچنین هنگام ایستادن پاها از هم فاصله داشته باشد و امکان جا به جا شدن و حرکت منظم در دو طرف میز اتو وجود داشته باشد.

ج. خرید

- از حمل بار سنگین خودداری شود.

- از چرخ های مخصوص حمل بار استفاده و نزدیک به بدن حمل شود.

- در صورت حمل دستی بار، تقسیم بار به دو قسمت مساوی بین دو دست صورت گرفته و نزدیک به بدن حمل شود.

 

د. سوار و پیاده شدن از ماشین

- ابتدا ناحیه سرین را روی صندلی ماشین قرار دهید و بعد زانوها را به هم نزدیک کرده و همزمان با انقباض عضلات کف لگن، پاها را به داخل ماشین بیاورید.

*جهت پیاده شدن عکس مراحل فوق انجام شود.

 

ه. رانندگی

- گذاشتن بالشی کوچک در ناحیه کمر تا فضای خالی این قسمت پر شود و مادر راحت تر باشد.

- هنگام بستن کمربند ایمنی دقت شود، خانم از چرخش ناگهانی کمر جهت بستن کمربند ایمنی و یا بالعکس هنگام بازکردن آن خودداری کند.

- کمربند ایمنی از زیر شکم و بین سینه ها رد شود.

 

و. انجام کارهای مربوط به فرزند بزرگ تر

در صورتی که مادر باردار فرزند خردسال یا نوپایی دارد باید هنگام انجام کارهای مرتبط مانند حمام کردن، لباس پوشاندن، بغل کردن برای جلوگیری از خم شدن از یکی از راه های زیر استفاده نماید. 

- فرزند نو پا روی سطح بالاتری از زمین قرار گیرد مثل پله، صندلی و...

- مادر از وضعیت چمباتمه یا دو زانو استفاده کند.

برخی عارضه های بارداری

بیشتر مادران دوره بارداری خود را بدون عارضه ای مهم به پایان می رسانند. اما در این بین برخی مادران با عوارضی مواجه می شوند که از اهمیت خاصی برخوردارند چرا که سلامتی خود و جنینشان به آن بستگی دارد.  

دیابت

دیابت وضعیتی است که سطح گلوکز را در خون افزایش می دهد. گلوکز قندی است که منبع اصلی انرژی در بدن می باشد. به طور طبیعی سطح گلوکز خون مادر در بارداری افزایش می یابد تا مواد غذایی بیشتری در دسترس جنین قرار گیرد اما بدن همین مقدار افزایش را هم کنترل می کند. در نتیجه در بارداری نیاز بدن به انسولین افزایش پیدا می کند، گاهی اوقات بدن نمی تواند به مقدار کافی انسولین تولید نماید و اختلال به وجود می آید.

دیابت بارداری، دیابتی است که برای اولین بار طی دوران بارداری ایجاد می شود. در بسیاری از موارد، بعد از زایمان این نوع دیابت از بین می رود. اما این موضوع به عنوان یک فاکتور پرخطر برای دیابت در مراحل بعدی زندگی خواهد بود.

 

غربالگری دیابت بارداری

همه خانم های باردار باید از نظر دیابت بارداری غربالگری شوند. در مراقبت های بارداری درباره سابقه پزشکی و فاکتورهای خطرساز آن سؤالاتی پرسیده می شود یا آزمایشی برای سنجش گلوکز خون درخواست می شود. این تست یعنی تست تحمل گلوکز (GTT) معمولا بین 24 تا 28 هفتگی بارداری انجام می شود. اما اگر فاکتورهای پرخطر وجود داشته باشد این تست ممکن است زودتر یعنی در اولین ملاقات درخواست شود.

 

فاکتورهای خطر برای دیابت بارداری

سن بالای 25 سال، افراد دارای اضافه وزن و چاقی، افرادی با سابقه دیابت بارداری، سابقه داشتن نوزاد خیلی درشت، بستگان نزدیک دارای دیابت، داشتن سابقه نوزاد مرده در بارداری قبلی.

 

اثر دیابت بارداری بر بارداری، زایمان و پس از آن

بیشتر خانم های با دیابت بارداری می توانند زایمان طبیعی داشته باشند اما دیابت بارداری خطر داشتن بچه درشت (بیش از 4 کیلو گرم) را زیاد می کند و در نتیجه شانس سزارین زیاد می شود. همچنین ممکن است لازم شود زودتر از موعد، زایمان شروع شود. فشار خون بالا و پره اکلامپسی (مسمومیت بارداری) در خانم های با دیابت بارداری شایع تر می باشد. بچه های مادران دیابتی ممکن است در زمان تولد دچار کاهش قند خون شده و زردی نوزادی نیز در آنها شایع تراست و اگر دچار تولد زودرس شوند مشکلات مذکور بیشتر بوده، به علاوه مشکلات تنفسی در آن ها بیشتر خواهد شد.

دیابت بارداری پس از زایمان احتمالا برطرف خواهد شد و قند خون به سطح طبیعی باز خواهد گشت. چنان چه انسولین مصرف می کردید، به احتمال زیاد دیگر نیازی به آن نخواهید داشت، با این حال پزشک یا پرستار شما می بایست قند خون شما را چک کند تا از طبیعی شدن آن اطمینان حاصل نماید.

فقط درصد كمي از زنان مبتلا به ديابت حاملگي بعد از زايمان ديابتيك باقي مي مانند و به عقيده محققين بيشتر اين زنان قبل از حاملگي دچار ديابت بوده اند اما تشخیص داده نشده اند.

 این نکته بسيار مهم است که حتی در صورت تولد نوزاد سالم، هر دو نفر (مادر و کودک) پس از اتمام روند زایمان، برای مدتی تحت مراقبت های پزشکی باشد. باید 6 تا 12 هفته بعد از زایمان تستی انجام شود، اگرقند خون بعد از زایمان نرمال باشد، لازم است مادر هر 3 سال از نظر دیابت بررسی شود. پايين نگه داشتن وزن، رژيم غذايي سالم، و ورزش مي توانند بسيار كمك كننده باشند.

 کودک نیز طی دوران بچگی باید از نظر فاکتورهای خطرساز دیابت، مانند چاقی تست شود. نوزاداني كه از مادران مبتلا به بيماري دیابت بارداری متولد مي شوند، بیشتر از ساير نوزادان در معرض خطر ابتلا به دیابت نوع 2 خواهند بود.

 

درمان

قدم اول در درمان دیابت بارداری تغییر روش تغذیه ای و کمک به کنترل قندخون در محدوده نرمال از طریق رعایت رژیم غذایی سالم است. اکثر زنان باردار با کنترل  صحیح و خوب قند خون، نوزادی سالم و بدون هیچ گونه عارضه ای را به دنیا می آورند. رژیم غذایی زنان مبتلا به بيماري دیابت بارداری باید شامل میوه ها، سبزیجات و غلات سبوس دار باشد. بسیار مهم است که برای ارزیابی رژیم غذایی خود به یک کارشناس یا دکتر تغذیه مراجعه کنید. با رعایت توصیه های تغذیه ای شما می توانید به کنترل مقدار قند خون خود بپردازید. رعايت رژيم غذايي ممكن است در ابتدا كمي نگران كننده باشد ولي اگر به آن عادت كنيد ديگر چندان سخت نيست. اصول حاكم بر رژيم غذايي ديابتي براي همه افراد مفيد است بنابراين اگر ديگر اعضاء خانواده هم اين رژيم غذايي را رعايت كنند فرصتي فراهم شده است تا همه از يك تغذيه سالم تر بهره مند شوند.

مطالعات نشان مي دهند كه ورزش سبك به بهبود توانايي بدن در سوزاندن گلوكز كمك كرده و سبب كاهش قند خون مي شود. به طور کلی فعالیت های با شدت متوسط مفید هستند. هدف 30 دقیقه در روز است مثلاً 30 دقیقه پیاده روی سریع در روز (سه روز در هفته). یک ورزش ساده که برای این مادران پیشنهاد شده به این شکل است که بیمار در یکی از دست های خود یک وزنه یک کیلوگرمی قرار دهد و به طور نوبتی هر یک از دست ها را 5 بار بالای سر برده و پایین آورد و این عمل را 20 دقیقه تکرار کند به طوری که تعداد تنفس افزایش یابد.

در صورتيكه قند خون با رژيم غذايي و ورزش كنترل نشود پزشك ممكن است انسولين تزريقي نيز تجويز كند. حدود 15 درصد زنان مبتلا به ديابت حاملگي به انسولين نياز پيدا مي كنند. در این شرایط باید قند خون هر روز7-5 نوبت توسط خود بیمار در منزل چک شود (قبل از صبحانه و 2 ساعت پس از هر وعده غذایی).

فشارخون

فشار خون، فشاری است که خون به دیواره رگ ها وارد می کند. طی بارداری، فشار خون بالای شدید و کنترل نشده می تواند برای مادر و جنین عوارضی داشته باشد.

فشار خون مزمن حالتی است که از قبل از باردار شدن وجود داشته یا قبل از هفته 20 بارداری ایجاد می شود و فشار خون بارداری برای اولین بار از نیمه دوم بارداری یعنی بعد از 20 هفته اتفاق می افتد. گرچه فشار خون بارداری بعد از زایمان از بین می رود اما می تواند فاکتور خطری برای فشار خون بالا در آینده باشد.

 

اثر فشار خون بالا در بارداری
این مشکل می تواند استرس اضافه ای بر قلب و کلیه مادر وارد کند و می تواند خطر بیماری قلبی و کلیوی و سکته مغزی را افزایش دهد.
محدودیت رشد جنین، مسمومیت بارداری (پره اکلامپسی)، زایمان زودرس، مرگ جنین، جدا شدن زودرس جفت و سزارین از عوارض دیگر آن روی بارداری است.

 

مسمومیت بارداری (پره اکلامپسی)
این مشکل، اختلالی شدید در فشار خون است که می تواند بر همه ارگان های یک زن باردار اثر بگذارد. از علائم آن: فشار خون بالا، دفع میزان غیر طبیعی پروتئین در ادرار، کاهش تعداد پلاکت ها، کارکرد غیر طبیعی کلیه ها یا کبد، درد در قسمت فوقانی شکم، تغییرات در بینایی، سردرد شدید و افزایش وزن ناگهانی (بیش از 3 کیلوگرم در یک ماه) می باشد.

هر چه پره اكلامپسی شدید تر باشد و زودتر رخ دهد خطر آن برای مادر و جنین بیشتر است. بیشتر زنانی كه دچار پره اكلامپسی می شوند دچار نوع خفیف آن در نزدیكی زمان زایمان می شوند و با مراقبت های مناسب خطری متوجه آن ها یا جنین نخواهد بود. ولی در موارد شدید، این بیماری می تواند قسمت های مختلف بدن را درگیر كرده و مشكلاتی جدی به همراه داشته باشد.

پره اكلامپسی باعت انقباض عروق و در نتیجه افزایش فشار خون و كاهش جریان خون می شود. كاهش جریان خون، بسیاری از اندام ها نظیر كبد، كلیه ها و مغز را تحت تأثیر قرار می دهد. كاهش جریان خون رحمی می تواند سبب مشكلاتی نظیر كاهش رشد جنین، كاهش مایع آمنیوتیك، و پارگی جفت شود.

تغییرات عروق خونی ناشی از پره اكلامپسی ممكن است سبب نشت مایع از مویرگ ها شده و در نتیجه باعث تورم یا ادم شود. همچنین نشت مایع از عروق كوچك كلیه ها سبب ورود پروتئین از جریان خون به ادرار می شود. (وجود مقادیر بسیار اندك پروتئین در ادرار طبیعی است ولی اگر از آن بیشتر شود نشان دهنده مشكل است).

 

فاکتورهای خطر پره اکلامپسی

- فشار خون مزمن

- بعضی از اختلالات انعقادی، دیابت، بیماری های كلیوی

- سابقه خانوادگی ابتلا به پره اكلامپسی (مادر، خواهر، مادر بزرگ، خاله)

- چاقی (BMI بیشتر یا مساوی 30)

- حاملگی دو قلو یا چند قلو

- سن كمتر از 20 سال یا بیشتر از 40 سال

 

مدیریت و درمان پره اکلامپسی

ابتدا برای بررسی بیشتر بستری می شوند. حرکت جنین و ضربان قلب او (FHR) و فشار خون مادر روزانه بررسی می شود. آزمایش ادرار برای بررسی پروتئین موجود در آن درخواست داده می شود. و در صورت نداشتن علائم شدید مرخص گردیده و ویزیت با فواصل کوتاه تر صورت می گیرد. به مادر استراحت به پهلوی چپ، وزن گیری روزانه، اندازه گیری فشار خون تا یک هفته و رژیم غذایی پر پروتئین (گوشت، تخم مرغ، حبوبات، لبنیات) و مصرف مایعات توصیه می شود.

وقتی به سن 37 هفته بارداری رسید، سلامتی جنین از طریق انجام تست هایی بررسی می شود و اگر خوب نباشد زایمان زودتر صورت می گیرد.

در پره اکلامپسی شدید مادر تا زمان زایمان در بیمارستان بستری می شود. اگر سن بارداری 34 هفته باشد زایمان صورت می گیرد. در موارد خاص، تحت نظارت دقیق پزشکان، اگر سن بارداری زیر 34 هفته باشد ممکن است کمی صبر کنند، برای تسریع در بلوغ ریه جنین کورتون تجویز شود و فشار خون با دارو کنترل شود. همچنین برای جلوگیری از تشنج، دارو تجویز می شود. اگر وضعیت مادر(در درجه اول) و یا جنین بدتر شود زایمان سریعاً انجام می شود.

 

پیش گیری از پره اکلامپسی
جلوگیری شامل شناسایی فاکتورهای خطر آن می باشد. اگر فشار خون بالا یا دیابت دارید و می خواهید باردار شوید باید قبل باردار شدن چکاپ دقیق شوید فشار خون و قند خون کنترل شود و اگر اضافه وزن دارید، کاهش وزن قبل از باردار شدن توصیه می شود.

خونریزی طی بارداری

با توجه به اینکه بارداری با قطع قاعدگی اتفاق می افتد هر گونه خونریزی و لکه بینی برای مادران در این دوران نگران کننده به نظر می رسد. خونریزی در بارداری به علت های مختلفی رخ می دهد. بعضی بسیار جدی می باشد اما تعدادی هم با کمی استراحت حل می شوند.

بسیاری از مادران دچار لکه بینی یا خونریزی طی 12 هفته اول بارداری می شوند. خونریزی از دهانه رحم ممکن است طی نزدیکی ایجاد شود. همچنین عفونت دهانه رحم می تواند خونریزی ایجاد کند. خونریزی مختصر، خود به خود متوقف می شود. خونریزی طی بارداری ممکن است بسیار جدی باشد چنین افرادی در خطر زایمان زودرس یا تولد نوزادی کوچکتر از حد طبیعی و یا یک دفع بارداری و سقط هستند.

 

الف. سقط

بیشتر سقط ها در سه ماهه اول رخ می دهد و شایع ترین علت آن اختلالات کروموزومی است. از علل دیگر می توان به دیابت،کم کاری تیروئید، مصرف برخی داروها، الکل، کشیدن سیگار و... اشاره کرد.

علائم سقط: خونریزی واژینال، درد در قسمت تحتانی شکم که اغلب قوی تر از درد پریودی است و دفع بافت از واژن.

درمان: بسیاری از مادران که دچار خونریزی مختصر هستند، درد کمی دارند یا بدون درد هستند. گاهی خونریزی متوقف می شود و حاملگی ادامه می یابد. استراحت و عدم نزدیکی در کاهش علائم می تواند مؤثر باشد. در موارد دیگر خونریزی و درد قوی تر شده و منجر به دفع بارداری می شود. اگرهم مقادیری از بافت در رحم بماند خونریزی اغلب ادامه می یابد که در این مورد برای خروج بافت باقی مانده نیاز به درمان است.

 

ب. حاملگی خارج رحمی
اسپرم و تخمک در داخل لوله رحمی با یکدیگر ترکیب می شوند و سلول تخم را تشکیل می دهند، سلول تخم جدید به سمت رحم حرکت می کند و در آن جا مستقر می شود. گاهی این سلول تخم در همان لوله های رحمی باقی می ماند. در این صورت حاملگی خارج رحمی اتفاق می افتد. از دلایل آن مسدود شدن لوله در اثر عفونت ها، مصرف سیگار، افزایش سن مادر و... می باشد.

علائم: علائم هشدار دهنده بلافاصله بعد از قطع قاعدگی به صورت درد شدید یک طرفه، درد زیر شکم و خونریزی بروز می کند. خونریزی آن به صورت لکه بینی یا ترشحی قهوه ای رنگ است.

درمان: حاملگی خارج رحمی از اورژانس های مامایی است که در صورت شک به آن حتماً به بیمارستان مراجعه شود. ابتدا با سونوگرافی، حاملگی خارج رحمی تشخیص داده می شود و بعد از آن درمان با صلاحدید پزشک به شکل دارویی یا جراحی صورت می گیرد.

 

ج. جدا شدن زودرس جفت
جفت به دیواره رحم چسبیده است و ممکن است قبل از زایمان از محلش جدا شود که منجر به خونریزی واژینال می شود و دردناک است. حتی اگر خونریزی ظاهری وجود نداشته باشد یا مقدار آن کم باشد، در این موارد جنین ممکن است دچار کمبود اکسیژن شود و درمان فوری لازم است.

 

د. جفت سر راهی
وقتی جفت در قسمت پایین رحم قرار گرفته باشد به آن جفت سر راهی می گویند. گاهی به صورت کامل و گاهی به صورت ناکامل روی دهانه رحم را می پوشاند. ممکن است خونریزی ایجاد کند که اغلب بدون درد است.

عوامل موثر در ایجاد جفت سر راهی: سابقه سزارین، سن بیش از 35 سال، زنان سیگاری، حاملگی چندقلویی و...

در مواردی که جفت کاملاً بر روی دهانه رحم قرار دارد مادر باید استراحت کند و از نزدیکی پرهیز نماید اما اگر محل جفت از دهانه رحم فاصله داشته باشد انجام فعالیت های معمول ایرادی ندارد.

 

ه. نمایش خونی (bloody show)
در اواخر بارداری، خونریزی می تواند نشانه ای از شروع زایمان باشد. مقدار کمی از ترشحات خونی ممکن است درست قبل یا در آغاز زایمان از دهانه رحم خارج شود که به آن نمایش خونی می گویند. این نشانه بسیار شایع است و اگر طی 3 هفته آخر زمان زایمان باشد مشکلی نیست. اما اگر زودتر اتفاق بیافتد ممکن است منجر به زایمان زودرس شود.

عفونت ادرار در بارداری

دستگاه ادراری از كلیه ها كه ادرار را ترشح می‌كنند شروع می‌شود و به صورت لوله هایی كه حالب خوانده می‌شوند تا مثانه كشیده می‌شود كه ادرار در آن جمع می‌شود. دستگاه ادراری به پیشابراه ختم می‌شود كه لوله كوتاهی است كه ادرار را به خارج از بدن می‌برد.

در بارداری هورمون‌ها باعث تغییراتی در سیستم ادراری می‌شوند که فرد را مستعد ابتلا به عفونت ادراری می‌کند. هورمون پروژسترون باعث اتساع (باز شدن) حالب‌ها می‌شود و عضلات حالب را شل می‌کند و سبب کندی تخلیه ادرار می‌شود و علاوه بر آن، بزرگ شدن رحم، به حالب‌ها فشار می‌آورد و تخلیه ادرار را با مشکل مواجه می‌کند، در نتیجه خانم باردار بیشتر مستعد ابتلا به عفونت ادراری است. از عوارض آن می توان به زایمان زودرس و نوزاد با وزن کمتر از طبیعی اشاره کرد.

مادرانی که دفع باکتری بدون علامت دارند بیشتر به عفونت ادراری مبتلا می‌شوند. به همین دليل در مراقبت اول بارداری، درخواست آزمایش ادرار و کشت آن داده می شود. در صورتی که در برگه آزمایش باکتری در ادرار گزارش شود باید درمان صورت بگیرد تا ریسک ابتلای مجدد به عفونت ادراری در بارداری کمتر شود.

در كل عفونت ادراری یکی از شایع‌ترین عفونت‌ها در دوران بارداری است و دفع باکتری در این افراد باید به سرعت و به صورت کامل درمان شود.

علائم عفونت ادراری: تکرر ادرار و احساس نیاز فوری به ادرار، مشکل در ادرار، احساس سوزش، درد در قسمت تحتانی شکم و کمر، ادرار کدر و بدبو  از علائم عفونت ادراری هستند. درمان دارویی حتماً تحت نظر پزشک باید صورت گیرد.

وقتی عفونت، کلیه‌ها را گرفتار کند خانم باردار باید در بیمارستان بستری شود. از علائم عفونت کلیه می‌توان به تب و لرز و تعریق، درد و حساسیت پهلو و تهوع و استفراغ اشاره کرد.

پیشگیری

- روزی حداقل 8 لیوان آب بنوشید.

- هیچ گاه احساس دفع ادرار را نادیده نگیرید و سعی كنید هر بار مثانه را كاملاً خالی كنید.

- بعد از اجابت مزاج موضع را از جلو به عقب تمیز كنید تا از ورود باكتری های مدفوع به پیشابراه پیشگیری شود.

- پیش از مقاربت جنسی و بعد از آن ادرار كنید و دستگاه تناسلی را با آب و صابون ملایم بشویید.

- از لباس های زیر نخی استفاده کنید. 

زایمان زودرس (پره ترم)

واژه زایمان پره ترم اصطلاحی است که برای توصیف نوزادانی که قبل از هفته 37 به دنیا می آیند به کار می رود. اكثر مادران به طور طبيعي دردهايي را در طول بارداري به خصوص در سه ماهه سوم تجربه مي نمايند ولي اين دردها ثابت نيستند و با استراحت بهبود می یابند.

 

علائم زایمان زودرس

دردهای شکمی نامنظم، لکه بینی یا خونریزی خفیف از واژن و آبریزش از علایم زایمان زودرس می باشد که در صورت مشاهده باید به بیمارستان مراجعه شود.

مادرانی که احتمال زایمان زودرس دارند لازم است فعالیت های خود را کاهش دهند و تا برطرف شدن علایم از نزدیکی پرهیز کنند.

 

دلایل زایمان پره ترم

از جمله عواملی که باعث زودرس شدن زایمان می شود می توان به فشارخون بارداری (پره اکلامپسی)، بارداری های دوقلویی و چندقلویی، کنده شدن زودرس جفت، کار زیاد، عوامل ژنتیکی، استعمال دخانیات، عفونت ها، سابقه زایمان پره ترم و... اشاره کرد. البته گاهی نیز خود به خود اتفاق می افتد.

 

راه های پیشگیری از زایمان زودرس
برای پیشگیری از تولد نوزاد نارس نکات پراهمیتی وجود دارد که رعایت کردن آن ها می تواند تا حد زیادی از تولد نوزاد نارس پیشگیری کند و احتمال تولد نوزاد را در زمانی زودتر از زمان طبیعی به حداقل ممکن برساند.

- در طول دوران بارداری ارتباط خود را با پزشک قطع نکنید. به او مراجعه کنید و روند رشد جنین و علائم عمومی بدن خود و جنین تان را بررسی کنید. با کنترل بیماری‌های مادر و کنترل تغذیه و تأمین شرایط مناسب برای حاملگی می توان از تولد نوزاد نارس جلوگیری کرد.

- قبل از مصرف هرگونه دارو حتی مسکن ها با پزشک تان مشورت کنید و از مصرف داروهای شیمیایی و گیاهی بدون مشاوره با پزشک پرهیز کنید.

- رژیم غذایی خود را دست کم نگیرند و مصرف خوراکی ها و مواد غذایی سالم به ویژه گوشت ماهی که سرشار از امگا۳ است را فراموش نکنید.

- وزن خود را در شرایط طبیعی نگه دارید و مراقب باشید که در دوران بارداری بیش از حد دچار اضافه وزن و چاقی نشوید.

- از استعمال سیگار و قرار گرفتن در محیطی که در آن افراد سیگاری حضور دارند، پرهیز کنید.

- در مورد مادران افسرده و مضطرب، اگر پزشک متخصص با این افراد گفتگو کند می‌تواند ترس و اضطراب آنها را به حداقل برساند. حمایت و نقش پدر نیز در کاهش این نگرانی‌ها بسیار تاثیرگذار است.

- از آن جا که عفونت‌های دهان و دندان یکی از دلایل زایمان پره ترم است، توصیه می‌شود قبل از باردار شدن نسبت به درمان آن اقدام کنید.

 

نوزاد پره ترم پس از تولد

یکی از مهم ترین مواردی که در بهبود روند رشد نوزاد نارس بسیار اهمیت دارد برقراری ارتباط عاطفی میان کودک و والدین به خصوص مادرش است. نوزادان نارس غالباً پس از تولد در دستگاه نگهداری می شوند. به محض اینکه امکان خروج نوزاد از دستگاه وجود داشته باشد پرسنل درمانی نوزاد را به گونه ای خاص در آغوش والدینش قرار می دهند (مراقبت کانگورویی). در این شرایط امکان برقراری رابطه نزدیک و انتقال مهر و محبت مادری به نوزاد از راه تماس پوستی و در آغوش کشیدن او میسر می شود. به این ترتیب علاوه بر تأمین دمای مورد نیاز بدن نوزاد از طریق دمای بدن مادر امکان شیر دادن به نوزاد و برقراری رابطه عاطفی، حسی و تماسی با او بیشتر می شود. به اعتقاد بسیاری از متخصصان در سراسر جهان برقراری رابطه عاطفی و در آغوش کشیدن نوزاد نارس می تواند تأثیر زیادی در تسریع روند درمان او داشته باشد.

زایمان طول کشیده (پست ترم)

حاملگی با سن جنین 42 هفته و یا بیشتر را پست ترم می گویند. طبق دستور العمل کشوری در صورتی که علائم زایمان تا هفته 40 بارداری شروع نشود مادر می تواند با مراقبت های ویژه یک هفته دیگر به بارداری ادامه دهد.

 

علت واقعی بارداری طول کشیده ناشناخته است ولی فاکتورهایی در بروز آن مؤثر است:

- شایع ترین علت یک حاملگی طول کشیده دقیق نبودن سن بارداری است. زمانی که عادت ماهیانه نامرتب باشد و یا قبل از بارداری قرص ضد بارداری مصرف می شده، این اتفاق می افتد. در این حالت حاملگی پست ترم نمی باشد بلکه اشتباه در محاسبه تاریخ زایمان است. در این گونه موارد داشتن سونوگرافی از سه ماهه اول برای تعیین سن دقیق بارداری کمک زیادی می کند.

- داشتن سابقۀ پست ترم در حاملگی قبلی

- سن پایین مادر

 

عوارض

وقتی بارداری طولانی شود، جفت شروع به پیر شدن می نماید و توانایی آن در تغذیه و اکسیژن رسانی به جنین کاهش می یابد. احتمال دفع مدفوع توسط جنین افزایش می یابد و مایع دور او کم می شود. همه این عوامل می تواند سلامتی جنین را به خطر اندازد. از این رو مراقبت های ویژه 42-41 هفته می تواند در پیش گیری از این موارد مؤثر باشد.

 

 مراقبت های ویژه 42-41 هفتگی

- شمارش روزانه حرکت جنین توسط مادر: مادر نیم ساعت بعد از خوردن غذا، به پهلوی چپ بخوابد و حرکات جنین را در یک ساعت بشمرد باید 5 حرکت در یک ساعت باشد.  به طور متوسط جنین حدود 10 بار در یک دوره دو ساعته حرکت خواهد کرد. این حرکات ممکن است شامل لگدزدن، چرخیدن و پیچ و تاب خوردن باشد.

- انجام سونوگرافی جهت بررسی حجم مایع دور جنین

- گرفتن نوار قلب جنین (NST) در بیمارستان

در صورتی که دردهای زایمانی شروع نشده باشد و یا مشخص شد که جنین در شرایط خوبی نیست، مادر جهت تحریک و شروع دردهای زایمان به بیمارستان ارجاع داده می شود.

آمادگی برای زایمان

امروزه اعتقاد بر اين است كه باید از ميزان مداخلات پزشكي در حين بارداري و زايمان كاسته شود. توانمندسازی مادران باردار و خانواده‌های آن‌ها با فراهم کردن شرايط برگزاری كلاس‌هاي آمادگي دوران بارداري مي تواند راه حل مناسبي براي اين امر باشد. از اين رو مراقبت‌هاي دوران بارداري به انجام معاينه، آزمايش و سونوگرافي ختم نمي‌شود.
 

کلاس های آمادگی برای زایمان

 كلاس‌های آمادگی برای زایمان 8 جلسه هستند و مادران با شرایط طبیعی و نرمال بارداری در آن شرکت می کنند. این کلاس ها از هفته 20 بارداري آغاز و تا 37 هفته بارداري به پايان مي رسد. هر جلسه 90 دقيقه است. در هرجلسه مطالب تئوري، ورزش، تن آرامي، تكنيک تنفس و ماساژ آموزش داده مي شود. در اين دوره آموزشي دو جلسه براي همسران نيز برگزار مي شود. همچنين مادر مي تواند به دلخواه خود يك همراه به این كلاس ها بياورد.

محل برگزاري این کلاس‌ها مراكز بهداشتي درماني، بيمارستان ها، مراكز مشاوره خدمات مامايي است. آموزش ها توسط ماماهاي آموزش ديده در خصوص آمادگي براي زايمان داده می شود.

مطالب تئوري عبارتند از: بهداشت فردي، تغذيه دوران بارداري، سلامت روان و بهداشت رواني، آموزش علائم هشدار، انتخاب روش مناسب زايمان و برنامه ريزي براي زايمان، روش‌هاي كاهش درد زايمان، مراحل زايمان، مراقبت هاي پس از زايمان، شيردهي، و بهداشت نوزاد. به طور کلی هدف نهايي اين كلاس ها بهبود سبک زندگی در بارداری، حين زايمان و تولد نوزاد است.

اين آموزش‌ها به مادر كمك مي كند تا آگاهانه در خصوص انتخاب روش زايمان تصميم بگيرد و بهترين روش زايمان با كمترين عوارض براي خود و نوزادش را انتخاب كند. انتخاب آگاهانه زايمان طبيعي سبب پذيرش و كنترل درد زايمان مي شود. مادر مي تواند با میل خود روش بي دردي يا كم دردي را انتخاب كند.
عدم آگاهی و ترس از ناشناخته‌های دوران بارداری باعث ايجاد اضطراب مي‌شود. ترس و اضطراب حس نگرانی را به مغز داده و سبب افزايش ترشح هورمون‌های استرس مي شود و در نتيجه منجر به زايمان زودرس يا حتی عدم پيشرفت زايمان مي شود و اين موارد منجر به مداخلات پزشکی غير ضروري مي‌شود.
آموزش‌ها به مادر كمک مي‌كند تا بارداري سالم تر و با عارضه كمتري داشته باشد همچنين با ذهنيت مثبتی که خانم از درد زايمان کسب خواهد کرد، نگراني هاي وي در بارداري كاهش يافته و مي تواند در مهم ترين تجربه زندگی خود نقشی فعال داشته باشد.
مادر مي تواند در هنگام زايمان دردهاي حاصل از انقباضات رحمی را از طريق تمرين هاي تنفسي و تن آرامي به طور ارادي كنترل كند. آموزش تمرين های اسكلتي-عضلانی، تكنيك صحيح تنفس، تن آرامي، تمرکز و اصلاح وضعيت به مادر کمک مي کند تا دوران بارداری و مراحل مختلف زایمان را با کمترين عوارض سپری کند.

تکنیک های تنفسی در بارداری

ماهیت زایمان نسبت به چند دهه گذشته کاملا دگرگون شده است. تکنیک های آماده‌سازی برای زایمان باعث می شوند که مادر باردار از لحاظ ذهنی، عاطفی و جسمی برای زایمان طبیعی آماده و باعث می‌شود تا مادر با اعتماد به نفس بالا، نگرش مثبت، آگاهی و آمادگی کافی وارد مراحل زایمانی شود. به این ترتیب او با مکانیسم زایمان آشنا می‌شود و می‌داند که چگونه با وقایعی که در طول زایمان اتفاق می‌افتد هماهنگ شود و از لحاظ روانی آمادگی و از لحاظ جسمی روش هایی را در اختیار می‌گیرد تا از عهده امر مهم زایمان برآید.

- الگوی تنفس

اکسیژن اولین چیزی است که جنین در دوران بارداری وزایمان نیاز دارد. با تنفس زن باردار، اکسیژن از راه بندناف به جنین می رسد. نحوه تنفس از شروع بارداری تغییر می کند وسریع و کوتاه می شود. تنفس باید در دوران بارداری اصلاح شود.

تنفس منظم و صحیح یکی از آسان ترین روش های رسیدن به شلی عضلات است.

قبل از هر چیز باید در وضعیت مناسب قرار گرفت. سپس به تنفس خود فکر کرد وآرام وراحت نفس کشید. دم باید با انبساط شکم و از طریق بینی و بازدم باید فعالانه و از طریق دهان به صورت آه، زمزمه یا با صدا و با انقباض مختصر شکم و پرینه باشد.

اغلب در هنگام انقباضات زایمانی ناخودآگاه تنفس سریع می شود که باید از این امر جلوگیری کرد. تنفس تند و سریع نشانه وحشت و اضطراب است.

در هنگام دردهای زایمان نباید نفس خودرا حبس کرد. زیرا این امر شل شدن عضلات و اکسیژن رسانی به جنین را مختل می کند تمرین های تنفسی موجب تسهیل در روند زایمان می شود. زن باردار می تواند به نحو بهتری مراحل زایمانی را هدایت کند. تمرکز بر روی تنفس، سعی در انجام درست الگوی تنفس در این مراحل باعث می شود که ذهن زن باردار از دردهای زایمان منحرف شده وکمتر درد را احساس کند. روش های صحیح تنفس در هنگام زایمان در کلاس های آمادگی پیش از زایمان آموزش داده خواهد شد.

تن آرامی (relaxation)

ساده ترین راه برای برداشتن فشار از روی بدن، شل کردن عضلات است. این تکنیک شامل یک سری حرکات است که کشش های عصبی را کاهش می دهد.

تن آرامی (سبک سازی) در دوران بارداری به زن باردار کمک می کند تا عضلات خود را شل و تحت کنترل قرارداده، دردهای عصبی و خستگی را کاهش دهد. همچنین بین ذهن و بدن هماهنگی ایجاد نموده و رابطه عمیق تری با جنین خود برقرار نماید.

تن آرامی در هنگام زایمان، گرفتگی عضلات را کاهش داده و از هدر رفتن انرژی جلوگیری می کند در نتیجه انقباضات رحم تأثیر بیشتری خواهد داشت. با تن آرامی زمان زایمان کوتاه تر و ترس های بی مورد از آن کمتر می شود.

 

تن آرامی اعضای بدن طی مراحل زیر انجام می شود.

مرحله اول:

- شانه ها: شانه ها به سمت پاها کشیده و سپس کشش متوقف شود و بر روی وضعیت جدید تمرکز شود. شانه ها شل خواهند شد.

- بازوها: بازوها به سمت خارج کشیده و راست شود و سپس کشش را قطع کرده و بر روی این حالت نیز تمرکز حاصل گردد.

- دست ها: دست ها را به آرامی روی ران ها یا شکم قرار داده به طوری که کف دست ها بر روی آنها قرار گیرد. انگشتان مستقیم کشیده و سپس کشش متوقف شود. در این حالت، آرامش و شلی عضلات دست ها احساس می شود.

- لگن: باسن را سفت کرده، زانوها را نیز به هم بفشارید و سپس این عمل قطع شود. با احساس وضعیت جدید، لگن درحالت استراحت است.

- زانوها: زانوها را به آرامی تکان داده و سپس این حرکت متوقف گردد. در ران ها و زانوها احساس شلی خواهد شد.

- پاها: پاها به طرف پایین و دور از کمر فشارداده و سپس رها شود. در پاها احساس شلی خواهد شد.

 

مرحله دوم: یک عضله منقبض وسه تای دیگر شل

- بازوی راست را منقبض وبازوی چپ وهر دو پا شل شود.

- پای راست را منقبض و پای چپ و هر دو بازو شل شود.

- بازوی چپ را منقبض و پای راست وهر دو بازو شل شود.

 

مرحله سوم: دو عضله منقبض و دو تا شل

پا و بازوی چپ را منقبض و پا و بازوی راست شل شود.

پا و بازوی راست را منقبض و پا و بازوی چپ شل شود.

 

نکات مهم:

* با توجه به اینکه سبک سازی کامل بدن به زمان نیاز دارد تمرین مداوم در طول بارداری توصیه  می شود.

* مرحله دوم و سوم نیاز به تمرین مکرر در طول بارداری دارد. با یادگیری این نوع تن آرامی در زمانی که عضلات شکم در طول زایمان منقبض هستند، می توان به شل کردن دیگر عضلات بدن پرداخت.

* در هنگام تمرین، لباس راحت، آزاد و سبک پوشیده و در محیطی آرام تمرین شود.

ماساژ در بارداری

ماساژ از قدیمی ترین روش های بهبود سلامتی و کاهش درد است. ماساژ می تواند ایجاد تسکین و آرامش نموده، جریان خون را تحریک کند و سموم بدن را سریع تر دفع کند. به طور کلی احساس خوب بودن در فرد را ایجاد نماید. بیشتر تمرین ها و حرکات توصیه شده در زمان بارداری خود یک نوع ماساژ محسوب می شود.

ماساژ می تواند همزمان با تن آرامی بدن باشد. بهتر است این کار توسط همراه انجام شود تا زن باردار بتواند انرژی خود را برای زایمان حفظ کند.

 

از جمله عوارضی که با انجام ماساژ می تواند تسکین یابد عبارتند از:

- سردرد

فرد همراه در پشت زن باردار قرار می گیرد و دو طرف سر را با انگشتان فشار می دهد به تدریج فشار انگشتان را کم می کند. در این حالت زن باردار احساس می کند که درد و تنش ناحیه سر تسکین یافته است.

- درد شانه ها

شانه ها در معرض بسیاری از تنش ها و انقباضات عضلانی هستند. فرد همراه در جلوی زن باردار می نشیند ودست هایش را با فشار روی شانه های زن باردار قرار می دهد. سپس رها می کند و این کار را چند بار انجام می دهد. سپس زن باردار به سمت جلو کمی خم شده و همراه زن باردار در پشت شانه ها قرار گرفته و مجدداً عضلات پشت شانه ها را به صورت چرخشی ماساژ می دهد. سپس آرام آرام رها می کند به این ترتیب خانم باردار احساس راحتی در ناحیه شانه ها می کند.

- درد شکم

 دردهای شکم را می توان بوسیله ماساژ خیلی آرام در ناحیه زیر شکم و کشاله ران کم کرد. به طور کلی ماساژ از روش های مؤثر کاهش درد زایمانی است. این عمل با استفاده از هر دو دست به صورت متناوب در قسمت پایین شکم تا استخوان ران انجام می شود.

- درد کمر

ماساژ به صورت فشار یکنواخت یا چرخشی در پایین کمر توسط کف دست یا انگشتان شست انجام می شود. بهتر است فشار در زمان بازدم انجام شود. این عمل در زمان انقباضات رحمی برای کاهش درد و چرخش سر جنین موثر است.

 

* ماساژ پرینه

برای افزایش خونرسانی و کمک به انجام زایمان طبیعی با کمترین صدمه به عضلات پرینه (عضله بین مقعد و واژن) این ماساژ توصیه می گردد در کلاس و توسط مربی این تمرین آموزش داده می شود.

ورزش های آمادگی برای زایمان

به طور کلی ورزش علاوه بر ایجاد شادابی به تسهیل زایمان هم کمک می کند به ویژه برخی از این ورزش ها باعث تقویت عضلات ناحیه لگن و اطراف آن می شوند که تأثیر مستقیم روی روند زایمان اعمال می کند.

Tailor sitting

این ورزش برای تقویت قدرت و انعطاف پذیری عضلات پشت، لگن و ران توصیه می شود. علاوه بر این، ورزش Tailor sitting به انعطاف پذیری مفاصل زانو کمک کرده، جریان خون را در پایین تنه بهبود بخشیده و زایمان را راحت می کند.

- نحوه انجام
روی زمین بنشینید، پشتتان را صاف نگه داشته و در وضعیت پروانه قرار بگیرید. یعنی کف پاها را در حالتی که زانوها کاملاً راحت باشند، به یکدیگر بچسبانید. به آرامی زانوها را به سمت زمین ببرید. این کار را خیلی نرم و آهسته انجام دهید. در این حالت باید کمی کشش و فشار را در بخش داخلی ران خود احساس کنید. اگر در ابتدا صاف نگه داشتن کمر برایتان کمی سخت است، از دیوار کمک بگیرید یعنی به آن تکیه دهید و بعد این حرکت را انجام دهید.

- مدت زمان انجام
 هر بار 10 تا 15 ثانیه در این وضعیت بمانید و این ورزش را در روز 10 بار تکرار کنید و به صورت روزانه انجام دهید.
 

* ورزش کگل

عضلات کف لگن از اندام های لگنی یعنی رحم، روده ها و مثانه حمایت می کنند و ورزش دادن به آنها و تنظیم کردنشان باعث می شود که در اواخر بارداری درد و ناراحتی کمتری داشته باشید و راحت تر زایمان کنید.

- نحوه انجام
در ابتدا وقتی به دستشویی رفته اید و در حال ادرار کردن هستید، سعی کنید جریان ادرار را با منقبض کردن عضلات کف لگن (بدون منقبض کردن عضلات شکم، ران یا باسن) قطع کنید. وقتی به راحتی توانستید جریان ادرار خود را قطع و وصل کرده و انقباض خفیفی را در عضلات واژن خود حس کردید، یعنی دارید این حرکت را درست انجام می دهید و عضلات کف لگن تان در حال انقباض هستند.

- مدت زمان انجام
دو راه برای انجام این ورزش وجود دارد:

1. عضلات کف لگن را منقبض کرده و 10 ثانیه نگه دارید و بعد رها کنید و در هر روز 10 بار این کار را تکرار کنید.
2. عضلات کف لگن را به سرعت و تا 50 بار منقبض و منبسط کرده و بعد 5 ثانیه به خودتان استراحت بدهید. در این حالت باید 4 بار این تمرین را در طول روز تکرار کنید.

 

* اسکات

حرکت اسکات که در واقع شبیه حرکت چمباتمه زدن است در روند زایمان به شدت مؤثر است چرا که به باز شدن بیشتر دهانه رحم کمک می کند و باعث می شود نوزاد راحت تر پایین بیاید.

- نحوه انجام

کنار دیوار بایستید و پشتتان را به دیوار بچسبانید. پاهایتان را به اندازه عرض شانه باز کرده و با کمی فاصله از دیوار قرار دهید. دست هایتان را به صورت آویزان از دو طرف نگه داشته و پشتتان را روی دیوار قرار دهید و در عین حال زانوهای خود را خم کنید تا به وضعیت نیمه نشسته درآیید.

- مدت زمان انجام

 هر بار 5 ثانیه در این وضعیت بمانید و این ورزش را در روز 10 بار تکرار کنید و به صورت روزانه انجام دهید.
 

* چرخش لگن

چرخش لگن عضلات شکمی را تقویت کرده و از بروز کمردرد در بارداری و در حین زایمان پیشگیری می کند. همچنین این حرکت به زایمان راحت تر نیز کمک کرده و باعث می شود درد کمتری بکشید.

- نحوه انجام
به پشت بخوابید و دست ها را روی زمین قرار دهید. حالا به کمک انقباض عضلات شکمی و لگنی، باسن را از زمین بلند کنید. مراقب باشید که زانوها، لگن و شانه هایتان در یک خط قرار بگیرند.

- مدت زمان انجام
هر بار 3 تا 5 ثانیه در این وضعیت بمانید و این ورزش را در روز 10 بار تکرار و به صورت روزانه انجام دهید.

مادر > دوره بارداری > زنان و مامایی
1396/01/28
کارشناس مامایی خانم سعیدی
S s s s s s 2
o j k q

اگر مایل هستید، می توانید مطلب فوق را با دوستانتان به اشتراک بگذارید

مطالب مرتبط

اگر نظری یا سؤالی در مورد مطلب فوق دارید در بخش نظرات با ما در میان بگذارید. ما نکات شما را با دقت می خوانیم.

نام و نام خانوادگی
آدرس ایمیل
متن نظر
کد امنیتی